Bezpieczeństwo featured Historia Służby

Brytyjska Policja i jej współczesne oblicze – struktura, zadania i "apolityczność"…

31 stycznia 2018

author:

Brytyjska Policja i jej współczesne oblicze – struktura, zadania i "apolityczność"…

Zanim przystąpię do krótkiego omówienia współczesnego oblicza Brytyjskej Policji warto przybliżyć jej strukturę i historię powstania, gdyż zdaniem wielu brytyjskich uczonych to właśnie historia wraz z czynnikami społeczno – ekonomicznymi ukształtowala filozofię jej działania, tzw. „policing by consent„. Filozofia ta opiera się na podstawowym założeniu: Policja służy społeczenstwu i jest jednocześnie jego odzwierciedleniem – „the Police are the public and the public are the police”.

Zatem każdy policjant, ktόry wkracza w jej szeregi staje się obrońcą praw obywatelskich, służąc również koronie brytyjskiej, Królowej, a nie samemu państwu. W ten sposób organizacja ta przyjmuje postawę apolityczną, kierując się zasadami, które często nawiązują do dziewięciu wytycznych tzw. „9 principals of policing„, udokumentowanych w 1829 roku, kiedy to Parlament Brytyjski z Sir Robertem Peel na czele, przyjął pierwszą Ustawę o Policji (tzw. Metropolitan Police Act (1829). Dzięki tej ustawie stworzono na terenie Londynu pierwszą jednostkę policji  Metropolitan Police Service (MET), która liczy dziś ok. 32 000 policjantów; 8 732 pracowników cywilnych; 1 464 policjantów tzw. „Police community support officers” oraz 2 763 wolontariuszy, nazywanych „Special constables„.

Należy jednak zwrócić uwagę, że Brytyjska Policja, która obejmuje swoim obszarem nie tylko Anglię, ale również Walię, Szkocję i Północną Irlandię, opiera się na zdecentralizowanym modelu działania.

Model ten to kilkadziesiąt niezależnych od siebie formacji policyjnych (np. Metropolitan Police Service (MET); Police Scotland (PS); Police Service of Nothern Ireland (PSNI)), na czele których stoi zazwyczaj Komendant ‘’Chief Constable’’ wraz z Komisarzem ‘’Police and Crime Commissioner’’. Sprawują oni pośrednią i bezpośrednią kontrolę nad daną jednostką (wyjątkiem jest tutaj City of London Police) współpracując jednocześnie z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych „Home Office”, które koordynuje ich pracę. Nadzór zaś nad ich działaniami przeprowadza co roku Inspektorat Policyjny Jej Wysokości „Her Majesty’s Inspectorate of Constabulary„.

Warto jednak zauważyc, że wprowadzenie w 2012 roku  nowego stanowiska, jakim jest Komisarz, miało i ma za zadanie: zmniejszyć wpływy i kontrolę poszczególnych Komendantów nad danymi jednostkami policyjnymi, przybliżyć ich pracę społeczeństwu, gdyż to ono wybiera co cztery lata swojego Komisarza, oraz zapewnić demokratyczny podział władzy w ich szeregach.

Niestety, pomimo powyższej dokonanej zmiany, nadal zarzuca się, że to Ministerstwo Spraw Wewnętrznych z siedzibą w Londynie, ma ostatnie zdanie na temat budżetu czy struktury jednostek policji działających na terenie Anglii i Walii. Natomiast Parlament Szkocji oraz Parlament Północnej Irlandii teoretycznie same decydują o potrzebach finansowych każdej jednostki.

Dlatego też, koncepcja apolityczności nie jest w pełni prawdziwa, gdyż wielu uczonych uważa, że Policja Brytyjska od zawsze była i będzie instytucją, która nie uchroni się od wpływów władzy centralnej. Zatem temat kontroli nad działaniami każdej jednostki policyjnej jest w dalszym ciągu tematem problematycznym, ponieważ sama formacja jest jednym z najważniejszych organów państwowych, który powołany został do zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego, niezależnie od sfery lub obszaru na którym funkcjonuje.

Śledząc brytyjskie media oraz zmiany jakie zachodzą w Wielkiej Brytanii, widać że oprócz atakόw terrostycznych, polityki imigracyjnej, Brexit itp., to właśnie budżet, funkcje i rola policji stały się kwestiami spornymi pomiędzy politykami, samą organizacją, a Brytyjskim społeczeństwem. Świadczą o tym protesty społeczne i liczne demonstracje, które kilkukrotnie miały miejce na jej terenie: strajk górnikόw w 1984 roku; zamieszki w Londynie w 1981 czy w 2011 roku, a także liczne afery odnoszące się do rasizmu, dyskryminacji, nadużycia władzy przez samą Policję: słynna sprawa Stephena Lawrence (1993 r.); tragedia w Hillsborough (1989 r.) lub sprawa w Rotherham (2010 r.).

