Kiedy Pa\u0144stwo Islamskie (znane tak\u017ce pod akronimami ISIS, ISIL lub IS) zosta\u0142o pozbawione resztek terytori\u00f3w, kt\u00f3re nie tak dawno stanowi\u0142y jego Kalifat, wielu wieszczy\u0142o, \u017ce to niechlubny koniec tej organizacji. Nic bardziej mylnego. Pomimo, \u017ce ISIL nie kontroluje ju\u017c teren\u00f3w w Syrii ani Iraku, problemy niegdy\u015b przez nie wygenerowane pozostaj\u0105 ci\u0105gle aktualne. Straty terytorialne nie oznaczaj\u0105, \u017ce ideologia, kt\u00f3ra przyci\u0105gn\u0119\u0142a tysi\u0105ce bojownik\u00f3w do D\u017cihadu kierowanego przez Abu Bakr al.-Bagdadiego sta\u0142a si\u0119 w jakikolwiek spos\u00f3b mniej zach\u0119caj\u0105ca dla potencjalnych rekrut\u00f3w, a wr\u0119cz przeciwnie. <\/p>\n\n\n\n
Co prawda jest mniej prawdopodobnym, aby nowe szeregi d\u017cihadyst\u00f3w podr\u00f3\u017cowa\u0142y na Bliski Wsch\u00f3d, lecz zamiast tego mog\u0105 wykaza\u0107 si\u0119 one wi\u0119kszym zaanga\u017cowaniem do przeprowadzania zamach\u00f3w terrorystycznych w krajach, w kt\u00f3rych mieszkaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 kwesti\u0105, poruszon\u0105 ju\u017c jaki\u015b czas temu<\/a>, jest dylemat dotycz\u0105cy tego, co zrobi\u0107 z pojmanymi bojownikami ISIS, a nierzadko tak\u017ce ich rodzinami, przebywaj\u0105cymi w przepe\u0142nionych obozach uchod\u017aczych<\/strong>. Chocia\u017c prawd\u0105 jest, \u017ce niekt\u00f3re kraje zdecydowa\u0142y si\u0119 na repatriacj\u0119 pojedynczych jednostek (o czym b\u0119dzie mowa poni\u017cej), to jednak mowa tutaj \u0142\u0105cznie o kilkunastu osobach, co w \u017caden spos\u00f3b nie rozwi\u0105zuje problemu. Podobny problem dotyczy r\u00f3wnie\u017c d\u017cihadyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nale\u017celi do innych organizacji terrorystycznych. W Stanach Zjednoczonych znaczna ich liczba zostanie wkr\u00f3tce wypuszczona z wi\u0119zie\u0144. W ostatnich tygodniach, uwag\u0119 medi\u00f3w zajmowa\u0142 przypadek „Ameryka\u0144skiego Taliba”, Johna Walkera Lindha.<\/p>\n\n\n\n Lindh dorasta\u0142 w raczej zamo\u017cnej rodzinie. Po konwersji na Islam wyjecha\u0142 na Bliski Wsch\u00f3d, by nauczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka arabskiego. Po pobycie w Jemenie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Pakistanu, gdzie do\u0142\u0105czy\u0142 do jednej z terrorystycznych boj\u00f3wek. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 jego szkolenie w obozach treningowych, prawdopodobnie podczas kt\u00f3rego pozna\u0142 osobi\u015bcie Osam\u0119 bin Ladena. <\/p>\n\n\n\n Po atakach z dziewi\u0105tego wrze\u015bnia walczy\u0142 w Afganistanie przeciwko wojskom ameryka\u0144skim rami\u0119 w rami\u0119 z cz\u0142onkami Al-Kaidy, a\u017c do momentu schwytania. Po przewiezieniu do USA media szybko nada\u0142y mu przydomek „Ameryka\u0144skiego Taliba”, a s\u0105d skaza\u0142 go na dwadzie\u015bcia lat wi\u0119zienia. Ko\u0144cem maja wyrok Lindha zosta\u0142 skr\u00f3cony o trzy lata, na co wp\u0142yw mia\u0142o mie\u0107 jego „dobre zachowanie” podczas pobytu w wi\u0119zieniu. <\/p>\n\n\n\n Jednak\u017ce, jego wcze\u015bniejsze zwolnienie nie oznacza, \u017ce nie stanowi on ju\u017c \u017cadnego zagro\u017cenia dla mieszka\u0144c\u00f3w USA, a wr\u0119cz