Słownik

A

• Abrams M1A2Amerykańskie czołgi podstawowe; Polska kupiła 250 egzemplarzy wersji SEPv3 dla 18 Dywizji Zmechanizowanej.
• ABW (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego)Służba specjalna chroniąca bezpieczeństwo wewnętrzne i porządek konstytucyjny: kontrwywiad, zwalczanie terroryzmu, ochrona informacji niejawnych.
• Active EndeavourAntyterrorystyczna operacja NATO na Morzu Śródziemnym (2001–2016) – jedyna taka operacja prowadzona na podstawie art. 5.
• Aegis AshoreLądowa baza obrony przeciwrakietowej; w Polsce w Redzikowie, gotowa od 10 lipca 2024 roku.
• AEW (wczesne ostrzeganie z powietrza)Samoloty z radarem do wykrywania celów powietrznych z dużej odległości; w Polsce Saab 340 AEW.
• Agencja UzbrojeniaInstytucja resortu obrony prowadząca zakupy sprzętu wojskowego – od wymagań po umowy.
• Agencja Wywiadu (AW)Cywilny wywiad zagraniczny; działa za granicą, a w kraju tylko w związku z działalnością zagraniczną.
• agresja sowieckaWkroczenie Armii Czerwonej do Polski 17 września 1939 roku na podstawie tajnego protokołu paktu Ribbentrop–Mołotow.
• AH-64E ApacheŚmigłowce uderzeniowe zamówione dla lotnictwa wojsk lądowych.
• air policing (nadzór przestrzeni powietrznej NATO)Misje ochrony przestrzeni powietrznej sojuszników, m.in. Baltic Air Policing od 2004 roku.
• AJP-4Sojusznicza doktryna logistyki NATO; wydanie C z sierpnia 2025 roku.
• AJP (Allied Joint Publication)Sojusznicza publikacja doktrynalna NATO; nadrzędna jest AJP-01, a np. AJP-4 dotyczy logistyki, AJP-5 planowania.
• AJP-3.3Doktryna NATO operacji powietrznych i kosmicznych; wydanie C z lutego 2026 roku.
• AJP-3.26Doktryna NATO o wojskowym wkładzie w pomoc humanitarną.
• Akademia Sztabu GeneralnegoUczelnia wojskowa powołana w 1947 roku, od 1954 roku w Rembertowie; od 1990 roku AON.
• akcja pod ArsenałemOdbicie Jana Bytnara „Rudego” i innych więźniów z transportu Gestapo przez Szare Szeregi 26 marca 1943 roku.
• akcja „Burza”Plan Armii Krajowej z 1944 roku, by przed nadejściem Armii Czerwonej wyzwalać ziemie II RP własnymi siłami.
• akcja „Góral”Zdobycie przez AK ok. 105 mln zł z transportu Banku Emisyjnego w Warszawie, 12 sierpnia 1943 roku.
• akcja „Kutschera”Zamach żołnierzy „Pegaza” na dowódcę SS i policji dystryktu warszawskiego, 1 lutego 1944 roku.
• akcja „Wieniec”Akcja dywersyjna Związku Odwetu z nocy 7/8 października 1942 roku na warszawskim węźle kolejowym.
• aktywna rezerwaOchotnicza rezerwa, której żołnierze regularnie pełnią służbę w wyznaczonych dniach.
• Akt stanowiący NATO–RosjaDokument z 27 maja 1997 roku o stosunkach NATO z Rosją; zawiera warunkową deklarację o niestacjonowaniu znacznych sił bojowych na stałe.
• Alert RCBSMS-owe ostrzeżenie rozsyłane przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w razie zagrożenia.
• Allied HarmonyNatowska operacja stabilizacyjna w Macedonii, którą w 2003 roku przejęła unijna operacja Concordia.
• amunicja kasetowaAmunicja rozrzucająca podpociski; zakazana konwencją z 2008 roku, której Polska nie podpisała.
• amunicja krążącaDron uderzeniowy, który krąży nad obszarem i atakuje cel, niszcząc się przy tym; polski przykład to Warmate.
• AMW (Agencja Mienia Wojskowego)Agencja wykonawcza nadzorowana przez MON, gospodarująca mieniem wojskowym i zasobem mieszkaniowym.
• AnakondaNajwiększe ćwiczenie Wojska Polskiego, organizowane od 2006 roku przez Dowództwo Operacyjne.
• AnkonaWłoski port zdobyty przez 2 Korpus Polski 18 lipca 1944 roku.
• AON (Akademia Obrony Narodowej)Uczelnia wojskowa z lat 1990–2016, poprzedniczka Akademii Sztuki Wojennej.
• APOD (Aerial Port of Debarkation)Lotniczy port wyładowania wojsk i sprzętu; budowany we Wrocławiu-Strachowicach.
• APS-2Składnica przygotowanego zawczasu sprzętu US Army w Powidzu, otwarta we wrześniu 2024 roku.
• ARGUS (Agencja Rozpoznania Geoprzestrzennego i Usług Satelitarnych)Agencja MON od 2024 r., zajmuje się rozpoznaniem geoprzestrzennym i zdolnościami satelitarnymi.
• armia europejskaPostulat wspólnych sił zbrojnych Unii Europejskiej; UE nie ma własnej armii, a jej państwa zachowują własne wojska.
• Armia Krajowa (AK)Siły zbrojne Polskiego Państwa Podziemnego w latach 1942–1945; w 1944 roku liczyła ponad 350 tys. żołnierzy.
• Armia Polska na WschodzieArmia utworzona w 1942 roku z żołnierzy wyprowadzonych z ZSRS przez gen. Andersa.
• art. 5 Traktatu PółnocnoatlantyckiegoZbrojna napaść na jedną lub kilka stron jest napaścią na wszystkie; każda podejmuje działania, jakie uzna za konieczne, w tym użycie siły.
• art. 4 Traktatu PółnocnoatlantyckiegoPrawo każdego członka NATO do zażądania konsultacji, gdy uzna, że zagrożone jest bezpieczeństwo, niezależność lub integralność terytorialna któregoś z członków.
• art. 10 Traktatu PółnocnoatlantyckiegoPodstawa polityki otwartych drzwi: sojusznicy mogą jednomyślnie zaprosić każde państwo europejskie zdolne rozwijać zasady traktatu.
• ASBL (broń laserowa)Polski demonstrator broni laserowej do wykrywania i niszczenia dronów, rozwijany przez WAT z partnerami.
• ASzWoj (Akademia Sztuki Wojennej)Uczelnia wojskowa w Warszawie-Rembertowie, od 2016 roku następczyni Akademii Obrony Narodowej.
• atak na KA-SATRosyjski cyberatak na satelitarną sieć Viasat z 24 lutego 2022 roku, na godzinę przed inwazją na Ukrainę.
• ATT (traktat o handlu bronią)Traktat z 2 kwietnia 2013 roku ustanawiający wspólne standardy eksportu broni konwencjonalnej.
• AUSSOMMisja wsparcia i stabilizacji Unii Afrykańskiej w Somalii, działająca od 1 stycznia 2025 roku.
• AWACS (E-3A NATO)Natowska flota samolotów wczesnego ostrzegania i kontroli, którą Polska współtworzy od 2006 roku.
• AWL (Akademia Wojsk Lądowych)Uczelnia wojskowa we Wrocławiu kształcąca dowódców, akademią od 2017 roku.
• AW101Śmigłowce Marynarki Wojennej do zwalczania okrętów podwodnych i ratownictwa bojowego.
• AW149Wielozadaniowe śmigłowce ze Świdnika dla Wojsk Lądowych.
• A400MCiężki samolot transportowy Airbusa, którego zakup Polska negocjuje z finansowania SAFE.