To właśnie te wydarzenia, stały sie przyczyną przeprowadzania wielu reform zmieniających strukturę i rolę samej Policji, a wiele raportów, czy to zleconych przez rząd, czy też przygotowanych przez niezależne instytucje, stały sie podłożem do debat na temat przyszłości, wizerunku i zmieniających się obowiązków samej organizacji. Również dyskusja na temat profesjonalnego podejścia z etosem zawodowym każdego policjanta zaczęła coraz częściej pojawiać się w brytyjskiej prasie, ktόra w ostatnim czasie coraz łaskawiej zaczęła wypowiadać sie na temat pracy Policji, ukazując drastyczne cięcia budżetowe, ktόre miały miejsce przez ostatnie 10 lat lub pisząc na temat odwagi oficerów, którzy codziennie narażają swoje życie będąc wyposażonym jedynie w pałki, kamery, radia i paralizatory elektryczne.

Oczywiście, mowa jest tu o wyposażeniu podstawowym oficerów z patrolu, gdyż jednostki specjalne (np. SCO19; ARV; TPU; TST; SRO) mają na stałym wyposażeniu różnego rodzaju broń: Glock 17, Heckler& Koch, MP5SF 9mm, G36C(SF). Niestety, użycie broni lub innych środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariusza policji zawsze było i będzie kwestią sporną, szczegόlnie w Wielkej Brytanii (np. sprawa zastrzelenia Marka Duggan w 2011 roku). Zdaniem wielu brytyjskich uczonych i polityków zaprzecza to celowi dla którego organizacja ta została stworzona – Policja nie jest jednostką militarną; powinna być „przyjacielem” i częścią społeczeństwa; nie ma prawa użycia siły fizycznej (wyłącznie wtedy kiedy zachodzi ryzyko narażenia czyjegoś życia) i ma chronić owe społeczenstwo, ktόre samo powinno przestrzegać obowiązującego na danym terenie prawa (tzw. teoria „social contract theory„).

Nie zmienia to jednak faktu, że samo społeczeństwo nie zawsze zachowuje się według litery prawa. Coraz częściej debatuje się np. w Parlamencie Brytyjskim lub w samych jednostkach policyjnych o potrzebie zwiększenia uprawnień policjanta lub zaostrzeniu kar dla osób, które dopuściły się napadu na pracownika Policji. Niestety jest to dość obszerny temat i może kolejnym razem zajmę się tą kwestią, omawiając kampanię „Chronić tych, którzy nas chronią” („Protect the Protectors„) lub dokładnie przyglądając się ustawom, które określają obowiązki i etos pracy każdego policjanta (np. PACE (1984)Code of Ethics). Ale wracając do struktury Policji w Wielkiej Brytanii…

Struktura Policji Brytyjskiej opiera się w większości na formacjach policji terytorialnej (np. West Yorkshire Police (WYP); Greater Manchester Police (GMP)), której działania uzupełniają tzw. Policje specjalne. Są to formacje wyspecjalizowane: National Crime Agency (NCA), British Transport Police (BTP) itp. Każda z nich ma swoje logo, fason munduru, wyposażenie techniczne. Ma również własną stronę internetową, gdzie każdy może przeczytać na temat jej pracy lub zgłosić anonimowo podejrzenie o dokonaniu przestępstwa lub zakłócaniu porządku publicznego.

Pomimo takiego zróżnicowania organizacyjnego, podstawowymi numerami kontaktowymi jest numer 999, który należy używać tylko w sytuacjach zagrażających życiu oraz numer 101, ktόry wykorzystywany jest do zgłaszania zagadnień lub zjawisk o charakterze mniej szkodliwym dla społeczeństwa.

Zatem, zapewne zastanawiacie się Państwo, kto odpowiada za ochronę mieszkańcόw Wysp Brytyjskich?

Policja terytorialna tylko na wstępie zajmuje się wszystkimi zagadnieniami przestępczości (np. antyspołecznym zachowaniem, kradzieżą mienia, przestępczością zoorganizowaną), gdyż w trybie rozpoznawczym przekazuje „poważniejsze sprawy” (np. zabójstwa, handel ludźmi, handel narkotykami, bronią) do swoich poszczególnych wydziałów (np. wydział kryminalny (CID))  lub do policji specjalnych, które współpracują z Prokuraturą („Crown Prosecution Service” (CPS)) oraz innymi organami ścigania np. MI5MI6 lub NCA w celu przygotowania materiałów dowodowych.

Zatem kontrola nad bezpieczeństwem państwa i ich obywateli rozłożona jest na wielu aktorόw. Każdy z kryminologów wie, że niezależnie od kraju, Policja nie działa sama. Dlatego też należy podkreślić, że kontrola bezpieczeństwa na poziomie lokalnym stała się także ważnym elementem Brytyjskiego modelu, szczególnie po ostatnich atakach terrorystystycznych i wzroście zjawisk przestępczości takich jak napady z użyciem noża, przemoc w rodzinie czy cyberprzestępczość.