przeciwnie – decyzja o wcze\u015bniejszym wypuszczeniu „Ameryka\u0144skiego Taliba” na wolno\u015b\u0107 jest szokuj\u0105ca ze wzgl\u0119du na oznaki jego ci\u0105g\u0142ego wsparcia dla d\u017cihadu. Lindh, w trakcie odbywania swojej kary, by\u0142 rzekomo zaanga\u017cowany w t\u0142umaczenie tekst\u00f3w o charakterze ekstremistycznym i co wi\u0119cej – nie kry\u0142 si\u0119 on ze swoimi sympatiami do ISIS. Po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 pozostanie on pod \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0105, ograniczone b\u0119d\u0105 mi\u0119dzy innymi jego mo\u017cliwo\u015bci podr\u00f3\u017cowania i komunikacji. Jednak\u017ce, podchodz\u0105c do tego tematu realistycznie, mo\u017cna \u015bmia\u0142o przypuszcza\u0107, \u017ce nawet najsurowszy re\u017cim kontrolny mo\u017ce zawie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Kwestia tego, co nale\u017cy uczyni\u0107 z pojmanymi d\u017cihadystami jest powa\u017cnym problemem dla s\u0142u\u017cb specjalnych, wymiaru sprawiedliwo\u015bci, jak r\u00f3wnie\u017c i polityk\u00f3w. Wydaje si\u0119, \u017ce nie ma idealnego rozwi\u0105zania tego problemu, a ka\u017cde z proponowanych ma swoje minusy. Kara \u015bmierci, kt\u00f3ra b\u0119dzie nieco szerzej skomentowana poni\u017cej, eliminuje poszczeg\u00f3lnych terroryst\u00f3w i zarazem zagro\u017cenie, kt\u00f3re stanowi\u0105, jednak nierzadko jest ona czynnikiem mobilizuj\u0105cym dla nowych rekrut\u00f3w d\u017cihadu. Protest przeciwko jej stosowaniu wyra\u017caj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwolennicy liberalizmu. <\/p>\n\n\n\n Programy deradykalizuj\u0105ce<\/a>, kt\u00f3rym poddawani s\u0105 osadzeni terrory\u015bci r\u00f3wnie\u017c nie zawsze przynosz\u0105 spodziewane efekty. Przetrzymywanie ich w miejscach pokroju Guantanamo Bay, a nast\u0119pnie wypuszczanie ich na wolno\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c wydaje si\u0119 by\u0107 bezzasadne, co ilustruje raport ameryka\u0144skiego Biura Dyrektora Wywiadu Narodowego1<\/sup>. W raporcie tym mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 statystyk\u0119, z kt\u00f3rej wynika, \u017ce niema\u0142a liczba osadzonych w Guantanamo Bay, po powrocie na wolno\u015b\u0107, na nowo przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do D\u017cihadu. <\/p>\n\n\n\n Przyk\u0142adem niew\u0142a\u015bciwego funkcjonowania polityki osadzania ekstremist\u00f3w w wi\u0119zieniach i wypuszczania ich po pewnym czasie jest Abu Bakr al.-Bagdadi, lider Pa\u0144stwa Islamskiego. Chocia\u017c nigdy nie przebywa\u0142 w Guantanamo Bay, to by\u0142 osadzony w okrytych niemniejsz\u0105 „s\u0142aw\u0105” wi\u0119zieniach Abu Gharib i Camp Bucca, gdzie jego pogl\u0105dy uleg\u0142y znacznej radykalizacji i podsyci\u0142y jego nienawi\u015b\u0107 do Amerykan\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n W tej historii najbardziej ironicznym jest fakt, i\u017c al-Bagdadi zosta\u0142 zwolniony z wi\u0119zienia poniewa\u017c uznano, \u017ce nie stwarza on szczeg\u00f3lnego zagro\u017cenia. Liczba badaczy, naukowc\u00f3w i dziennikarzy zajmuj\u0105cych si\u0119 tematyk\u0105 wp\u0142ywu o\u015brodk\u00f3w typu Guantanamo Bay czy Abu Gharib na osadzonych w nich terroryst\u00f3w ro\u015bnie, a niekt\u00f3rzy