Pod koniec 2015 r. medialne poruszenie w kraju wyzwoli\u0142y s\u0142owa podsekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Tomasza Szatkowskiego o ewentualnej mo\u017cliwo\u015bci przekazania Polsce broni atomowej przez USA. Z powodu informacyjnego szumu uwidoczni\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas\u202ftrzy zasadnicze postawy wobec tego problemu. Pierwsza, \u201emachania bia\u0142\u0105 flag\u0105\u201d, czyli nie prowokujmy Rosji \u2013 bo nas zmia\u017cd\u017cy. Druga, \u201emachania szabelk\u0105\u201d, czyli Polska ma prawo podj\u0105\u0107 suwerenn\u0105 decyzj\u0119 w tej sprawie \u202f\u2013 na wz\u00f3r Izraela. Trzecia, odrzucaj\u0105ca skrajno\u015bci, to rzekomo \u201eracjonalne podej\u015bcie\u201d, wed\u0142ug kt\u00f3rego mo\u017cemy otrzyma\u0107 dost\u0119p do broni nuklearnej w ramach NATO. Wed\u0142ug mojej argumentacji wszystkie trzy postawy s\u0105 fa\u0142szywe i niebezpieczne.<\/b><\/p>\n
G\u0142\u00f3wna teza tego tekstu zak\u0142ada, \u017ce uzyskanie broni j\u0105drowej przez Polsk\u0119 nie zwi\u0119kszy jej bezpiecze\u0144stwa. Gdyby Polska posiada\u0142a tego\u202ftypu bro\u0144 w dalszym ci\u0105gu istnia\u0142oby ryzyko wybuchu wojny. Z pewno\u015bci\u0105 nie mniejsze ni\u017c wyst\u0119puje ono obecnie. W rzeczywisto\u015bci obni\u017cenie prawdopodobie\u0144stwa pojawienia si\u0119 jakiegokolwiek ograniczonego konfliktu nie jest wcale determinowane przez pot\u0119g\u0119 nuklearn\u0105.<\/p>\n
W historii tego\u202frodzaju wojen nie by\u0142o jeszcze takiego przypadku w jakimkolwiek zak\u0105tku \u015bwiata, aby bilans polityczny i militarny by\u0142 rozstrzygni\u0119ty przez u\u017cycie broni atomowej. Wszystkie wojny zlokalizowane do jednego regionu lub pa\u0144stwa, prowadzone przez jedn\u0105 lub wiele stron, posiadaj\u0105cych nuklearny arsena\u0142, nigdy nie by\u0142y w stanie powstrzyma\u0107 agresora przed zbrojn\u0105 napa\u015bci\u0105 na wybran\u0105 ofiar\u0119. W tego typu konfliktach bro\u0144 nuklearna w rzeczywisto\u015bci nie decyduje ani o rozpocz\u0119ciu, ani o prowadzeniu, ani o wyniku wojny. W identycznych warunkach strategiczno-militarnych znajduje si\u0119 Polska. W zwi\u0105zku z tym zdolno\u015bci nuklearne w sensie teorii i praktyki nie daj\u0105 gwarancji bezpiecze\u0144stwa. Jedyn\u0105 si\u0142\u0105 militarn\u0105, kt\u00f3ra jest w stanie skutecznie powstrzyma\u0107 wszelkich agresor\u00f3w przed atakiem na Polsk\u0119 to pot\u0119ga konwencjonalna. W trakcie kt\u00f3rej mozolnego i kosztownego budowania obecnie si\u0119 znajdujemy. Chodzi tutaj przede wszystkim o wojska l\u0105dowe wsparte przez si\u0142y powietrzne i morskie. Wiarygodno\u015b\u0107 powy\u017cszych tez zostanie przetestowana w oparciu o dwie definicje broni nuklearnej, jak i zapis historyczny, poniewa\u017c jest to najlepszy spos\u00f3b na obalanie nieprawdziwych i niebezpiecznych za\u0142o\u017ce\u0144.<\/p>\n
W stosunkach mi\u0119dzynarodowych bro\u0144 nuklearna odgrywa paradoksaln\u0105 rol\u0119. Z jednej strony jest ona najbardziej niszczycielska z drugiej sprzyja ograniczeniu prawdopodobie\u0144stwa wybuchu wojny globalnej. W ko\u0144cu to nie przypadek, \u017ce od czasu pojawienia si\u0119 pierwszych bomb uranowych i plutonowych w 1945 r. ludzko\u015b\u0107 nie do\u015bwiadczy\u0142a III wojny \u015bwiatowej. W tej analizie interesuje nas jednak odpowied\u017a na zasadnicze pytanie. Jaki wp\u0142yw ma bro\u0144 nuklearna na perspektyw\u0119 wojny konwencjonalnej?<\/p>\n