Tym samym prewencja, współpraca z lokalnymi organizacjami, urzędami miasta, szkołami, organizacjami charytatywnymi, woluntariuszami oraz z uczelniami stała się podstawą i przyszłością Brytyjskiej Policji. Te reaktywne i proaktywne działanie nabrało większego znaczenia w latach 1980 – 1990 po przyjęciu kilku ważnych ustaw: Police Act (1964), PACE (1984)Crime and Disorder Act (1998)Terrorrism Act (2000)Terrorism Act (2006)Police Reform Act (2002), Police Reform and Social Responsibility Act (2011)Anti-Social Behaviour, Crime and Policing Act (2014), Policing and Crime Act (2017).

To one nadały Policji różne uprawnienia umożliwiając jednocześnie przyjęcie wielu strategii lub modeli działania, ktόre zmieniły system „kontroli” nad bezpieczeństwem brytyjskiego społeczeństwa. Mówimy tu o tzw. „Evidence Based Policing” (EBP), „partnership” czy „problem solving approach„, „intelligence-led policing” i wielu innych czynnikach; wzrost znaczenia technologii czyli pojawienie sie monitoringu w miejscach publicznych; wyposażenie policjantów w kamery; cyfrowe pioniery lub nadanie dodatkowych uprawnień instytucjom edukacyjnym w celu przekazywania danych na temat osób podejrzanych np. o działalność terrorystyczną lub handel narkotykami.

Wszystkie te zmiany oraz metody działania policji zasługują na zwiększoną uwagę, gdyż każdy z tych elementów wykorzystywany jest odrębnie lub jednocześnie, w zależności od powagi sprawy, rodzaju przestępstwa lub danego problemu.

Niestety, dokonanie tak gruntowej analizy wraz z połączeniem jej z różnymi założeniami teoretycznymi w dzisiejszym wpisie nie jest możliwe, gdyż komentarz mój ograniczył się wyłącznie do podstawowych zagadnień stanowiących wprowadzenie do przedmiotu o Policji i jej działaniach tzw. „Police and Policing”, który zazwyczaj wykładany jest na tutejszych uniwersytetach przez caly rok akademicki (głównie na wydziale Kryminologii). Również model funkcjonowania Policji z Północnej Irlandii lub Szkockiej Policji wraz ze zmianami ustawodawczymi nie został tu omówiony, ponieważ moim zdaniem zasługują one na odrebną dyskusję.

Podsumowując, Brytyjska Policja przeszła i nadal przechodzi wiele zmian, starając sie przy tym zachować swoją apolityczność. Każda jednostka nadal opiera się na filozofii „policing by consent„, gdyż zdaniem wielu polityków, uczonych oraz samych pracowników Policji, odróżnia ją to od pozostałych organizacji policyjnych działających w innych krajach. Niestety filozofia Sir. Roberta Peel nie zawsze się sprawdza, a zachowanie statutu niezależności nie jest łatwe, zwłaszcza gdy pojawiają się to coraz nowsze zagrożenia – cyberprzestępczość, terrorryzm, które wymagają dużych nakładów finansowych, odpowiednio przeszkolonej kadry oraz wzmożenia obecności uzbrojonych jednostek specjalnych, szczególnie w miejscach publicznych (np. na stacjach kolejowych, lotniskach lub w centrum miast). Dlatego też jest rzeczą istotną aby stworzyć odpowiednie zaplecze finansowe, naukowe oraz ustawodawcze, tak aby każda formacja policyjna mogła być odzwierciedleniem samego społeczeństwa (podejście brytyjskie) oraz aby mogła ona szybko reagować na zachodzące zmiany społeczne lub ustrojowe, nie tylko w strefie lokalnej, ale również i globalnej.

Zapewne dla wielu uczonych, to ostatnie stwierdzenie nie będzie wielkim zaskoczeniem, ale jest ono bardzo istotne, gdyż pozostali czytelnicy powinni zdać sobie sprawę, że istnieje wiele czynnikόw będących podstawą sukcesu każdej organizacji publicznej, nie tylko Policji, gdzie to właśnie dyskrecja stanowi istotną część w procesie wykonywania obowiazków służbowych i to ona może wpłynąć na wizerunek i efektywność danej instytucji… ale to już jest temat na inną okazję…


Link: mil.link/pl/brytyjska-policja-wspolczesne-oblicze-struktura-zadania-apolitycznosc/

Krótki link: mil.link/i/gbpolice


 

Doktorant - University of Huddersfield, School of Human and Health Sciences, UK. Obszary naukowe i badawcze: międzynarodowe podejścia służb specjalnych, Policja, przestępstwa i wykroczenia młodocianych, zachowania antyspołeczne zachowanie, demoralizacja, mechanizmy zachowań służb policyjnych, międzynarodowe systemy sprawiedliwości.