Geopolityka Konflikty Służby

Wojna w Donbasie – próba odwrócenia uwagi świata od aneksji Krymu

29 lipca 2015

author:

Wojna w Donbasie – próba odwrócenia uwagi świata od aneksji Krymu

Wojna w Donbasie stała się próbą odwrócenia uwagi świata od aneksji Krymu. Warto rozpatrzyć tą opcję w której wojna w Donbasie – to tylko sposób destabilizacji politycznej oraz ekonomicznej sytuacji Ukrainy. Prezydent Putin wysyłając swoich najemników na wschód chciał wszelkimi sposobami doprowadzić do tego, aby cała wspólnota światowa zapomniała o nielegalnym zajęciu tego półwyspu przez Rosję. To się udało i już po kilku miesiącach od przyłączenia półwyspu , cały świat skoncentrował się na wschodzie Ukrainy i na nowym konflikcie sztucznie stworzonym przez prorosyjskich polityków oraz separatystów.

Zarys historyczny

Analizując proces aneksji Krymu, należałoby zwrócić uwagę na uwarunkowania zarówno historyczne jak i wydarzenia obecne. Strona Rosyjska, anektując Krym opierała się głównie na argumentach historycznych[1]. Jednym z nich było powiązanie chrztu Włodzimierza Wielkiego i Rusi Kijowskiej. Ukraina w swoim powiązaniu z Krymem, mogłaby używać takich samych argumentów, ponieważ każda ze stron miała powiązania z Włodzimierzem Wielkim i Rusią Kijowską, które stanowią do tej pory, wspólne dziedzictwo.

Warunki legislacyjne

W 1954 r. Krym został przyłączony do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (zwana dalej USRR), tym samym sprawa przekazania półwyspu już dawno została zamknięta. Aktem prawnym normującym zmianę granic, był art. 24 ZSRR[2], w którym napisano, że zmiana granic może nastąpić tylko i wyłącznie przy podjęciu takiej decyzji przez Wysoką Radę ZSRR, która po złożeniu wniosku przez Głównego Sekretarza ZSRR, podjęła decyzję o przyłączeniu półwyspu do USRR. Na początkowym etapie procesu przekazywania Krymu, ujawniło się szereg problemów, jak chociażby brak poparcia ze strony polityków Związku Radzieckiego, to ostatecznie przyłączenie Krymu zostało zawarte na podstawie zmiany art. 14 Konstytucji ZSRR z 5 grudnia 1936 r. Zmiana tego artykułu Rosyjskiej Federacji Socjalistycznej Republik Radzieckich polegająca na usunięciu Krymu ze składu RFSRR, co było traktowane jako wyrażenie zgody na przeniesienie regionu do innej republiki radzieckiej.

Warunki gospodarcze oraz migracyjne

Na Krymie od końca II wojny światowej istniał duży problem, związany z migracją. Dla piastującego wtedy stanowisko I sekretarza, Nikity Chruszczowa, Krym był obciążeniem, z tego też względu, iż trudno było nim zarządzać z Moskwy. W 1944 r. na Krymie rozpoczął się proces deportacji narodów, w którym wysiedleni zostali Tatarzy, Grecy, Bułgarzy[3]. Po deportacji sytuacja w Krymie uległa pogorszeniu, głównie ze względu na trudną sytuację gospodarczą i ekonomiczną. W porównaniu do poprzednich lat produkcja zboża spadła prawie pięć razy, kryzys dopadł także produkcję tytoniu i owoców. Wskazane wyżej czynniki i nasilający się kryzys spowodował konieczność zmian, reform i powrotu ludności na półwysep. Chruszczow postanowił przekazać Krym USRR, ponieważ uważał, iż taki problem łatwiej będzie rozwiązać, przy zarzadzaniu z Kijowa i przy zasiedleniu tego półwyspu Ukraińcami. Najbardziej przekonującymi argumentami podjęcia takiej decyzji były uwarunkowania historyczne, gospodarcze i kulturowe. Wtedy jeszcze nikt nie mógł pomyśleć o tym, że w przyszłości scenariusz rozwinie się w kierunku niepodległości Ukrainy. Chruszczow był pewien tego, że Krym i tak będzie w ZSRR, tylko przyłączony do USRR, czyli wszystkie problemy z niego wynikające miały spaść na rząd w Kijowie.

Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy w 1991 roku, Krym stał się Autonomiczną Republiką Krymską w składzie Ukrainy. Było kilka prób przeprowadzenia referendum, oraz stworzenia niepodległego półwyspu, ale to się nie udało. Dopiero za rządów Leonida Kuczmy sytuacja bardziej się ustabilizowała, ponieważ została przyjęta Konstytucja ARK.

Aktualnym problemem pozostawała kwestia Floty Czarnomorskiej (rosyjskiej), która stacjonowała w Sewastopolu. Według ukraińskich przepisów na jej terytorium zabronione jest stacjonowanie obcych wojsk oraz wojskowych jednostek[4]. Rosyjska flota była wyjątkiem, pozwolono jej stacjonować na terytorium państwa ukraińskiego do roku 2017. W kwietniu, 2010, obecny wtedy prezydent Ukrainy, Wiktor Janukowycz, podpisał „Porozumienia charkowskie[5]”. Na podstawie tych umów okres stacjonowania Floty był przedłużony do roku 2042.

Przeprowadzenie referendum i aneksja półwyspu

Od czasów niepodległości Ukrainy pytanie o powrocie Krymu do Rosji było niejednokrotnie poruszane poprzez rosyjskich polityków, politologów oraz historyków. Putin niejednokrotnie w swoich przemówieniach wspominał o powrocie Krymu. Wydarzenia 2014 roku na Ukrainie zmieniły cały bieg historii tego państwa. Kreml stracił możliwość wdrażania swych interesów poprzez prorosyjskich polityków. Postanawiając wziąć rewanż, Prezydent Putin podjął próbę przeprowadzenia referendum i odzyskania Krymu. Referendum ze strony rosyjskiej było postrzegane, jako legalne, opierające się na ustawach prawnych. Ze strony ukraińskiej, oraz przeważającą częścią opinii międzynarodowej jest to postrzegane, jako łamanie prawa międzynarodowego, naruszanie granic państwa, oraz okupację terytorium półwyspu.