B

• Backbone (radary)Stacjonarne radary dalekiego zasięgu (RAT-31DL i NUR-12M) obserwujące przestrzeń powietrzną Polski.
• Baltic PipeGazociąg doprowadzający do Polski gaz z szelfu norweskiego – druga, obok terminalu LNG, droga dostaw spoza Rosji.
• Baltic SentryOperacja NATO ochrony infrastruktury podmorskiej na Bałtyku, uruchomiona po uszkodzeniu kabli w grudniu 2024 roku.
• BALTOPSCoroczne ćwiczenia morskie NATO na Bałtyku, organizowane od ponad pięciu dekad.
• Baobab-KKołowy system minowania narzutowego z Huty Stalowa Wola.
• Barbara (aerostaty)Radarowe aerostaty na wschodniej granicy, wykrywające cele z odległości ponad 300 km.
• Barracuda-500MPocisk manewrujący firmy Anduril, który Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 2 mają montować, a potem produkować w Polsce.
• Bataliony Chłopskie (BCh)Zbrojna organizacja ruchu ludowego w czasie okupacji, druga co do wielkości formacja Polskiego Państwa Podziemnego.
• Batalion „Parasol”Oddział Kedywu AK z harcerzy Szarych Szeregów, wykonujący akcje likwidacyjne.
• BatohKlęska hetmana Kalinowskiego z Kozakami i Tatarami w 1652 roku, zakończona rzezią jeńców.
• Bayraktar TB2Tureckie bezzałogowce rozpoznawczo-uderzeniowe, używane w 12 Bazie Bezzałogowych Statków Powietrznych w Mirosławcu.
• bezpieczeństwoTeoria i praktyka zapewniania możliwości przetrwania i realizacji własnych interesów – przez wykorzystywanie szans, redukowanie ryzyk i przeciwdziałanie zagrożeniom (BBN).
• bezpieczeństwo gospodarczeDziedzina bezpieczeństwa narodowego obejmująca m.in. bezpieczeństwo energetyczne, finansowe i infrastrukturalne.
• bezpieczeństwo informacyjneTranssektorowy obszar odnoszący się do środowiska informacyjnego państwa, w tym cyberprzestrzeni.
• bezpieczeństwo międzynarodoweBezpieczeństwo podmiotów ponadnarodowych: regionalne i globalne, w tym międzypaństwowe i transnarodowe.
• bezpieczeństwo militarneInna nazwa obronności (obrony narodowej) – dziedziny bezpieczeństwa związanej z siłami zbrojnymi i przemocą zbrojną.
• bezpieczeństwo narodoweRodzaj bezpieczeństwa, którego podmiotem jest naród zorganizowany w państwo.
• bezpieczeństwo pozamilitarne (cywilne)Dziedzina ochrony: bezpieczeństwo ludności, zasobów, infrastruktury i struktur państwa poza sferą militarną.
• bezpieczeństwo społeczneDziedzina bezpieczeństwa narodowego obejmująca m.in. ochronę dziedzictwa narodowego, edukację i media.
• bezpieczeństwo wewnętrzneTranssektorowy obszar bezpieczeństwa odnoszący się do wnętrza państwa (podział kierunkowy).
• bezpieczeństwo zewnętrzneTranssektorowy obszar bezpieczeństwa odnoszący się do otoczenia państwa (podział kierunkowy).
• Bezpieczne PodlasieOperacja wojska na granicy z Białorusią od 1 sierpnia 2024 roku, z udziałem do 17 tys. żołnierzy.
• Biała Księga Bezpieczeństwa NarodowegoJawne podsumowanie Strategicznego Przeglądu Bezpieczeństwa Narodowego, wydane przez BBN w 2013 roku – jedyne takie wydanie.
• bitwa nad BzurąNajwiększa bitwa kampanii wrześniowej – uderzenie armii Poznań i Pomorze na niemiecką 8 Armię.
• bitwa nad NiemnemOstatnia wielka operacja wojny polsko-bolszewickiej we wrześniu 1920 roku.
• bitwa pod KockiemOstatnia bitwa kampanii 1939 roku; SGO „Polesie” gen. Kleeberga skapitulowała 6 października.
• bitwa pod KostiuchnówkąNajkrwawszy bój Legionów Polskich, 4–6 lipca 1916 roku na Wołyniu.
• bitwa pod LeninoPierwsza bitwa 1 Dywizji Piechoty im. Kościuszki (1943), później mit założycielski ludowego Wojska Polskiego.
• bitwa pod MławąKilkudniowa obrona pozycji pod Mławą przez 20 Dywizję Piechoty we wrześniu 1939 roku.
• bitwa pod MokrąStarcie z 1 września 1939 roku, w którym Wołyńska Brygada Kawalerii zatrzymywała niemiecką 4 Dywizję Pancerną.
• bitwa pod OsuchamiJedna z największych bitew partyzanckich, stoczona w czerwcu 1944 roku w Puszczy Solskiej.
• Bitwa WarszawskaRozstrzygająca bitwa wojny polsko-bolszewickiej z sierpnia 1920 roku; jej rocznica to Święto Wojska Polskiego.
• Biuro Bezpieczeństwa Narodowego (BBN)Urząd wspierający Prezydenta w sprawach bezpieczeństwa i obronności, kierowany przez sekretarza stanu powoływanego przez Prezydenta.
• BLT (Baza Lotnictwa Taktycznego)Jednostka Sił Powietrznych utrzymująca lotnisko i eskadry; bazy podlegają skrzydłom.
• Błękitna ArmiaArmia Polska we Francji gen. Józefa Hallera, uznana przez Ententę i w 1919 roku przerzucona do Polski.
• błękitna tarczaZnak rozpoznawczy dóbr kultury chronionych w czasie konfliktu zbrojnego na podstawie konwencji haskiej z 1954 roku.
• Bolonia (1945)Ostatnia bitwa 2 Korpusu Polskiego; Polacy wkroczyli do miasta 21 kwietnia 1945 roku.
• BorsukPolski gąsienicowy bojowy wóz piechoty z Huty Stalowa Wola.
• BOR (Biuro Ochrony Rządu)Formacja ochrony najważniejszych osób w państwie z lat 1956–2018, zastąpiona przez Służbę Ochrony Państwa.
• BredaHolenderskie miasto wyzwolone przez 1 Dywizję Pancerną 29 października 1944 roku.
• brygada logistycznaMobilny związek zaopatrujący wojska w polu – amunicją, paliwem, częściami i transportem.
• BudziszynBitwa z kwietnia 1945 roku, w której 2 Armia WP poniosła ogromne straty – najkrwawsza bitwa ludowego WP.
• budżet obronnyWydatki państwa na obronność z budżetu i Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych; w 2026 roku ponad 200 mld zł.
• Bursztynowa Dywizja16 Pomorska Dywizja Zmechanizowana z dowództwem w Olsztynie.
• BWP (bojowy wóz piechoty)Opancerzony pojazd do przewozu i wsparcia ogniem piechoty; polski BWP to Borsuk.
• ByczynaBitwa z 24 stycznia 1588 roku, w której Jan Zamoyski pokonał arcyksięcia Maksymiliana Habsburga.
• BystraPolski radar AESA z PIT-RADWAR, osłaniający baterie Patriot i przeciwlotnicze jednostki wojsk lądowych.
• B9 (Bukaresztańska Dziewiątka)Format dziewięciu państw wschodniej flanki NATO zainicjowany przez Polskę i Rumunię.

C

• CAMMBrytyjskie pociski przeciwlotnicze krótkiego zasięgu używane w programach Narew, Mała Narew i Pilica+.
• Camp KościuszkoPierwszy stały garnizon wojsk USA w Polsce, w Poznaniu, od 21 marca 2023 roku.
• CBA (Centralne Biuro Antykorupcyjne)Służba specjalna do zwalczania korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, działająca od 2006 roku.
• CBRNZagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe; NATO ma centrum eksperckie obrony przed nimi w Vyškovie.
• CBZCCentralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości – jednostka Policji działająca od 12 stycznia 2022 roku.
• CCDCOECentrum Eksperckie Współpracy w Cyberobronie NATO w Tallinnie, akredytowane w 2008 roku; organizator ćwiczeń Locked Shields.
• CedyniaBitwa z 972 roku – pierwsze zapisane zwycięstwo państwa Polan.
• cele strategiczneInteresy narodowe przekształcone w konkretne, pożądane stany w danym okresie; osiągane przez politykę bezpieczeństwa.
• cele zdolności (capability targets)Przydzielone państwu w NDPP zdolności, które powinno wystawić na rzecz Sojuszu.
• cel 5% PKBZobowiązanie NATO z Hagi (2025): 3,5% PKB na obronę i do 1,5% na bezpieczeństwo rocznie do 2035 roku.
• centrum eksperckie NATO (COE)Akredytowana przez NATO, finansowana narodowo lub wielonarodowo organizacja szkoląca specjalistów; poza strukturą dowodzenia. W Polsce: Bydgoszcz i Kraków.
• Centrum ESA w WarszawieOśrodek Europejskiej Agencji Kosmicznej skupiony na bezpieczeństwie, odporności i technologiach podwójnego zastosowania.
• Centrum Operacji MorskichDowództwo komponentu morskiego w Gdyni, które prowadzi operacje na morzu w imieniu Dowódcy Operacyjnego.
• centrum szkoleniaWojskowa placówka szkoląca szeregowych i specjalistów oraz prowadząca m.in. kursy oficerskie dla absolwentów studiów.
• Centrum Szkolenia Wojsk SpecjalnychKrakowska jednostka od 2019 roku prowadząca selekcję i szkolenie kandydatów do Wojsk Specjalnych.
• Centrum Szkolenia ŻWCentrum szkolenia żandarmów w Mińsku Mazowieckim, z podległą szkołą podoficerską.
• Centrum WeteranaInstytucja resortu obrony wspierająca weteranów działań poza granicami państwa i rodziny poległych.
• CERT PolskaZespół reagowania na incydenty komputerowe działający w NASK – pierwszy taki zespół w Polsce.
• Chocim (1673)Zwycięstwo Jana Sobieskiego nad Turkami, po którym został wybrany na króla.
• chorążyStopień wojskowy (podoficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: chorąży marynarki.
• cichociemniSpadochroniarze Armii Krajowej przeszkoleni na Zachodzie i zrzuceni do okupowanej Polski – 316 osób.
• ciężki BWP (CBWP)Ciężki bojowy wóz piechoty rozwijany przez Hutę Stalowa Wola – cięższy o ok. 12 t od Borsuka.
• CIMIC (współpraca cywilno-wojskowa)Wojskowa funkcja połączona NATO, która włącza zrozumienie cywilnych czynników środowiska operacyjnego i prowadzi interakcję cywilno-wojskową.
• CISI (Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji)Komórka Dowództwa Komponentu WOC z 2025 roku wdrażająca AI do analizy danych i ochrony sieci.
• CI COE (Centrum Eksperckie Kontrwywiadu NATO)Natowskie centrum eksperckie kontrwywiadu w Krakowie, akredytowane w 2017 roku.
• CMI (interakcja cywilno-wojskowa)Działania między wojskowymi strukturami NATO a podmiotami niewojskowymi, budujące wzajemne zrozumienie.
• ConcordiaOperacja UE w Macedonii z 2003 roku – pierwsza misja Unii z udziałem Polski.
• COPDComprehensive Operations Planning Directive – szczegółowa procedura planowania operacji NATO dla sztabów.
• CSIRTZespół reagowania na incydenty komputerowe; w Polsce krajowe CSIRT-y działają przy ABW, NASK i MON.
• CSIRT poziomu krajowegoJeden z trzech krajowych zespołów reagowania na incydenty – CSIRT GOV, CSIRT NASK i CSIRT MON.
• CTBTTraktat o całkowitym zakazie prób jądrowych, otwarty do podpisu w 1996 roku, który wciąż nie wszedł w życie.
• cud nad WisłąPotoczna nazwa Bitwy Warszawskiej z 1920 roku.
• CWC (konwencja o zakazie broni chemicznej)Konwencja wiążąca Polskę od 29 kwietnia 1997 roku; nadzoruje ją OPCW w Hadze.
• cyberbezpieczeństwoCzęść bezpieczeństwa informacyjnego dotycząca cyberprzestrzeni; obszar transsektorowy.
• Cyber LegionProgram Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni i MON łączący wojsko z uczelniami i cywilnymi ekspertami IT.
• CYBER.MILProgram kształcenia kadr dla cyberwojsk – od liceum przy WAT po klasy „Cyber.Mil z klasą”.
• cywilna i demokratyczna kontrolaKonstytucyjna zasada, zgodnie z którą Siły Zbrojne zachowują neutralność w sprawach politycznych i podlegają kontroli władz cywilnych.
• Czarna Brygada10 Brygada Kawalerii płk. Stanisława Maczka – zmotoryzowana brygada z 1939 roku.
• Czarna Dywizja11 Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej – jedyny związek taktyczny Wojsk Lądowych o strukturze pancernej, z dowództwem w Żaganiu.
• czas wojnyW rozumieniu ustawy o obronie Ojczyzny – czas działań wojennych prowadzonych na terytorium Polski; jego początek i koniec określa Prezydent w postanowieniu wydanym na wniosek Rady Ministrów.
• czerwone beretyPotoczne określenie spadochroniarzy 6 Brygady Powietrznodesantowej z Krakowa.
• czynna służba wojskowaJeden z dwóch rodzajów służby wojskowej (obok służby w rezerwie): zasadnicza, terytorialna, w aktywnej rezerwie, zawodowa oraz pełniona w czasie mobilizacji i wojny.
• C-IED COECentrum Eksperckie NATO Przeciwdziałania Improwizowanym Ładunkom Wybuchowym w Madrycie.
• C4ISRSystemy dowodzenia, łączności, informatyki i rozpoznania, dzięki którym dowódca widzi pole walki i kieruje wojskami.
• C-130 HerculesSamolot transportowy; używane Herculesy z USA stacjonują w 33 Bazie Lotnictwa Transportowego w Powidzu.