z akademik\u00f3w wprowadzili do u\u017cycia nazwy precyzyjnie sugeruj\u0105ce jaki charakter mia\u0142y te miejsca dla d\u017cihadyst\u00f3w i do czego im s\u0142u\u017cy\u0142y. Spo\u015br\u00f3d nich na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 terminy takie jak „inkubatory radykalizacji”2<\/sup>, „centra rekrutacyjne i obiekty szkoleniowe”3<\/sup>, czy te\u017c „uniwersytety d\u017cihadu”4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W ostatnich tygodniach, kilku obywateli Francji, kt\u00f3rzy walcz\u0105c po stronie ISIS zostali schwytani w Syrii b\u0105d\u017a Iraku, zosta\u0142o skazanych przez iracki s\u0105d na \u015bmier\u0107. Poddanie ich takiej karze rzeczywi\u015bcie eliminuje zagro\u017cenie jakie powoduj\u0105, jednak\u017ce, jak wspomniano wy\u017cej, taka kara mo\u017ce stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji dla nowych rekrut\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 chcieli pom\u015bci\u0107 straconych terroryst\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Reakcja francuskich oficjeli by\u0142a nieco sprzeczna – nadal odmawiaj\u0105c wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za francuskich d\u017cihadyst\u00f3w walcz\u0105cych w szeregach tzw. pa\u0144stwa islamskiego, innymi s\u0142owy odmawiaj\u0105c ich repatriacji do kraju, publicznie sprzeciwili si\u0119 wydanemu wyrokowi. Oba elementy tego zachowania s\u0105 jednak wyt\u0142umaczalne – Francja, jako liberalny kraj demokratyczny, jest przeciwna karze \u015bmierci, kt\u00f3ra jest tam nielegalna od 1981 roku, a i s\u0105dzenie pojmanych we Francji stanowi\u0142oby o wiele wi\u0119ksz\u0105 trudno\u015b\u0107 ni\u017c w Iraku. <\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c s\u0105dy irackie prawdopodobnie nie daj\u0105 pojmanym d\u017cihadystom szansy na w pe\u0142nie sprawiedliwy proces, oferuj\u0105 one jednak minimum sprawiedliwo\u015bci, i co najwa\u017cniejsze dla kraj\u00f3w takich jak Francja – rozwi\u0105zuj\u0119 one „problem”. Jest wi\u0119c raczej ma\u0142o prawdopodobne, aby Francja i inne kraje, znajduj\u0105ce si\u0119 w podobnej sytuacji, wywiera\u0142y silniejsze naciski na zmian\u0119 zas\u0105dzonych wyrok\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Chc\u0105c maksymalnie zredukowa\u0107 zagro\u017cenie p\u0142yn\u0105ce ze strony pojmanych terroryst\u00f3w, ca\u0142kiem dobrym, chocia\u017c raczej utopijnym, rozwi\u0105zaniem tej mocno problematycznej kwestii by\u0142oby zwi\u0119kszenie kar za przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji o charakterze terrorystycznym, by\u0107 mo\u017ce nawet osadzenie wszystkich pojmanych d\u017cihadyst\u00f3w w wi\u0119zieniach z wyrokami do\u017cywocia, bez mo\u017cliwo\u015bci ubiegania si\u0119 o wcze\u015bniejsze zwolnienie, ze wzgl\u0119du na zagro\u017cenie, kt\u00f3re, przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 z nich, stanowi\u0142aby po powrocie na wolno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n Dodatkowo, powinni oni by\u0107 strze\u017ceni przez mi\u0119dzynarodowe jednostki wojskowe, kt\u00f3rych cz\u0142onkowie byliby poddawani rygorystycznej selekcji i szczeg\u00f3\u0142owym badaniom zdrowia fizycznego i psychicznego, kt\u00f3re powinny by\u0107 regularnie