W nocy z 26 na 27 luty, na ulicach Krymu pojawiły się nieoznakowane jednostki wojskowe (popularnie nazywane zielone ludziki). Ich główne zadanie polegało na zajęciu budynków administracji oraz przyjęcie pod swoją kontrolę jednostek wojskowych, przynależących do armii Ukraińskiej. Po wykonaniu tych zadań nad budynkami administracji pojawiła się flaga rosyjska. Równocześnie z tą interwencją odbywały się zmiany we władzy ARK. Mohylów, który wtedy piastował stanowisko naczelnego ministra ARK został usunięty, ze względu na jego wsparcie zmian władz na Ukrainie i Euromajdanu. Na czele półwyspu stanął Siergiej Aksionow, który jest liderem „Rosyjskiej Jedności”, partia która nigdy nie zebrała więcej niż 1-2% głosów w wyborach miejscowych. Po objęciu tego stanowiska podporządkował on sobie wszystkie wojska półwyspu i oficjalnie zwrócił się do Prezydenta Putina o wsparcie i pomóc w „stabilizacji sytuacji”. Rosyjskie wojska, które już stacjonowały na Krymie przyjęli władzę. Ukraińscy żołnierzy bez walki opuścili terytorium baz wojskowych. W mediach zostało ogłoszone, że odbędzie się referendum, w którym nie zapowiedziano przyłączenia do innego państwa, lecz ustabilizowanie sytuacji na danym terytorium. Jednak od samego początku jasne było, że celem referendum jest przyłączenie do Rosji. W samej deklaracji o niepodległość ARK były następujące założenia: w celu połączenia się z Rosją zarządzane jest referendum na podstawie którego ogłaszają niepodległość i występują z prośbą przyjęcia w skład Rosyjskiej Federacji. Również pytanie referendalne nie było skonstruowane w klasyczny sposób, tj. pytanie + odpowiedzi TAK / NIE do wyboru. Uczestnikom referendum postawiono następujące pytania: 1) Czy jesteś za zjednoczeniem Krymu z Rosją na prawach podmiotu FR? 2) Czy jesteś za przywróceniem Konstytucji Republiki Krym z 1992 roku i statusem Krymu jako części Ukrainy? Głosujący nie mieli możliwości nie głosowania na te opcje. Wiadomo, że nikt nie będzie chciał wybierać dla siebie gorszej opcji. Kart do głosowania wydrukowano około 2, 2 mln. sztuk, co przekracza liczbę osób głosujących, o 400 tysięcy osób. Żadnych przedstawicieli międzynarodowych nie dopuszczono do miejsc przeprowadzenia referendum[6], ale w rosyjskich mediach była podana informacja o przedstawicielach z USA, Izraelu oraz Chin, którzy nadzorują proces[7]. Nie dopuszczano oficjalnych przedstawicieli instytucji zachodnich, natomiast przyjeżdżały tam prywatne osoby. W miejscach, gdzie mieszkają w większości Tatarzy, a dokładnie w mieście Bachczysaraj, głosowanie się nie odbywało, ponieważ nie było chętnych do tworzenia komisji wyborczej. Na listach wyborców znajdowały się osoby rosyjskiego obywatelstwa, „zielone ludziki”, czyli rosyjscy żołnierzy. Wyniki referendum były następujące: 96,77% poparcia wejścia do Federacji Rosyjskiej. Dzień po wygłoszeniu wyników do Putina została wysłana prośba o przyłączeniu półwyspu do Rosji. 18 marca umowa o przyjęcie Krymu w skład Rosji. Wyniki referendum uznały tylko kilka państw: Korea Północna, Białoruś, Mongolia, Syria, Kazachstan oraz Kirgizja. Z tej okazji w Rosji odbyły się liczne koncerty, festiwale oraz inne wydarzenia wspierające i promujące aneksje Krymu.

Aneksja Krymu została uznana za nielegalną przez wiele organizacji międzynarodowych, między innymi Rada Europy oraz ONZ. Takie podejście wyżej wspomnianych organizacji do aneksji Krymu jeszcze raz podkreśla ważność nie uznawania referendum oraz próbę podjęcia działań do przywrócenia stanu poprzedniego, czyli powrót półwyspu Krymskiego w skład Ukrainy.

Jak Rosja zmieniła Krym

Po aneksji Krymu na półwyspie zmieniło się wiele rzeczy. Po pierwsze, prawo, obecnie regulacje prawne obchodzą się na podstawie Konstytucji rosyjskiej. Po drugie, zmieniła się waluta, zamiast hrywny pojawiły się ruble, co od razu spowodowało kryzys ekonomiczny. Ceny na produkty wzrosły o 45%, ceny na transport publiczny również wzrosły o kilka procent[8]. Po trzecie, zmiana obywatelstwa. Dla wszystkich, którzy chcieli zostawić sobie ukraińskie obywatelstwo pojawiały się problemy z wypłatami pensji oraz emerytur, ludzie nie mogli otrzymać żadnych usług i byli traktowani, jako obcokrajowcy. Również ze zmianą obywatelstwa pojawił się problem dostania wiz do innych krajów. Pojawiły się problemy z dostarczaniem wody słodkiej oraz z dostawą prądu. Wielkie przemówienia Putina w których on wspominał o rozwoju turystycznym regionu zostały tylko wspomnieniem. Miejsce kiedyś najbardziej popularne wśród turystów stało się pustką.

