Dyskusja na temat w\u0142a\u015bciwego podej\u015bcia do zawartych w Bia\u0142ej Ksi\u0119dze za\u0142o\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych z interesu narodowego niew\u0105tpliwie prowokuje do g\u0142\u0119bszego zbadania samych definicji poj\u0119\u0107 interesu narodowego i racji stanu. Pomimo cz\u0119stego por\u00f3wnywania narodu i pa\u0144stwa, ju\u017c z samego etymologicznego podej\u015bcia brak to\u017csamo\u015bci wprowadza demarkacj\u0119 pomi\u0119dzy racj\u0105 stanu a interesem narodowym. Mnogo\u015b\u0107 zbioru definicji i okre\u015ble\u0144 istniej\u0105cych w literaturze, a jednocze\u015bnie ich cz\u0119sta, wzajemna niesp\u00f3jno\u015b\u0107 wymaga bardziej szczeg\u00f3\u0142owego spojrzenia.<\/p>\n
Mimo, \u017ce samo poj\u0119cie racja stanu jest poj\u0119ciem stosunkowo nowym o tyle zakorzeniona w pod\u015bwiadomo\u015bci potrzeba jej posiadania datuje si\u0119 ju\u017c od pocz\u0105tku istnienia cywilizacji a dzi\u015b dalej mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 postawy atawistyczne z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce jednoznacznie zdefiniowane. Sama w sobie wewn\u0119trzna potrzeba sprecyzowania warto\u015bci nadrz\u0119dnych w celu zapewnienia przetrwania okre\u015blonej wsp\u00f3lnoty (p\u00f3\u017aniejszych pa\u0144stw) ma \u017ar\u00f3d\u0142a w pocz\u0105tkach budowania \u0142adu politycznego na \u015bwiecie. Ewolucj\u0119 terminu opisuje A. Rzegocki. Wed\u0142ug niego racja stanu ewoluowa\u0142a z potrzeby konsolidacji narod\u00f3w w XVI w. poprzez paradygmat polityki zewn\u0119trznej a\u017c do funkcji przywracania do \u017cycia podmiotowo\u015bci narod\u00f3w bezpa\u0144stwowych w XIX w. Jak ju\u017c zosta\u0142o wspomniane wcze\u015bniej, sama potrzeba posiadania racji stanu a zarazem pierwsze pr\u00f3by jej okre\u015blenia podj\u0119te zosta\u0142y przez N. Machiavellego. W s\u0142ynnych Rozwa\u017caniach\u2026<\/em> za nadrz\u0119dne Machiavelli stawia obowi\u0105zek obrony ojczyzny przy czym zastrzega, \u017ce nie wolno kierowa\u0107 si\u0119 tym co s\u0142uszne lub nies\u0142uszne, lito\u015bciwe czy okrutne. Najwa\u017cniejsze to zapewni\u0107 ojczy\u017anie przetrwanie i uratowa\u0107 jej wolno\u015b\u0107. To plemienne podej\u015bcie skoncentrowane na bezpiecze\u0144stwie wsp\u00f3lnoty kontrastuje z kolejnym XVI wiecznym politologiem i historykiem, Giovanni Botero. W swojej pracy Della Ragione di Stato<\/em> z 1589 roku autor wskazuje racj\u0119 stanu jako zastosowanie koniecznych \u015brodk\u00f3w do wprowadzenia i rozszerzenia panowania nad narodami.<\/p>\n Powy\u017csze spojrzenie na problem kszta\u0142towania poj\u0119cia racji stanu wskazuje pierwotn\u0105 potrzeb\u0119 stworzenia katalogu warto\u015bci danego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re to warto\u015bci b\u0119d\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142y za podstaw\u0119 dla przetrwania pa\u0144stwa. Pogl\u0105d taki podziela mi\u0119dzy innymi Z.J. Pietra\u015b, kt\u00f3ry okre\u015bla racj\u0119 stanu jako powody istnienia pa\u0144stwa. Powy\u017csza konstatacja prowadzi do fundamentalnego wniosku: racja stanu stanowi funkcj\u0119 bezpiecze\u0144stwa, niepodleg\u0142o\u015bci, suwerenno\u015bci i integralno\u015bci terytorialnej. Zasadniczo identyczne warto\u015bci okre\u015blone zosta\u0142y w Konstytucji RP gdzie cechami charakterystycznymi dla racji stanu s\u0105: suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, jego niepodleg\u0142o\u015b\u0107, ochrona bezpiecze\u0144stwa, nienaruszalno\u015bci granic oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju. Z. Rykiel prowadzi dalsze rozwa\u017cania dochodz\u0105c do wniosku, \u017ce nie nale\u017cy myli\u0107 racji stanu z interesem narodowym a jako podstaw\u0119 tego twierdzenia podaje z pozoru homonimiczne, a w istocie r\u00f3\u017cne definicje poj\u0119\u0107 pa\u0144stwa i narodu.<\/p>\n Czy istnieje zatem jedna ustalona definicja racji stanu?<\/p>\n Wed\u0142ug S\u0142ownika PWN racja stanu to zasada kierowania si\u0119 interesem pa\u0144stwa, nadrz\u0119dna wobec wszystkich innych zasad i cel\u00f3w.<\/strong><\/p>\n Jednocze\u015bnie winna by\u0107 niezale\u017cna od ewentualnego przekroczenia praw moralnych indywidualnych os\u00f3b, wpisywa\u0107 si\u0119 w j\u0119zyk politycznego realizmu. Ta nadrz\u0119dno\u015b\u0107 nad interesami poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b prowadzi do wniosku, \u017ce racja stanu znajduje si\u0119 w drabinie poj\u0119ciowej wy\u017cej ni\u017c interes narodowy. Przed\u0142o\u017cenie interesu pa\u0144stwa nad interes obywateli jest zasadnicze zatem dla istnienia racji stanu. Istnieje wszak\u017ce grupa politolog\u00f3w, kt\u00f3rzy twierdz\u0105 wr\u0119cz, \u017ce nie istnieje poj\u0119cie interesu narodowego. Jak zatem wynika z powy\u017cszego samo istnienie koherentnej wsp\u00f3lnoty o zbie\u017cnym interesie jest wystarczaj\u0105ce dla skompletowania definicji racji stanu i nie zachodzi potrzeba wprowadza\u0107 kolejnych poj\u0119\u0107, w tym poj\u0119cia interesu narodowego.<\/p>\n