D

• DCA (samoloty podwójnego przeznaczenia)Samoloty sojuszników zdolne do przenoszenia broni konwencjonalnej i jądrowej w ramach nuclear sharing.
• DC 6/1Pierwsza koncepcja strategiczna NATO z 1950 roku: odstraszanie, a w razie jego porażki obrona obszaru północnoatlantyckiego.
• Delegatura Rządu na KrajPodziemna administracja cywilna Polskiego Państwa Podziemnego, reprezentująca rząd na uchodźstwie.
• Delfin (okręty rozpoznawcze)Okręty rozpoznania radioelektronicznego projektu 107 – ORP „Jerzy Różycki” i ORP „Henryk Zygalski”.
• desant na CzerniakówPrzeprawa żołnierzy 1 Armii WP przez Wisłę na pomoc Powstaniu Warszawskiemu we wrześniu 1944 roku.
• dezinformacjaWedług Komisji Europejskiej – możliwe do zweryfikowania nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje rozpowszechniane celowo.
• Dialog ŚródziemnomorskiPartnerstwo NATO z 1994 roku z siedmioma państwami: Algierią, Egiptem, Izraelem, Jordanią, Marokiem, Mauretanią i Tunezją.
• DIANANatowski akcelerator innowacji obronnych z siedzibą w Londynie; 16 akceleratorów i ponad 200 ośrodków testowych, w Polsce akcelerator w Krakowie i 10 ośrodków testowych.
• DIMEInstrumenty siły: dyplomatyczny, informacyjny, wojskowy i gospodarczy (AJP-01).
• DKWOC (Dowództwo Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni)Dowództwo cyberwojsk utworzone 8 lutego 2022 r., im. Jerzego Witolda Różyckiego.
• DKWS (Dowództwo Komponentu Wojsk Specjalnych)Dowództwo podległe Dowódcy Generalnemu RSZ, któremu podlega pięć jednostek specjalnych.
• dobrowolna zasadnicza służba wojskowa (DZSW)Ochotnicza służba trwająca do 12 miesięcy: do 28 dni szkolenia podstawowego i do 11 miesięcy szkolenia specjalistycznego.
• dodatek weterana poszkodowanegoComiesięczny dodatek liczony od najniższej emerytury, zależny od uszczerbku na zdrowiu.
• dodatkowe uposażenie roczne„Trzynastka” żołnierza zawodowego – 1/12 uposażenia z danego roku, wypłacana do końca pierwszego kwartału roku następnego.
• Doktryna Cyberbezpieczeństwa RPDokument BBN, którego założenia Rada Bezpieczeństwa Narodowego przyjęła 12 stycznia 2015 roku.
• doktryna obronna z 1990 rokuPierwszy dokument obronny po 1989 roku, przyjęty przez Komitet Obrony Kraju.
• dokumenty strategiczne bezpieczeństwaStrategie, doktryny i koncepcje określające cele i sposoby zapewnienia bezpieczeństwa państwa lub sojuszu – w Polsce przede wszystkim Strategia Bezpieczeństwa Narodowego, a na ich podstawie strategie sektorowe, np. cyberbezpieczeństwa.
• Dokument wiedeńskiPolitycznie wiążący zbiór środków budowy zaufania i bezpieczeństwa OBWE; obecna wersja z 2011 roku.
• Dom WeteranaZakład leczniczy, do którego weteran i weteran poszkodowany mają prawo trafić poza kolejnością.
• dostosowane środki wsparcia (TAM)Natowskie środki wsparcia dla Turcji, do których Polska dołączyła w kwietniu 2021 roku.
• dowodzenie operacyjneKierowanie użyciem wydzielonej części Sił Zbrojnych w operacji. Właściwy w tym zakresie jest Dowódca Operacyjny.
• dowodzenie przez zadania (mission command)Jedno z czterech założeń doktryny NATO według AJP-01.
• Dowództwo Garnizonu WarszawaJednostka odpowiedzialna za ceremoniał państwowy, ochronę i obsługę centralnych instytucji wojskowych.
• Dowództwo Generalne RSZDowództwo odpowiedzialne w czasie pokoju za szkolenie, rozwój i przygotowanie mobilizacyjne podległych jednostek.
• Dowództwo Operacyjne RSZDowództwo kierujące użyciem wydzielonych sił w operacjach, także w ochronie przestrzeni powietrznej.
• Dowództwo Połączonych Rodzajów Sił ZbrojnychProponowane dowództwo, które miałoby zastąpić Dowództwo Generalne i Operacyjne (projekt prezydenta z 2024 roku).
• Dowództwo Sił SpecjalnychDowództwo, które w historii dowodzenia Wojskami Specjalnymi przetrwało zaledwie dziesięć dni.
• Dowództwo Transformacji i SzkoleniaDowództwo w Bydgoszczy, powstałe z Centrum Doktryn i Szkolenia, odpowiedzialne za szkolenie i zmianę systemową w wojsku.
• Dowództwo WOTDowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej w Zegrzu, od sierpnia 2024 roku podległe Szefowi Sztabu Generalnego.
• DragonĆwiczenia Wojska Polskiego; edycja z 2024 roku była polską częścią Steadfast Defender.
• droga służbowaSkładanie spraw przez kolejnych przełożonych aż do organu, który podejmuje decyzję.
• dronizacjaWprowadzanie dronów i obrony antydronowej do wszystkich szczebli wojska; w Polsce program za ok. 15 mld zł w 36 miesięcy.
• Dron LegionProgram angażujący cywilnych operatorów dronów jako zaplecze wojska.
• dron światłowodowyDron sterowany przez rozwijany kabel światłowodowy – odporny na zagłuszanie, ale droższy i mniej zwrotny.
• DWM (Dowództwo Wojsk Medycznych)Dowództwo w Krakowie formowane od 2025 r.; ma skupić polowe jednostki medyczne Sił Zbrojnych.
• dyplomacja na rzecz bezpieczeństwaSektor bezpieczeństwa narodowego obejmujący działania dyplomatyczne służące interesom bezpieczeństwa państwa.
• dyscyplina wojskowaZasady zachowania żołnierza, których naruszenie jest przewinieniem dyscyplinarnym karanym przez przełożonych.
• dywersjaDziałania sabotażowe na zlecenie obcych służb, np. wysadzenie toru na linii Warszawa–Lublin w 2025 roku.
• dywizjaZwiązek taktyczny złożony z kilku brygad i pułków; 1. Dywizja Piechoty Legionów ma mieć cztery brygady po cztery bataliony.
• dywizjonowy moduł ogniowy (DMO)Kompletny dywizjon artylerii z pojazdami dowodzenia i wsparcia; w przypadku Kraba – 24 armatohaubice.
• Dywizjon 303Polski dywizjon myśliwski, najskuteczniejszy w Bitwie o Anglię – ok. 126 zestrzeleń.
• Dzień Pamięci o Poległych i Zmarłych w Misjach21 grudnia – dzień pamięci obchodzony od 2015 roku, w rocznicę najtragiczniejszego dnia polskich misji.
• Dzień Weterana Działań poza Granicami PaństwaŚwięto ustanowione ustawą o weteranach, obchodzone 29 maja.