Wyst\u0119puj\u0105 w tej kwestii dwie szko\u0142y teoretyczne. Pierwsza, utrzymuje \u017ce istnieje niewielkie ryzyko u\u017cycia broni nuklearnej w \u015bwiecie doktryny \u201ewzajemnego gwarantowanego zniszczenia\u201d. W takich warunkach pa\u0144stwa generalnie mog\u0105 sobie pozwoli\u0107 na rozp\u0119tywanie wojen konwencjonalnych, prawie tak, jak gdyby bro\u0144 nuklearna nie istnia\u0142a. W swoim czasie sekretarz obrony USA Robert McNamara stwierdzi\u0142, \u017ce bro\u0144 nuklearna s\u0142u\u017cy do wype\u0142niania bezu\u017cytecznych cel\u00f3w militarnych z wyj\u0105tkiem odstraszania naszych wrog\u00f3w. Wed\u0142ug tej logiki pot\u0119ga nuklearna ma niewielki wp\u0142yw na polityk\u0119 pa\u0144stw. Tak wi\u0119c narody mog\u0105 zachowywa\u0107 si\u0119 wobec siebie, tak jak czyni\u0142y to od zarania dziej\u00f3w. Wadliwo\u015b\u0107 tego za\u0142o\u017cenia wynika z przyj\u0119tego aksjomatu, \u017ce wielkie mocarstwa nie dopuszcz\u0105 do tego, aby wojna konwencjonalna przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w wojn\u0119 nuklearn\u0105. W rzeczywisto\u015bci nikt nie zna dynamiki eskalacji z poziomu konwencjonalnego do nuklearnego. Wybitni badacze tej problematyki utrzymuj\u0105, \u017ce istniej\u0105 uzasadnione powody, aby przypuszcza\u0107, \u017ce konflikt zbrojny o du\u017cej skali mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 poziom wojny nuklearnej. Zatem wielkie mocarstwa funkcjonuj\u0105ce w \u015bwiecie wskazanej doktryny musz\u0105 wykazywa\u0107 wi\u0119ksz\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 w planowaniu i wszczynaniu konflikt\u00f3w zbrojnych ni\u017c w sytuacji przed 1945 r.<\/p>\n
Druga szko\u0142a argumentuje, \u017ce w \u015bwiecie technicznej mo\u017cliwo\u015bci zag\u0142ady ludzko\u015bci, pa\u0144stwa s\u0105 obiektywnie bardziej bezpieczne ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej, poniewa\u017c nikt racjonalny nie odwa\u017cy si\u0119 u\u017cy\u0107 pot\u0119gi konwencjonalnej na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 ze strachu przed eskalacj\u0105 nuklearn\u0105. W takiej rzeczywisto\u015bci instytucja wojny staje si\u0119 anachroniczna. Powody do jej rozp\u0119tywania po prostu zanikaj\u0105. W tej logice wojna nuklearna trywializuje wojn\u0119 konwencjonaln\u0105. Wadliwo\u015b\u0107 tej definicji polega na tym, \u017ce zbyt mocno podkre\u015bla problem eskalacji, traktuj\u0105c go jako splot jednolitego ci\u0105gu wydarze\u0144 prowadz\u0105cego nieuchronnie od konfliktu konwencjonalnego do nuklearnego.<\/p>\n
W mojej opinii pierwsza szko\u0142a teoretyczna lepiej wytrzymuje test nied\u0142ugiej historii broni nuklearnej. Z jednej strony jej pot\u0119\u017cna si\u0142a destrukcji nie zdo\u0142a\u0142a wyeliminowa\u0107 zjawiska przemocy w stosunkach mi\u0119dzynarodowych. Z drugiej politycy w dalszym ci\u0105gu musz\u0105 uwzgl\u0119dnia\u0107 fakt nuklearnej eskalacji. Wyj\u015bcie po\u015brednie z tej tragicznej sytuacji to wojna konwencjonalna. Wed\u0142ug tej teorii mocarstwa nuklearne mog\u0105 podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o wszcz\u0119ciu wojny ograniczonej w celu podwa\u017cenia wp\u0142yw\u00f3w innych nuklearnych rywali. Pa\u0144stwa jednak unikaj\u0105 za wszelk\u0105 cen\u0119 eskalowania konfliktu. Wydaje