powtarzane. Ponadto, \u017co\u0142nierze i stra\u017cnicy odpowiedzialni za porz\u0105dek w takim o\u015brodku powinni mie\u0107 niezszargane i nieskazitelne histori\u0119 s\u0142u\u017cby, opini\u0119 i stosunek do swojej pracy. <\/p>\n\n\n\n \u015arodki bezpiecze\u0144stwa w takim wi\u0119zieniu powinny by\u0107 najwy\u017cszych mo\u017cliwych standard\u00f3w, a koszty utrzymania powinny zosta\u0107 podzielone pomi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105, a zw\u0142aszcza kraje, z kt\u00f3rych pochodziliby osadzeni d\u017cihady\u015bci. Opr\u00f3cz osadzonych w takim wi\u0119zieniu terroryst\u00f3w nie powinno by\u0107 tam \u017cadnych innych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Takie rozwi\u0105zanie powinno, w teorii, rozwi\u0105za\u0107 t\u0119 kwesti\u0119, poprzez trwa\u0142e usuni\u0119cie d\u017cihadyst\u00f3w z ich spo\u0142ecze\u0144stw. Powinno by\u0107 ono r\u00f3wnie\u017c akceptowalne dla tych, kt\u00f3rzy sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 karze \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci jednak, kraje zachodnie nie garn\u0105 si\u0119 do wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za swoich obywateli z\u0142apanych podczas walk w szeregach ISIS i wol\u0105 zostawi\u0107 ten problem w\u0142adzom kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych zostali oni schwytani b\u0105d\u017a znajduj\u0105 si\u0119 obecnie. Kraje zachodnie rzadko interweniuj\u0105 w sprawie pojmanych d\u017cihadyst\u00f3w, jednak nawet kiedy to robi\u0105 jest to raczej obliczone na \u2018zachowanie twarzy\u2019. <\/p>\n\n\n\n Niemniej jednak, na uwag\u0119 zas\u0142uguje fakt, \u017ce w\u0142adze francuskie, holenderskie i ameryka\u0144skie zdecydowa\u0142y si\u0119 na repatriacj\u0119 znikomej liczby kobiet i dzieci (kolejno dwana\u015bcioro sierot, dwoje sierot, oraz dwie kobiety i sz\u00f3stk\u0119 dzieci), kt\u00f3rych m\u0119\u017cowie i ojcowie byli cz\u0142onkami ISIS. Trzeba jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce w \u017caden spos\u00f3b nie rozwi\u0105zuje to problemu przepe\u0142nionych oboz\u00f3w, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 tysi\u0105ce takich os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Wypuszczanie na wolno\u015b\u0107 terroryst\u00f3w islamskich, oboj\u0119tne czy nale\u017celiby oni do ISIS, Al-Kaidy, czy jakakolwiek innej organizacji, zawsze pozostanie ryzykiem. Niezb\u0119dnym minimum, jakie mi\u0119dzynarodowa spo\u0142eczno\u015b\u0107 pa\u0144stw powinna zrobi\u0107, aby nie zwi\u0119ksza\u0107 zagro\u017cenia dla swoich obywateli wydaje si\u0119 by\u0107 zwi\u0119kszenie kar wi\u0119zienia dla pojmanych d\u017cihadyst\u00f3w – nawet do do\u017cywocia – i osadzanie ich w zamkni\u0119tych wi\u0119zieniach, gdzie przebywaliby oni pod \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0105 i bez mo\u017cliwo\u015bci kontaktu z innymi wi\u0119\u017aniami.<\/p>\n\n\n\n 1.Link do podsumowania raportu https:\/\/www.dni.gov\/files\/documents\/Newsroom\/Reports%20and%20Pubs\/9-25-17_Ref_D_Unclass_GTMO_Report_17-00708_U_FINAL.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n 2. Fawaz Gerges, \u2018ISIS. A History\u2019, Princeton and Oxford: Princeton University Press 2016, str. 84<\/p>\n\n\n\n