E

• Eastern Flank Watch (Straż Wschodniej Flanki)Jeden z czterech projektów flagowych unijnej Mapy drogowej gotowości obronnej 2030 (październik 2025).
• Eastern SentryNatowskie działanie wzmacniające wschodnią flankę, ogłoszone 12 września 2025 roku po wtargnięciu rosyjskich dronów do Polski.
• East StratCom Task ForceZespół Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych od 2015 roku przeciwdziałający rosyjskiej dezinformacji (EUvsDisinfo).
• EDCAUmowa Polska–USA o wzmocnionej współpracy obronnej, podpisana w Warszawie 15 sierpnia 2020 roku.
• EDISEuropejska strategia przemysłu obronnego z 2024 roku – wspólne zakupy i preferencja dla produkcji europejskiej.
• EFO (Europejski Fundusz Obronny)Unijny program grantów na badania i rozwój uzbrojenia – niemal 8 mld euro w latach 2021–2027.
• elastyczne reagowanieStrategia NATO z koncepcji MC 14/3 (1967–1968): obrona bezpośrednia, celowa eskalacja i ogólna odpowiedź jądrowa.
• emerytura wojskowaŚwiadczenie dla żołnierza zwolnionego z zawodowej służby po wymaganym stażu; warunki zależą od daty wstąpienia do wojska.
• Enduring FreedomProwadzona przez USA operacja w Afganistanie, od której zaczęła się polska obecność w tym kraju w 2002 roku.
• EnigmaNiemiecka maszyna szyfrująca; jej szyfr złamał w grudniu 1932 roku Marian Rejewski.
• EODRozpoznanie i usuwanie materiałów wybuchowych; NATO ma w tej dziedzinie centrum eksperckie w Trenczynie.
• etatDokument określający strukturę jednostki wojskowej, jej stanowiska, stopnie i wyposażenie.
• EUFOR AltheaWojskowa operacja Unii Europejskiej w Bośni i Hercegowinie, następczyni natowskiego SFOR.
• EUFOR RD CongoOperacja UE z 2006 roku w Kinszasie, w której polscy żandarmi chronili dowództwo i lotnisko.
• EUMAM UkraineMisja szkoleniowa UE dla Ukrainy uzgodniona 17 października 2022 roku; dowództwo szkolenia połączonego działa w Polsce.
• EUROGENDFOR (Europejskie Siły Żandarmerii)Wielonarodowe siły żandarmerii państw europejskich; polska ŻW jest ich partnerem od 2007 r.
• Europejska Agencja Obrony (EDA)Agencja UE z 2004 roku, wspierająca wspólny rozwój, zakup i eksploatację sprzętu wojskowego.
• EUTMUnijne misje szkoleniowe sił zbrojnych państw trzecich, np. w Mali i Republice Środkowoafrykańskiej.
• ewidencja wojskowaRejestr osób podlegających obowiązkowi obrony, prowadzony przez Ministra Obrony Narodowej, zasilany m.in. z rejestru PESEL.

F

• Fazy zarządzania kryzysowegoZapobieganie, przygotowanie, reagowanie i odtwarzanie (art. 2 ustawy o zarządzaniu kryzysowym).
• FA-50Koreańskie lekkie samoloty bojowe kupione w 2022 roku, także w polskiej wersji FA-50PL.
• Federacja Akademii WojskowychFederacja AMW i LAW nadająca stopnie naukowe, w POL-on od 2021 roku.
• flota cieniStatki przewożące rosyjską ropę z obejściem sankcji; jeden z nich, Eagle S, podejrzewa się o uszkodzenie kabla EstLink 2.
• flotyllaZwiązek taktyczny Marynarki Wojennej; obecnie 3 Flotylla Okrętów w Gdyni i 8 Flotylla Obrony Wybrzeża w Świnoujściu.
• Flotylla PińskaRzeczna flotylla Marynarki Wojennej na Polesiu w latach 1919–1939.
• FlyEyeLekki bezzałogowiec rozpoznawczy Grupy WB, startujący z ręki.
• Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ)Fundusz w Banku Gospodarstwa Krajowego finansujący program rozwoju Sił Zbrojnych poza budżetem MON.
• F-16 ViperStandard modernizacji wszystkich 48 polskich F-16, planowanej w Bydgoszczy w latach 2028–2038.
• F-35 (Harpia)Samoloty wielozadaniowe piątej generacji zamówione dla Sił Powietrznych w programie Harpia.

G

• garnizonMiejsce stacjonowania jednostek wojskowych. Garnizony tworzy, przekształca i znosi Minister Obrony Narodowej w drodze rozporządzenia; on też wyznacza komendantów garnizonów.
• generałStopień wojskowy (generałowie i admirałowie); odpowiednik w Marynarce Wojennej: admirał.
• generał broniStopień wojskowy (generałowie i admirałowie); odpowiednik w Marynarce Wojennej: admirał floty.
• generał brygadyStopień wojskowy (generałowie i admirałowie); odpowiednik w Marynarce Wojennej: kontradmirał.
• generał dywizjiStopień wojskowy (generałowie i admirałowie); odpowiednik w Marynarce Wojennej: wiceadmirał.
• gen. August Emil Fieldorf „Nil”Dowódca Kedywu AK, zamordowany przez władze komunistyczne 24 lutego 1953 roku.
• gen. Franciszek KleebergDowódca SGO „Polesie”, który stoczył ostatnią bitwę kampanii 1939 roku pod Kockiem.
• gen. Józef HallerDowódca Armii Polskiej we Francji i Frontu Pomorskiego, który w 1920 roku dokonał zaślubin z morzem w Pucku.
• gen. Michał Karaszewicz-TokarzewskiDowódca odsieczy Lwowa w 1918 roku i twórca Służby Zwycięstwu Polski w 1939 roku.
• gen. Stanisław MaczekDowódca 10 Brygady Kawalerii w 1939 roku i 1 Dywizji Pancernej na Zachodzie.
• gen. Wiktor ThomméeDowódca Grupy Operacyjnej „Piotrków” i obrońca Modlina w 1939 roku.
• gen. Wilhelm Orlik-RückemannOstatni dowódca Korpusu Ochrony Pogranicza we wrześniu 1939 roku – pod Szackiem i Wytycznem.
• geografia wojskowaSłużba dostarczająca wojsku map, danych o terenie i pomiarów; jej tradycja sięga Instytutu Wojskowo-Geograficznego z 1919 roku.
• GhazniAfgańska prowincja, za którą w czasie misji odpowiadała Polska.
• GladiusPolski system rozpoznawczo-uderzeniowy z amunicją krążącą, dostarczany pułkom artylerii przez WB Electronics.
• godzina „W”Godzina rozpoczęcia Powstania Warszawskiego – 1 sierpnia 1944 roku.
• Gotowość 2030 (ReArm Europe)Plan UE zakładający do 800 mld euro na obronność, z projektami flagowymi, w tym ochroną wschodniej flanki.
• gratyfikacja urlopowaCoroczne świadczenie żołnierza zawodowego – co najmniej 35% najniższego uposażenia, także na członków rodziny.
• gra wojenna (wargaming)Symulacja decyzji dowódczych w warunkach niepewności, używana do szkolenia i testowania planów.
• GROMGrupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego; jednostka Wojsk Specjalnych utworzona 13 lipca 1990 r.
• Grot (MSBS)Polski karabinek kalibru 5,56 mm produkowany w Radomiu.
• Grób Nieznanego ŻołnierzaMiejsce pamięci w Warszawie, w którym od 2 listopada 1925 roku spoczywa nieznany obrońca Lwowa.
• Grudzień ’70Stłumienie protestów na Wybrzeżu w 1970 roku z użyciem 27 tys. żołnierzy i 550 czołgów.
• GrunwaldBitwa z 1410 roku, w której wojska polsko-litewskie pokonały Zakon Krzyżacki.
• grupa bojowa UEWielonarodowa jednostka szybkiego reagowania Unii wielkości batalionu (ok. 1500 żołnierzy); gotowa od 2007, nigdy nieużyta.
• Grupa Planowania NuklearnegoNajważniejsze forum decyzji jądrowych NATO; uczestniczą w nim wszyscy sojusznicy poza Francją.