si\u0119 to osi\u0105galne, je\u015bli agresor w swojej strategii czytelnie zakre\u015bli granice zbrojnej napa\u015bci na wybran\u0105 ofiar\u0119. W \u015bwiecie po 1945 r. de facto <\/i>wszystkie wojny by\u0142y, s\u0105 i najprawdopodobniej b\u0119d\u0105 zlokalizowane do jednego regionu lub pa\u0144stwa. W identycznej sytuacji znalaz\u0142a si\u0119 Rosja w 2014 r., kiedy zaatakowa\u0142a Ukrain\u0119, Putin zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce jego ograniczone cele nie wyzwol\u0105 reakcji pozosta\u0142ych pa\u0144stw nuklearnych Francji, Wielkiej Brytanii i Stan\u00f3w Zjednoczonych. W\u00f3wczas w mediach pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c bardzo no\u015bny termin o \u201edeeskalacji konfliktu\u201d, bynajmniej nie chodzi\u0142o o Ukrain\u0119, ale o unikni\u0119cie nuklearnego zagro\u017cenia. Wniosek z tej sytuacji jest nast\u0119puj\u0105cy, pa\u0144stwa nuklearne nie maj\u0105 wyboru, je\u015bli chc\u0105 przetrwa\u0107 i zapewni\u0107 sobie bezpiecze\u0144stwo, s\u0105 skazane na prowadzenie wojen konwencjonalnych, tak jak czyni\u0142y to przed nadej\u015bciem ery nuklearnej.<\/p>\n
W zwi\u0105zku z tym kwestia przetrwania pa\u0144stw ma\u0142ych i \u015brednich takich jak Polska, Litwa, \u0141otwa i Estonia nie le\u017cy w nuklearnej pot\u0119dze Rosji, nawet je\u015bli Kreml wykorzystuje j\u0105 bez \u017cadnych hamulc\u00f3w w bie\u017c\u0105cej polityce, ale w jej konwencjonalnych si\u0142ach zbrojnych. W ko\u0144cu to w ten potencja\u0142 Putin inwestuje najwi\u0119cej. Zatem tak istotne jest dla Polski i innych pa\u0144stw flanki wschodniej, aby zbudowa\u0107 nowoczesny potencja\u0142 konwencjonalny, by nie podzieli\u0107 tragicznego losu Ukrainy lub wcze\u015bniej Gruzji.<\/p>\n
Od pocz\u0105tku zimnej wojny, niezale\u017cnie od funkcjonowania wspomnianej ju\u017c doktryny wzajemnego zniszczenia, bro\u0144 nuklearna nie by\u0142a w stanie wyeliminowa\u0107 rywalizacji w polityce obronnej i bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stw. Zar\u00f3wno Stany Zjednoczone jak i Zwi\u0105zek Sowiecki bez przerwy powi\u0119kszali swoj\u0105 pot\u0119g\u0119 konwencjonaln\u0105, aby m\u00f3c skutecznie anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w ograniczone wojny. Oba supermocarstwa rywalizowa\u0142y nawzajem o sojusznik\u00f3w i bazy wojskowe na ca\u0142ym globie przez ponad czterdzie\u015bci lat. Od czasu zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej, a\u017c do ostatecznej implozji ZSRS. W tamtym okresie zapewne \u017caden z dziewi\u0119ciu ameryka\u0144skich prezydent\u00f3w i ich doradc\u00f3w ds. bezpiecze\u0144stwa narodowego oraz \u017caden z sze\u015bciu sowieckich gensek\u00f3w i ich marsza\u0142k\u00f3w lub genera\u0142\u00f3w nie zak\u0142adali nawet przez chwil\u0119, \u017ce nuklearny \u015bwiat by\u0142 bezpieczny, i \u017ce pozwala on im na lekcewa\u017cenie tego, co si\u0119 dzia\u0142o za granicami ich obu supermocarstw. Ponadto, pomimo ogromnych arsena\u0142\u00f3w nuklearnych, obie strony nie my\u015bla\u0142y nawet przez chwil\u0119 o rezygnacji lub umniejszeniu znaczenia pot\u0119gi konwencjonalnych si\u0142y zbrojnych. Wynika\u0142o to z ci\u0105g\u0142ego zaniepokojenia o r\u00f3wnowag\u0119 terytorialn\u0105, powietrzn\u0105 i morsk\u0105 nie tylko w Europie, ale r\u00f3wnie\u017c w innych miejscach na \u015bwiecie.<\/p>\n
