Polacy, którzy bez zgody państwa wstąpili do ukraińskiego wojska po 2014 roku, nie poniosą za to kary – ale po powrocie muszą zgłosić swoją służbę Ministrowi Obrony Narodowej.1
Jakie czyny obejmuje
Ustawa „przebacza i puszcza w niepamięć” przyjęcie bez zgody właściwego organu obowiązków wojskowych w siłach zbrojnych Ukrainy (art. 141 § 1 Kodeksu karnego) i werbowanie do nich obywateli polskich lub cudzoziemców mieszkających w Polsce (art. 142 § 1) – popełnione od 6 kwietnia 2014 roku do wejścia ustawy w życie. Obejmuje też związane z tym wykroczenia i przestępstwa z ustawy o obronie Ojczyzny (od 23 kwietnia 2022 roku), np. niestawienie się do kwalifikacji wojskowej, a za wcześniejszy okres – z ustawy o powszechnym obowiązku obrony z 1967 roku.12
Siły zbrojne Ukrainy to w rozumieniu ustawy wojsko i inne formacje wojskowe podległe władzom Ukrainy uznawanym przez Polskę za legalne. Prawo.pl zalicza do nich Międzynarodowy Legion Obrony Terytorialnej, a wyklucza formacje paramilitarne o niejasnej przynależności. Za skutki przyjęcia takich obowiązków organy państwa polskiego nie odpowiadają.12
Skutki
Postępowań o te czyny się nie wszczyna, a wszczęte umarza się. Niewykonanych kar, środków karnych i nieuiszczonych kosztów nie wykonuje się, a skazania zacierają się z mocy prawa i są usuwane z Krajowego Rejestru Karnego; orzeka o tym sąd pierwszej instancji. Koszty postępowań ponosi Skarb Państwa.1
Obowiązek oświadczenia
Kto przyjął takie obowiązki, musi w ciągu 6 miesięcy od powrotu do Polski złożyć Ministrowi Obrony Narodowej pisemne oświadczenie o datach i miejscach rozpoczęcia i zakończenia służby; osoby, które wróciły przed 1 lipca 2026 roku, mają na to 6 miesięcy od tej daty. Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, a informacje objęte są co najmniej klauzulą „zastrzeżone”.1
Minister przekazuje je szefowi właściwego wojskowego centrum rekrutacji, prokuraturze oraz szefom służb wywiadu i kontrwywiadu, którzy mogą wezwać ochotnika do uzupełnienia informacji. Niezłożenie oświadczenia w terminie albo złożenie niepełnego jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat.1
Przebieg prac
Projekt złożyli pod koniec 2024 roku posłowie Koalicji Obywatelskiej. Sejm uchwalił ustawę 13 marca 2026 roku, prezydent ją podpisał, a ogłoszono ją 31 marca 2026 roku; weszła w życie po trzech miesiącach.21