H

• HIMARSAmerykański system artylerii rakietowej na podwoziu kołowym; podstawa polskiego programu Homar-A.
• HNS (Host Nation Support)Wsparcie przez państwo-gospodarza: cywilna i wojskowa pomoc dla sił NATO i innych sił w czasie pokoju, kryzysu i wojny.
• HomarPolski program artylerii rakietowej w dwóch wersjach: Homar-A (HIMARS) i Homar-K (K239 Chunmoo).
• Homar-KPolska wersja koreańskiej wyrzutni rakietowej K239 Chunmoo na podwoziu Jelcz.
• hub w JasionceLotnisko Rzeszów-Jasionka, przez które przechodzi ponad 90% pomocy wojskowej dla Ukrainy.
• HUMINTRozpoznanie osobowe – zdobywanie informacji od ludzi; NATO ma w tej dziedzinie centrum eksperckie w Oradei.
• husariaCiężka jazda Rzeczypospolitej, która rozstrzygnęła m.in. bitwy pod Kircholmem i Wiedniem.
• Huta Stalowa WolaProducent Krabów, Borsuków i moździerzy Rak.

I

• IBCSAmerykański zintegrowany system zarządzania walką, łączący radary i wyrzutnie Wisły i Narwi w jedną sieć.
• IEDImprowizowany ładunek wybuchowy; przeciwdziałaniem mu zajmuje się m.in. centrum eksperckie NATO w Madrycie.
• IFOR i SFORNatowskie siły w Bośni i Hercegowinie po porozumieniu z Dayton, z mandatem ONZ.
• Ignacy DaszyńskiPrzywódca socjalistów, w listopadzie 1918 roku premier Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie.
• Ignacy Jan PaderewskiPianista i polityk, który w USA zjednał prezydenta Wilsona dla sprawy polskiej; w 1919 roku premier.
• Informacja Wojskowa (GZI WP)Kontrwywiad wojskowy z lat 1944–1957, zwalczający podziemie niepodległościowe; zastąpiony przez WSW.
• informacje niejawneInformacje, których ujawnienie szkodziłoby państwu; chronione klauzulami tajności.
• Inherent ResolveOperacja koalicji przeciw Państwu Islamskiemu, w której uczestniczy polski kontyngent w Iraku.
• Inicjatywa TrójmorzaForum państw między Bałtykiem, Adriatykiem i Morzem Czarnym, rozwijające infrastrukturę transportową, energetyczną i cyfrową.
• Inspektorat Marynarki WojennejKomórka Dowództwa Generalnego zastępująca od 2014 roku Dowództwo Marynarki Wojennej.
• Inspektorat Wojsk Bezzałogowych Systemów UzbrojeniaKomórka Dowództwa Generalnego RSZ działająca od 1 stycznia 2025 roku – zalążek wojsk dronowych.
• interakcja cywilno-wojskowa (CMI)Szersze od CIMIC pojęcie z doktryny NATO, obejmujące wszelkie kontakty wojska z otoczeniem cywilnym.
• interesy narodoweZsyntetyzowane oczekiwania państwa wobec otoczenia – żywotne i pożądane; wyjście do formułowania celów strategicznych.
• interes bezpieczeństwa i obronnościPotrzeby państwa związane z ochroną suwerenności, integralności terytorialnej i porządku konstytucyjnego.
• IRINIOperacja UE na Morzu Śródziemnym egzekwująca embargo ONZ na dostawy broni do Libii.
• ISAFMiędzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa w Afganistanie, w których przez lata służył polski kontyngent.
• IWspSZ (Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych)Instytucja logistyczna wojska w Bydgoszczy, zabezpieczająca też wojska sojusznicze w Polsce.

J

• JAPCCCentrum Kompetencji Połączonych Sił Powietrznych NATO w Kalkar, zajmujące się koncepcjami użycia lotnictwa.
• JASSM-ERAmerykańskie pociski manewrujące dalekiego zasięgu przenoszone przez F-16 i F-35.
• JATECWspólne centrum analiz, szkolenia i edukacji NATO–Ukraina w Bydgoszczy, otwarte w lutym 2025 roku.
• JavelinAmerykański przenośny przeciwpancerny pocisk kierowany, kupiony dla Wojsk Obrony Terytorialnej.
• jednostka wojskowaJednostka lub komórka Sił Zbrojnych działająca na podstawie etatu, mająca pieczęć urzędową i numer.
• JelczProducent ciężarówek wojskowych z Jelcza-Laskowic, m.in. podwozi dla Wisły i Narwi.
• jeniec wojennyOsoba wzięta do niewoli w konflikcie zbrojnym, chroniona przez III konwencję genewską.
• JFTC (Centrum Szkolenia Sił Połączonych NATO)Natowski ośrodek szkoleniowy w Bydgoszczy.
• Józef PiłsudskiTwórca Legionów i POW, Naczelnik Państwa i dowódca w wojnie 1920 roku; 11 listopada 1918 roku przejął władzę wojskową.
• JWK (Jednostka Wojskowa Komandosów)Jednostka Wojsk Specjalnych z Lublińca do działań specjalnych na lądzie i wodach śródlądowych.
• JW AgatPowietrznodesantowa jednostka Wojsk Specjalnych z Gliwic, utworzona w 2011 roku do zabezpieczenia i wsparcia innych jednostek specjalnych.
• JW FormozaJednostka Wojsk Specjalnych do morskich operacji specjalnych: rozpoznania podwodnego, abordażu, ochrony infrastruktury na morzu.
• JW NilJednostka wsparcia Wojsk Specjalnych z Krakowa: rozpoznanie i analiza, dowodzenie, logistyka i medycyna operacji specjalnych.
• JW „Gryf”Jednostka WOT dla absolwentów kursu działań niekonwencjonalnych.
• JW 2305Numer jednostki, pod którym 13 lipca 1990 roku utworzono GROM.
• J9Komórka sztabowa ds. współpracy cywilno-wojskowej; jej szef doradza dowódcy w sprawach CIMIC.