Istniej\u0105 te\u017c inne wiarygodne dowody poddaj\u0105ce w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 twierdzenie, \u017ce bro\u0144 atomowa mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 bezpiecze\u0144stwo pa\u0144stwa. Wojna Jom Kippur maj\u0105ca miejsce w 1973 r. jednoznacznie zaprzecza takiej tezie. Zar\u00f3wno Egipt jak i Syria wiedzieli, \u017ce Izrael posiada bro\u0144 nuklearn\u0105, niemniej obaj agresorzy podj\u0119li decyzj\u0119 o dokonaniu konwencjonalnej ofensywy. W rzeczywisto\u015bci syryjski Blitzkrieg przez Wzg\u00f3rza Golan, le\u017c\u0105ce u progu wschodniej granicy Izraela, otworzy\u0142 armii napastnika dost\u0119p do samego serca pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Walki, rozpocz\u0119te seri\u0105 incydent\u00f3w zbrojnych nad rzek\u0105 Ussuri na granicy sowiecko-chi\u0144skiej wiosn\u0105 1969 r., wobec mocarstwa posiadaj\u0105cego bro\u0144 nuklearn\u0105 nie powstrzyma\u0142y ChRL od dokonania agresji. W tamtych latach nie tylko Zwi\u0105zek Sowiecki posiada\u0142 ten rodzaj pot\u0119gi, ale tak\u017ce Chiny. W przypadku wojny korea\u0144skiej wiosn\u0105 1950 r. sytuacja by\u0142a odwrotna. Chiny nie mia\u0142y broni nuklearnej, jednak Pekin podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o zaatakowaniu wojsk l\u0105dowych najwi\u0119kszego supermocarstwa nuklearnego w historii \u015bwiata \u2013 Stan\u00f3w Zjednoczonych. Cho\u0107 nale\u017cy doda\u0107, \u017ce potencja\u0142 nuklearny USA w latach 50. XX w. nie by\u0142 jeszcze, a\u017c tak imponuj\u0105cy jak w p\u00f3\u017aniejszych dekadach.<\/p>\n
W czasach po zako\u0144czeniu zimnej wojny wyst\u0119puj\u0105 podobne przypadki na \u015bwiecie. Wzajemne stosunki Indie-Pakistan w ostatnich trzech dekadach \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce bro\u0144 nuklearna nie zmniejszy\u0142a rywalizacji mi\u0119dzy pa\u0144stwami. Jak gdyby w og\u00f3le mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107, \u017ce narody dzi\u0119ki tej pot\u0119dze cho\u0107 o troch\u0119 mog\u0105 uwolni\u0107 si\u0119 ze stanu anarchii i ryzyka wojny. Oba wskazane kraje posiada\u0142y bro\u0144 nuklearn\u0105 ju\u017c od ko\u0144ca lat 80. XX w., niemniej konflikty zbrojne w ich wzajemnych relacjach nie zanik\u0142y. Wiele razy Indie i Pakistan wpl\u0105tywa\u0142y si\u0119 w ograniczone wojny. W omawianym okresie mia\u0142y miejsce dwa powa\u017cne kryzysy w 1990 r. i w 1999 r. W tym ostatnim przypadku w wyniku star\u0107 granicznych w Kaszmirze, trwaj\u0105cych jedena\u015bcie tygodni, zgin\u0119\u0142o ponad tysi\u0105c \u017co\u0142nierzy po obu stronach nie licz\u0105c zniszcze\u0144 materialnych i ofiar w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej.<\/p>\n
W ko\u0144cu, spr\u00f3bujmy dokona\u0107 analizy jak Federacja Rosyjska i Stany Zjednoczone po zako\u0144czeniu zimnej wojny postrzega\u0142y znaczenie konwencjonalnych si\u0142 zbrojnych. W tych nowych warunkach Rosja wyra\u017ca\u0142a bezustanny sprzeciw wobec rozszerzenia NATO, ostatnio wobec Czarnog\u00f3ry, lub zbli\u017cania si\u0119 jego militarnej infrastruktury do rosyjskiej granicy. Wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce Kreml nie uznaje argumentu, \u017ce pot\u0119ga nuklearna mo\u017ce zapewni\u0107 Rosji absolutne bezpiecze\u0144stwo. Stany Zjednoczone tak\u017ce musz\u0105 bra\u0107 pod uwag\u0119 r\u00f3wnowag\u0119 si\u0142 konwencjonalnych