Podsumowanie

Aneksja Krymu – to próba przywrócenia wpływów rosyjskich na terytorium Ukrainy. Jest wiele czynników, które spowodowały tą sytuację: Flota Czarnomorska były sposobem wejścia na półwysep; podejście Rosji do Ukrainy, jako do strefy swych wpływów i wdrażania swej polityki; wymiar ideologiczny, kulturowy oraz imperialistyczny.

Ze względu na to, że niemal od razu po aneksji półwyspu rozpoczęły się działania zbrojne we wschodniej części Ukrainy trudno prognozować jakimi będą skutki aneksji półwyspu. Aneksja Krymu była częścią zmian, które się wydarzyły na Ukrainie w ciągu ostatniego roku. Po zwycięstwie „Rewolucji Godności” Rosja się odpłaciła za stratę swoich wpływów na Ukrainie aneksją Krymu. Obecnie Rosja nie jest oficjalnie zaangażowana w konflikt w Donbasie. Ze względu na tą agresję relacje Rosji z Zachodem bardzo się zaostrzyły. Fala sankcji przeciwko temu państwu oraz przeciwko niektórym politykom mocno uderzyła w ekonomię Rosji. Trudno prognozować jak dalej się potoczą losy Donbasu oraz w jakim kierunku rozwinie się scenariusz na półwyspie Krymskim. Oczywistą jest jedna rzecz, że Krym stał się bardzo drogą „zachcianką” Putina, która znacząco się odbije na rosyjskim budżecie. Dopóki status Krymski nie będzie uregulowany to półwysep nie będzie miał żadnego wsparcia finansowego ze strony Ukrainy czy Zachodu. Ukraińska władza deklaruje, że Krym ma powrócić na Ukrainę, lecz obecna sytuacja międzynarodowa i relacje z Rosją udowadniaj, że w najbliższym czasie to nie jest możliwym.

Biorąc pod uwagę aktualną pozycję Rosji, Ukrainy i stron trzecich czyli państw Zachodnich ewentualne negocjacje w sprawie Półwyspu Krymskiego stoją w martwym punkcie. Warto zauważyć, że zdolność do skupienia się na krymskim problemu w ukraińskich przywódców pojawi się tylko po rozliczeniu sytuacji w Donbasie, co na razie nie jest możliwym.

[1] M. Milczanowski, Referendum and territorial claim as a justification of annexition : Crimea casus,https://mmilczanowski.wordpress.com/category/international-politics-and-security/ukrainian-conflict/, z dnia 28.07.2015

[2]Konstytucja ZSRR z 1936 roku, http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/red_1936/3958676/, z dnia 17.06.15

[3] A. Rudewycz, 7 faktów o oddaniu Krymu Ukrainie, http://russian7.ru/2014/02/7-faktov-o-peredache-kryma-ukraine/, z dnia 17.06.15

[4] Ustawa Ukrainy №3273 o Zakazie stacjonowania obcych baz wojskowych na terytorium Ukrainy, http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/JF2IX00A.html, z dnia 01.07.2015

[5] Договір Януковича і Медведєва про базування флоту до 2042 року, http://www.pravda.com.ua/articles/2010/04/22/4956018/, z dnia 17.06.15

[6] Международными наблюдателями” на крымском „референдуме” были только пророссийские политики и маргинальные фрики. http://censor.net.ua/photo_news/276334/mejdunarodnymi_nablyudatelyami_na_krymskom_referendume_byli_tolko_prorossiyiskie_politiki_i_marginalnye, z dnia 17.06.15

[7]Международние наблюдатиле на референдуме в Криму провели прес-конференцию https://www.youtube.com/watch?v=ivNj7g9wffw, z dnia 17.06.15

[8]„Хроніки півострова, анексія Криму», http://journal.112.ua/krym-ua/, z dnia 28.06.15

Członek Z-Centrum ds. Rozwiązywania Konfliktów oraz Europejskiego Instytutu Bezpieczeństwa