K

• KadrówkaPierwsza Kompania Kadrowa – 144 strzelców, którzy 6 sierpnia 1914 roku wyruszyli z krakowskich Oleandrów; zalążek Legionów.
• kampania wrześniowaWojna obronna Polski 1939 roku – od ataku Niemiec 1 września do bitwy pod Kockiem 6 października.
• kapitanStopień wojskowy (oficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: kapitan marynarki.
• kapralStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: mat.
• kara dyscyplinarnaJedna z siedmiu kar za przewinienie dyscyplinarne – od upomnienia po zwolnienie z dobrowolnych form służby.
• KAS (Krajowa Administracja Skarbowa)Administracja, w której od 2017 roku działa umundurowana Służba Celno-Skarbowa.
• katastrofa gibraltarskaKatastrofa samolotu z gen. Władysławem Sikorskim 4 lipca 1943 roku.
• kategoria AKategoria zdolności orzekana przy kwalifikacji wojskowej: zdolny do czynnej służby wojskowej.
• kategoria zdolności do czynnej służbyOrzeczenie komisji lekarskiej przy kwalifikacji wojskowej (A, B, D albo E); przy służbie zawodowej – Z, Z/O albo N.
• kawaleria powietrznaPiechota przemieszczana i wspierana śmigłowcami; w Polsce 25 Brygada Kawalerii Powietrznej.
• KedywKierownictwo Dywersji Armii Krajowej, utworzone w styczniu 1943 roku.
• KFORMisja NATO w Kosowie od 1999 roku, działająca na podstawie rezolucji RB ONZ 1244, z udziałem polskiego kontyngentu.
• kierunkowy podział bezpieczeństwaPodział na bezpieczeństwo zewnętrzne (otoczenie państwa) i wewnętrzne (wnętrze państwa).
• Kijanka (program)Program bezzałogowych środków przeciwminowych uzupełniających niszczyciele min Kormoran II.
• KircholmBitwa z 1605 roku, w której 3600 żołnierzy Chodkiewicza rozbiło 11-tysięczną armię szwedzką.
• klauzula tajnościOznaczenie informacji niejawnej według wagi szkody: ściśle tajne, tajne, poufne, zastrzeżone.
• KleszczPolski opancerzony pojazd rozpoznawczy 4x4, który ma zastąpić BRDM-2.
• KłuszynBitwa z 4 lipca 1610 roku, w której hetman Żółkiewski pokonał armię rosyjsko-szwedzką.
• KNPNKomisja Nadzorcza Państw Neutralnych w Korei – najdłuższa polska misja, trwająca od rozejmu z 27 lipca 1953 roku.
• kobiety w wojskuŻołnierki zawodowe służą we wszystkich korpusach i rodzajach Sił Zbrojnych; jest ich ponad 17 tys.
• Kolegium do Spraw Służb SpecjalnychOrgan opiniodawczo-doradczy przy Radzie Ministrów koordynujący pracę służb specjalnych.
• KomarówBitwa z 31 sierpnia 1920 roku, w której polska kawaleria rozbiła 1 Armię Konną Budionnego.
• Komendant Główny ŻWDowódca Żandarmerii Wojskowej, przełożony wszystkich żandarmów, podległy bezpośrednio ministrowi obrony.
• Komisja NATO–Gruzja (NGC)Forum konsultacji i współpracy NATO z Gruzją, utworzone 15 września 2008 roku w Tbilisi.
• Komitet Obrony KrajuOrgan do spraw obronności państwa, którego skład i tryb działania określiło zarządzenie Prezydenta z 1991 roku; zadania wykonywał przy pomocy Biura Bezpieczeństwa Narodowego.
• Komitet Wojskowy NATONajwyższy organ wojskowy Sojuszu, złożony z szefów obrony państw członkowskich.
• Kompas StrategicznyPlan wzmocnienia bezpieczeństwa i obrony UE, zatwierdzony przez Radę 21 marca 2022 roku.
• Komponent Obrony PograniczaCztery brygady WOT przy wschodniej granicy, przeznaczone do obrony granicy i terenów przygranicznych.
• komunikacja strategiczna (StratCom)Integracja zdolności komunikacyjnych z działaniami wojskowymi w celu kształtowania środowiska informacyjnego (AJP-10).
• koncepcja lizbońska (2010)Koncepcja strategiczna NATO z 2010 roku z trzema zadaniami: obrona zbiorowa, zarządzanie kryzysowe i bezpieczeństwo kooperacyjne.
• Koncepcja Obronna RPDokument MON z 23 maja 2017 roku, wynik Strategicznego Przeglądu Obronnego.
• koncepcja rzymska (1991)Pierwsza jawna koncepcja strategiczna NATO, przyjęta w Rzymie 8 listopada 1991 roku po rozwiązaniu Układu Warszawskiego.
• koncepcja strategiczna NATOPodstawowy dokument określający zadania Sojuszu; obecny przyjęto w Madrycie 29 czerwca 2022 roku.
• konferencja w SpaKonferencja z lipca 1920 roku, na której premier Grabski przyjął ciężkie warunki aliantów w obliczu ofensywy bolszewickiej.
• konsensus (NATO)Zasada podejmowania wszystkich decyzji NATO bez głosowania, obowiązująca od 1949 roku.
• konwencja ottawskaKonwencja o zakazie min przeciwpiechotnych z 1997 roku; nie wiąże Polski od 20 lutego 2026 roku.
• konwencje genewskieCztery konwencje z 12 sierpnia 1949 roku chroniące rannych, rozbitków, jeńców i ludność cywilną.
• KOP (Komponent Obrony Pogranicza)Cztery brygady WOT przeznaczone do obrony granicy i rejonów przygranicznych.
• Kormoran IINiszczyciele min projektu 258 budowane dla Marynarki Wojennej w Gdańsku.
• korpus kadrowyJedna z trzech grup żołnierzy: szeregowi, podoficerowie, oficerowie; dzieli się na grupy osobowe i specjalności.
• Korpus Ochrony PograniczaWojskowa formacja ochrony wschodniej granicy II RP (1924–1939).
• kosynierzyChłopi uzbrojeni w kosy na sztorc, walczący w insurekcji kościuszkowskiej, m.in. pod Racławicami.
• KrabPolska samobieżna armatohaubica kalibru 155 mm z Huty Stalowa Wola.
• Krzyż WalecznychOdznaczenie wojenne za męstwo i odwagę w boju, ustanowione w sierpniu 1920 roku.
• Krzyż WojskowyOdznaczenie za męstwo w walce z terroryzmem i na misjach – odpowiednik Krzyża Walecznych w czasie pokoju.
• Krzyż Zasługi z MieczamiOdznaczenie za zasługi w warunkach szczególnie niebezpiecznych – w wojnie i na misjach.
• KSC (krajowy system cyberbezpieczeństwa)System reagowania na incydenty w cyberprzestrzeni i obowiązków podmiotów ważnych dla państwa, oparty na ustawie z 2018 roku.
• książeczka wojskowaPodstawowy dokument wojskowy żołnierza; w dobrowolnej zasadniczej służbie wydawany na zakończenie szkolenia podstawowego.
• KSRGKrajowy system ratowniczo-gaśniczy – PSP oraz ponad 5,3 tys. jednostek ochotniczych straży pożarnych.
• KSSPW (symulatory pola walki)Kompleksowy system symulatorów szkolenia Wojsk Lądowych od pojedynczego żołnierza po batalion.
• KTO (kołowy transporter opancerzony)Opancerzony pojazd kołowy do przewozu żołnierzy; w Polsce podstawowym KTO jest Rosomak.
• kurs oficerskiDroga do korpusu oficerów dla osób z tytułem magistra, prowadzona w uczelni wojskowej lub centrum szkolenia.
• kwalifikacja wojskowaObowiązkowe stawiennictwo mężczyzn w roku, w którym kończą 19 lat; kobiety tylko w przypadkach określonych w ustawie.
• kwota bazowaKwota z ustawy budżetowej, której wielokrotność wyznacza przeciętne uposażenie żołnierzy zawodowych.
• K9Koreańskie samobieżne haubice 155 mm kupione dla Wojska Polskiego, także w polskim wariancie K9PL.
• K2 / K2PLKoreańskie czołgi podstawowe kupione dla Wojska Polskiego i ich polska wersja, częściowo produkowana w kraju.

L

• LAWS (autonomiczne systemy uzbrojenia)Broń, która sama wybiera i atakuje cele; przedmiot debaty w ONZ.
• LAW (Lotnicza Akademia Wojskowa)Uczelnia w Dęblinie kształcąca pilotów wojskowych – kontynuatorka „Szkoły Orląt”.
• Legia AkademickaOchotnicze szkolenie wojskowe studentów i absolwentów, prowadzone równolegle ze studiami.
• Legiony DąbrowskiegoPolska formacja gen. Jana Henryka Dąbrowskiego u boku Francji (1797–1807); w niej powstała pieśń, z której wyrósł hymn.
• Legion MedycznyOchotnicza inicjatywa MON łącząca cywilnych medyków z wojskiem.
• Legnica (1241)Klęska rycerstwa polskiego w starciu z Mongołami i śmierć Henryka II Pobożnego.
• LegwanLekki pojazd taktyczny – koreański KLTV spolonizowany w Rosomak S.A. – zastępujący Honkery.
• Leopard 2PLCzołgi Leopard 2A4 zmodernizowane w Bumarze-Łabędach na podstawie umowy z 2015 roku.
• Liceum Lotnicze w DęblinieOgólnokształcące Liceum Lotnicze im. Żwirki i Wigury, nadzorowane przez MON.
• Litwa ŚrodkowaTwór państwowy powstały po zajęciu Wilna przez oddziały gen. Żeligowskiego w 1920 roku.
• Locked ShieldsNajwiększe na świecie ćwiczenia cyberobrony, organizowane przez CCDCOE NATO.
• ludowe Wojsko PolskieSiły zbrojne tworzone od 1943 roku u boku Armii Czerwonej, później wojsko PRL.

Ł

• ŁucznikFabryka broni strzeleckiej w Radomiu, producent karabinka Grot.

M

• majorStopień wojskowy (oficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: komandor podporucznik.
• major „Hubal”Henryk Dobrzański – dowódca oddziału, który nie złożył broni po wrześniu 1939 roku.
• Mała NarewPomostowy etap programu Narew: jednostki ogniowe z pociskami CAMM.
• Marszałek PolskiNajwyższy stopień wojskowy; nadaje go Prezydent na wniosek Ministra Obrony Narodowej.
• Marynarka WojennaRodzaj Sił Zbrojnych utworzony dekretem Józefa Piłsudskiego z 28 listopada 1918 roku; święto 28 listopada.
• Mazurek DąbrowskiegoPieśń Józefa Wybickiego z 1797 roku, od 26 lutego 1927 roku hymn państwowy.
• MBP (Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego)Resort aparatu bezpieczeństwa PRL w latach stalinowskich, poprzednik SB.
• MC 3/5Druga koncepcja strategiczna NATO (1952), przyjęta po wojnie koreańskiej i przyjęciu Grecji oraz Turcji.
• Medal „Za zasługi dla obronności kraju”Jeden z trzech medali nadawanych przez Ministra Obrony Narodowej; ma trzy stopnie.
• MeskoProducent amunicji i zestawów Piorun ze Skarżyska-Kamiennej.
• Miecznik (program)Program budowy fregat dla Marynarki Wojennej w Gdyni.
• MiG-29Poradzieckie myśliwce w polskich Siłach Powietrznych, wycofywane bez modernizacji.
• MikroGlobOptyczne wojskowe satelity obserwacyjne Polski.
• MikroSARKonstelacja wojskowych satelitów radarowych SAR budowana z ICEYE i WZŁ-1; pierwszy satelita trafił na orbitę w listopadzie 2025 roku.
• Milicja Obywatelska (MO)Formacja porządkowa PRL z lat 1944–1990, zniesiona ustawami z 6 kwietnia 1990 roku; jej miejsce zajęła Policja.
• militaryzacjaNarzędzie, które pomaga organom państwa wykonywać zadania obronne, m.in. przez objęcie wskazanych jednostek szczególnymi zasadami.
• Minister Obrony Narodowej (MON)Członek rządu kierujący działem obrony narodowej; przez niego Prezydent sprawuje w czasie pokoju zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi.
• Misja NATO w IrakuNatowska misja szkoleniowo-doradcza dla irackich sił bezpieczeństwa, z udziałem Polaków.
• Mi-24Poradzieckie śmigłowce szturmowe; część przekazano Ukrainie, a zastąpić je mają Apache.
• młodszy chorążyStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: młodszy chorąży marynarki.
• MNC NE (Wielonarodowy Korpus Północny-Wschód)Natowskie dowództwo w Szczecinie przygotowane do dowodzenia operacjami lądowymi na północno-wschodniej flance.
• MND NE (Wielonarodowa Dywizja Północny-Wschód)Natowskie dowództwo dywizji w Elblągu, zainaugurowane 3 lipca 2017 roku, afiliowane przy korpusie w Szczecinie.
• mobilizacjaPrzygotowanie państwa, w tym Sił Zbrojnych, do gotowości na wypadek bezpośredniego zagrożenia zewnętrznego; zarządza ją Prezydent.
• mobilność wojskowa („wojskowe Schengen”)Unijne zasady ułatwiające przejazd wojsk przez granice wewnętrzne, z maksymalnie trzydniowym rozpatrywaniem zgód.
• model sił NATO (NATO Force Model)System gotowości sił Sojuszu uzgodniony w Madrycie w 2022 roku; od lipca 2024 roku zastąpił Siły Odpowiedzi NATO.
• Monte CassinoKlasztor we Włoszech, którego ruiny 18 maja 1944 roku zdobyli żołnierze 2 Korpusu Polskiego.
• Morska Jednostka RakietowaJednostka Marynarki Wojennej z nadbrzeżnymi wyrzutniami pocisków NSM, na bazie której ma powstać brygada.
• MPH (międzynarodowe prawo humanitarne)Prawo ograniczające skutki wojny: chroni niewalczących i ogranicza metody oraz środki walki.
• MP COE (Centrum Eksperckie Policji Wojskowej NATO)Natowskie centrum eksperckie policji wojskowej w Bydgoszczy, akredytowane w 2014 roku.
• MRTT (samolot tankowania powietrznego)Samolot transportowo-tankujący; Polska kupuje wspólnie z Hiszpanią Airbusy A330 MRTT.
• MSPOMiędzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego – coroczne targi zbrojeniowe w Kielcach.
• MTK (Międzynarodowy Trybunał Karny)Stały trybunał w Hadze sądzący zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości, ludobójstwo i agresję.
• Murena (program)Program okrętowy Marynarki Wojennej – następców okrętów rakietowych.
• Muzeum Wojska PolskiegoMuzeum założone z inicjatywy Piłsudskiego w 1920 roku; od 2023 roku w nowym gmachu na Cytadeli Warszawskiej.
• MQ-9B SkyGuardianAmerykańskie bezzałogowce rozpoznawcze dużego zasięgu, następcy dzierżawionych MQ-9A Reaper.
• M-346 BielikOdrzutowy samolot szkolenia zaawansowanego używany w Dęblinie do przygotowania pilotów F-16 i F-35.