w Europie. W ko\u0144cu idea rozszerzenia NATO w jakiej\u015b mierze opiera\u0142a si\u0119 o przes\u0142ank\u0119, \u017ce Rosja mo\u017ce kiedy\u015b pr\u00f3bowa\u0107 podbi\u0107 kraje Europy \u015arodkowo-Wschodniej. W swoim czasie nie bez powod\u00f3w Stany Zjednoczone naciska\u0142y na Rosj\u0119, aby przestrzega\u0142a zakre\u015blonych limit\u00f3w w Traktacie o konwencjonalnych si\u0142ach w Europie, podpisanego 19 wrze\u015bnia 1990 r., zanim dosz\u0142o jeszcze do rozpadu Zwi\u0105zku Sowieckiego.<\/p>\n
Najlepszym dowodem, \u017ce pot\u0119ga konwencjonalna stanowi centralny czynnik r\u00f3wnowagi l\u0105dowej, powietrznej i morskiej s\u0105 obecne wydarzenia w Europie. Wzmacnianie flanki wschodniej przez NATO nie jest realizowane w oparciu o bro\u0144 nuklearn\u0105, ale o ci\u0119\u017cki sprz\u0119t konwencjonalny, poniewa\u017c to stanowi najlepszy \u015brodek i metod\u0119 zademonstrowania si\u0142y Sojuszu. W takich przypadkach bro\u0144 nuklearna ma bardzo ograniczon\u0105 zdolno\u015b\u0107 oddzia\u0142ywania, poza werbaln\u0105 retoryk\u0105 i psychologiczn\u0105 wojn\u0105 jest to \u015brodek bezu\u017cyteczny. Wiedz\u0105 o tym doskonale Rosjanie, dlatego w swojej strategii osi\u0105gania realnych cel\u00f3w politycznych pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 pot\u0119g\u0105 konwencjonaln\u0105. Tak by\u0142o w przypadku Czeczenii, Gruzji, Ukrainy i Syrii.<\/p>\n
Wszystkie pa\u0144stwa, w ka\u017cdych warunkach strategiczno-militarnych, je\u015bli nie chc\u0105 by\u0107 celem agresji, nie mog\u0105 odst\u0105pi\u0107 od priorytetu budowania nowoczesnego potencja\u0142u konwencjonalnego. Zast\u0105pienie tej opcji nuklearn\u0105 aberracj\u0105 mo\u017ce by\u0107 niebezpieczne. Wyra\u017cane przekonanie, \u017ce nabycie lub produkcja ma\u0142ych arsena\u0142\u00f3w nuklearnych wraz z zakupem najta\u0144szych \u015brodk\u00f3w przenoszenia b\u0119dzie w stanie odstraszy\u0107 potencjalnego agresora w rzeczywisto\u015bci nara\u017ca pa\u0144stwa na powa\u017cne problemy. Je\u015bli nar\u00f3d chce przetrwa\u0107 w anarchii systemu mi\u0119dzynarodowego musi posiada\u0107 pot\u0119g\u0119 militarn\u0105, jej najwa\u017cniejszy rodzaj, w osi\u0105gni\u0119ciu tego podstawowego celu, to nie bro\u0144 nuklearna, ale konwencjonalna \u2013 tak uczy historia. W tej kwestii nie ma wyj\u0105tk\u00f3w od regu\u0142y, pa\u0144stwa kt\u00f3re zaniedbuj\u0105 ten rodzaj si\u0142y lub rozpraszaj\u0105 swoj\u0105 uwag\u0119 na nuklearnej iluzji mog\u0105 nie przetrwa\u0107 kolejnej fali wojen ograniczonych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pod koniec 2015 r. medialne poruszenie w kraju wyzwoli\u0142y s\u0142owa podsekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Tomasza Szatkowskiego o ewentualnej mo\u017cliwo\u015bci przekazania Polsce broni atomowej przez USA. Z powodu informacyjnego szumu uwidoczni\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas\u202ftrzy zasadnicze postawy wobec tego problemu. Pierwsza, \u201emachania bia\u0142\u0105 flag\u0105\u201d, czyli nie prowokujmy Rosji \u2013 bo nas zmia\u017cd\u017cy. Druga, \u201emachania szabelk\u0105\u201d, czyli …<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":3045,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"single-default-ns.php","format":"standard","meta":[],"categories":[3,6,8],"tags":[30,111,197,231,260],"yoast_head":"\n