N

• Naczelny Dowódca Sił ZbrojnychDowódca mianowany przez Prezydenta na czas wojny, na wniosek Prezesa Rady Ministrów.
• najbliższa rodzina weteranaKrąg osób, któremu ustawa o weteranach przyznaje świadczenia po weteranie.
• Narew (program)Program obrony powietrznej krótkiego zasięgu z pociskami CAMM i polskim radarem.
• Narodowe Centrum KryptologiiJednostka MON od 2013 roku, rozwijająca i chroniąca narodowe technologie kryptologiczne.
• Narodowy Komitet Koordynacyjny HNSJeden z elementów polskiego systemu wsparcia przez państwo-gospodarza, obok ministra obrony, pełnomocników i punktów kontaktowych.
• NarwikPort w Norwegii, o który w 1940 roku walczyła Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich.
• NATOSojusz Północnoatlantycki – organizacja obronna państw Europy i Ameryki Północnej oparta na Traktacie Waszyngtońskim z 1949 roku; Polska należy do niej od 12 marca 1999 roku.
• NATO 3.0Określenie zmiany w NATO, w której sojusznicy europejscy biorą na siebie więcej odpowiedzialności, a USA ograniczają obecność w Europie.
• NCBC (Narodowe Centrum Bezpieczeństwa Cyberprzestrzeni)Instytucja resortu obrony z 2019 r., zaplecze naukowe Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni.
• NDPPProces planowania obronnego NATO: czteroletni cykl, w którym państwa otrzymują cele zdolności.
• New STARTTraktat USA–Rosja ograniczający strategiczne arsenały jądrowe; wygasł 5 lutego 2026 roku.
• NFIU (Jednostka Integracji Sił NATO)Natowski zespół przygotowujący przyjęcie sił sojuszniczych; w Polsce działa w Bydgoszczy od 2015 roku.
• NIS2Unijna dyrektywa o cyberbezpieczeństwie, wdrażana nowelizacją ustawy o KSC: podmioty kluczowe i ważne.
• NPT (układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej)Układ w życiu od 1970 roku, przedłużony bezterminowo w 1995 roku; według NATO kamień węgielny nieproliferacji.
• NSATUNATO Security Assistance and Training for Ukraine: dowództwo w Wiesbaden koordynujące pomoc i szkolenia dla Ukrainy.
• NSIPProgram Inwestycji NATO w dziedzinie Bezpieczeństwa: wspólnie finansowane budowy i systemy dowodzenia; pułap 2,2 mld euro w 2026 roku.
• NSM (Naval Strike Missile)Norweska rakieta przeciwokrętowa, uzbrojenie nadbrzeżnych dywizjonów Morskiej Jednostki Rakietowej.
• NSZ (Narodowe Siły Zbrojne)Konspiracyjna formacja wojskowa obozu narodowego utworzona 20 września 1942 roku.
• nuclear sharingNatowski układ, w którym broń jądrowa USA jest rozmieszczona w Europie, a sojusznicy zapewniają samoloty podwójnego przeznaczenia.

O

• obiad drawskiSpotkanie generałów z 30 września 1994 roku na poligonie drawskim, na którym według relacji krytykowano cywilne kierownictwo MON.
• obława augustowskaOperacja sowiecka z lipca 1945 roku z udziałem UB – największa zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej.
• obrona cywilnaOchrona ludności cywilnej przed skutkami konfliktu zbrojnego; w stanie wojennym i w czasie wojny zastępuje system ochrony ludności.
• obrona HeluOstatni punkt oporu na wybrzeżu w 1939 roku; ok. 3 tys. żołnierzy i marynarzy skapitulowało 1 października.
• obrona ModlinaObrona twierdzy, która skapitulowała 29 września 1939 roku.
• obrona Poczty Polskiej w GdańskuObrona budynku poczty 1 września 1939 roku przez ok. 58 osób; 38 obrońców Niemcy rozstrzelali.
• obronnośćDziedzina bezpieczeństwa narodowego tożsama z obroną narodową i bezpieczeństwem militarnym; podsystem obronny państwa.
• obszary transsektoroweObszary przenikające sektory bezpieczeństwa, m.in. cyberbezpieczeństwo, przeciwdziałanie terroryzmowi i proliferacji, zwalczanie przestępczości zorganizowanej.
• OBWEOrganizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie: 57 państw, korzenie w Akcie końcowym z Helsinek (1975).
• Obwód KrólewieckiRosyjska eksklawa między Polską a Litwą z bazami Floty Bałtyckiej, Iskanderami i systemami S-400.
• ochrona granicy w przestrzeni powietrznejZadanie wojska pod Dowódcą Operacyjnym, w odróżnieniu od granicy lądowej i morskiej chronionej przez Straż Graniczną.
• ochrona ludnościSystem organów administracji publicznej chroniących życie, zdrowie, mienie, infrastrukturę, dobra kultury i środowisko w sytuacjach nadzwyczajnych.
• ochrona wojsk (force protection)Środki zmniejszające podatność personelu, obiektów i sprzętu, by zachować swobodę działania (AJP-3.14).
• ochrona (dziedzina bezpieczeństwa)Bezpieczeństwo cywilne, pozamilitarne: ochrona ludności, zasobów, infrastruktury i struktur państwa.
• Oddział II („Dwójka”)Wywiad i kontrwywiad wojskowy II Rzeczypospolitej w Sztabie Generalnym.
• oddział specjalny ŻWPododdział Żandarmerii Wojskowej do zadań policji wojskowej, ochrony i działań antyterrorystycznych.
• ODIHRBiuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE z siedzibą w Warszawie od 1991 roku.
• ODKB (CSTO)Sojusz wojskowy kierowany przez Rosję; Polska nie ma z nim relacji.
• odporność (resilience) w NATOZdolność państw do odparcia napaści i przetrwania kryzysów; wynika z art. 3 traktatu i opiera się na siedmiu wymaganiach.
• odprawa (przy zwolnieniu ze służby)Jednorazowe świadczenie dla zwalnianego żołnierza zawodowego – od 50 do 600 procent ostatniego uposażenia.
• odsiecz wiedeńskaZwycięstwo armii Jana III Sobieskiego nad Turkami pod Wiedniem 12 września 1683 roku.
• odznaka honorowa weteranaJedna z trzech odznak ustanowionych ustawą o weteranach działań poza granicami państwa.
• oficerŻołnierz korpusu oficerów – od podporucznika wzwyż; do służby zawodowej wymagany co najmniej tytuł magistra.
• Ojcowie NiepodległościPrzywódcy, których działania wojskowe, dyplomatyczne i polityczne w latach 1914–1922 doprowadziły do odrodzenia Polski i ukształtowania jej granic: m.in. Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Wincenty Witos i Wojciech Korfanty.
• Olszynka GrochowskaBitwa powstania listopadowego z 25 lutego 1831 roku pod Warszawą.
• ONZ (Organizacja Narodów Zjednoczonych)Organizacja światowa; Polska jest członkiem założycielem i siedmiokrotnie zasiadała w Radzie Bezpieczeństwa.
• operacja Market GardenAliancka operacja powietrznodesantowa z września 1944 roku, w której pod Arnhem walczyła brygada gen. Sosabowskiego.
• operacja wojskowa w czasie pokojuZorganizowane działania Sił Zbrojnych na terytorium RP dla bezpieczeństwa zewnętrznego, inne niż ćwiczenia (art. 2 pkt 18a ustawy o obronie Ojczyzny).
• operacja „Dunaj”Inwazja wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w 1968 roku z udziałem ok. 30 tys. żołnierzy LWP.
• operacja „Feniks”Operacja wsparcia Wojska Polskiego przy usuwaniu skutków powodzi z września 2024 roku.
• operacja „Horyzont”Operacja z 2025 roku, w której do 10 tys. żołnierzy wspiera służby w ochronie infrastruktury krytycznej.
• operacja „Most III”Przerzut części niemieckiej rakiety V-2, zabezpieczonych przez wywiad AK, do Wielkiej Brytanii w lipcu 1944 roku.
• operacja „Ostra Brama”Walki ok. 10 tys. żołnierzy AK o Wilno w lipcu 1944 roku.
• operacje wielodomenowe (MDO)Koncepcja NATO synchronizowania działań we wszystkich domenach razem z innymi instrumentami siły (AJP-3, wyd. D).
• OPL (obrona przeciwlotnicza)Rodzaj wojsk zwalczający cele powietrzne – od dział z 1918 roku po systemy Wisła i Narew.
• OPW (Oddziały Przygotowania Wojskowego)Klasy w szkołach ponadpodstawowych realizujące program szkolenia wojskowego MON obok zwykłej nauki.
• Ordynariat PolowyKatolickie duszpasterstwo wojskowe, którego początki sięgają biskupstwa polowego z 1919 roku.
• OresznikRosyjski pocisk balistyczny pośredniego zasięgu, którego rozmieszczenie na Białorusi analizuje OSINT.
• organizacja proobronnaOrganizacja pozarządowa, która zawarła porozumienie o współpracy z Ministrem Obrony Narodowej.
• Orka (program)Program pozyskania okrętów podwodnych dla Marynarki Wojennej.
• Orlęta LwowskieMłodzi obrońcy Lwowa w walkach z Ukraińcami w listopadzie 1918 roku.
• Orlik (misja)Nazwa polskich kontyngentów w natowskiej misji Baltic Air Policing.
• ORP BłyskawicaNiszczyciel z 1937 roku, który w czasie wojny przepłynął ponad 148 tys. mil morskich; dziś okręt-muzeum w Gdyni.
• ORP OrzełOkręt podwodny, który w 1939 roku uciekł z internowania w Tallinnie, a w kwietniu 1940 roku zatopił transportowiec Rio de Janeiro.
• ORP PiorunNiszczyciel, który 26 maja 1941 roku jako pierwszy z grupy pościgowej nawiązał kontakt z pancernikiem Bismarck.
• ORP ŚlązakOkręt patrolowy Marynarki Wojennej, budowany od 2001 roku jako korweta Gawron; banderę podniesiono w 2019 roku.
• OrszaBitwa z 8 września 1514 roku, w której hetman Konstanty Ostrogski rozbił wojska moskiewskie.
• OSPWLOśrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych – m.in. w Orzyszu, Wędrzynie, Nowej Dębie i Żaganiu.
• ostatni żołnierz podziemiaJózef Franczak „Lalek”, ukrywający się do 21 października 1963 roku.
• Ostrołęka (1831)Bitwa powstania listopadowego z 26 maja 1831 roku nad Narwią.
• Ottokar BrzozaProgram niszczyciela czołgów z pociskami Brimstone; umowę ramową z 2022 roku rozwiązano w 2025 roku.

P

• Panzerbrigade 45Brygada pancerna Bundeswehry stacjonująca na stałe na Litwie.
• państwo aspirującePaństwo deklarujące wolę członkostwa w NATO; obecnie Bośnia i Hercegowina, Gruzja i Ukraina.
• państwo-gospodarz (host nation)Państwo, które na podstawie porozumienia przyjmuje siły lub materiały sojusznicze albo udziela im wsparcia.
• państwo ramowePaństwo prowadzące wielonarodową jednostkę NATO; w grupie bojowej w Polsce są to Stany Zjednoczone.
• Parasol WyborczyOperacja ochrony wyborów 2025 roku przed cyberatakami i dezinformacją.
• Partnerstwo dla Pokoju (PdP, PfP)Program współpracy NATO z państwami partnerskimi, utworzony w styczniu 1994 roku; Polska przystąpiła 2 lutego 1994.
• partnerzy na świecie (partners across the globe)Państwa spoza europejskich i bliskowschodnich ram partnerstwa, m.in. Japonia, Republika Korei i Australia.
• pasywna rezerwaRezerwa osób z uregulowanym stosunkiem do służby; można ją powołać na ćwiczenia do 90 dni w roku.
• PatriotAmerykański system obrony powietrznej i przeciwrakietowej średniego zasięgu, w Polsce w programie Wisła.
• patrol saperskiPododdział wojsk inżynieryjnych usuwający niewybuchy i niewypały znalezione na terenie kraju.
• pełna gotowość operacyjna WOTPróg w ustawie o urzędzie MON: do jego osiągnięcia Dowódca WOT podlega bezpośrednio ministrowi, a Szef Sztabu Generalnego dowodzi SZ z wyłączeniem WOT.
• PESCO (stała współpraca strukturalna)Forma współpracy obronnej państw Unii Europejskiej oparta na art. 42 ust. 6 Traktatu o Unii Europejskiej, ustanowiona w grudniu 2017 roku.
• PGZ (Polska Grupa Zbrojeniowa)Państwowa grupa kapitałowa przemysłu obronnego: 68 spółek i ponad 20 tys. pracowników (dane z 2025 roku).
• PiorunPolski przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy z zakładów Mesko.
• PiratPolski przeciwpancerny pocisk Mesko naprowadzany na odbitą wiązkę lasera, o zasięgu do 2,5 km.
• PIT-RADWARGłówny polski producent radarów wojskowych.
• PJOS (Powietrzna Jednostka Operacji Specjalnych)Jednostka lotnicza w Powidzu, następczyni 7 Eskadry Działań Specjalnych; w operacji podlega DKWS.
• PKW Irak (2003–2008)Polski kontyngent w Iraku: pięć lat i dziesięć zmian w sektorze centralno-południowym.
• PKW KuwejtPolski kontyngent z czterema F-16 w koalicji przeciw Państwu Islamskiemu (2016–2018).
• PKW RumuniaPolski kontyngent z Rosomakami w wielonarodowej grupie bojowej NATO w Rumunii.
• PKW (Polski Kontyngent Wojskowy)Zgrupowanie wysyłane za granicę postanowieniem Prezydenta na wniosek Rady Ministrów, z określoną liczebnością, zadaniami i okresem.
• plany operacyjneDokumenty planistyczne organów i jednostek na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa i na czas wojny.
• Plan działań na rzecz członkostwa (MAP)Program NATO z 1999 roku przygotowujący państwa aspirujące do możliwego członkostwa; udział nie gwarantuje zaproszenia.
• plan „Peking”Plan przerzutu polskich okrętów do Wielkiej Brytanii tuż przed wybuchem wojny w 1939 roku.
• plebiscyt na Warmii, Mazurach i PowiśluGłosowanie z 11 lipca 1920 roku, w którym za Polską opowiedziało się ok. 3% głosujących.
• plutonowyStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: bosmanmat.
• płk Stanisław DąbekDowódca Lądowej Obrony Wybrzeża we wrześniu 1939 roku.
• PłowceBitwa z 27 września 1331 roku kończąca wyprawę krzyżacką na ziemie Polski centralnej.
• PMT (Plan Modernizacji Technicznej)Wieloletni plan zakupów uzbrojenia i sprzętu dla Sił Zbrojnych, oparty na programie rozwoju SZ.
• PMT 2021–2035Plan Modernizacji Technicznej zatwierdzony 10 października 2019 roku, zakładający 524 mld zł w horyzoncie 15 lat.
• pobórObowiązkowe powoływanie do zasadniczej służby wojskowej; w czasie pokoju zawieszone od 2009 roku.
• podchorążyTytuł studenta uczelni wojskowej kształcącego się na oficera, nadawany po złożeniu przysięgi wojskowej.
• podmiotowy podział bezpieczeństwaPodział według podmiotu: bezpieczeństwo indywidualne, grupowe, narodowe (państwowe i terytorialne) oraz międzynarodowe (regionalne i globalne).
• podoficerŻołnierz korpusu podoficerów – od kaprala do starszego chorążego sztabowego; do służby zawodowej wymagane co najmniej wykształcenie średnie.
• podporucznikStopień wojskowy (oficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: podporucznik marynarki.
• podpułkownikStopień wojskowy (oficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: komandor porucznik.
• podręcznik talińskiEkspercka wykładnia stosowania prawa międzynarodowego do operacji cybernetycznych, opracowana przy CCDCOE NATO.
• podsystemy wykonawczeSiły i środki do zadań w dziedzinie bezpieczeństwa: operacyjne (obronny i ochronne) oraz wsparcia (społeczne i gospodarcze).
• podsystem kierowania bezpieczeństwemKluczowy element systemu: organy władzy, kierownicy jednostek, organy doradcze i sztabowe, procedury i infrastruktura kierowania.
• Polacy w Berlinie (1945)Udział ok. 12,7 tys. polskich żołnierzy w walkach o Berlin; 2 maja 1945 roku polska flaga zawisła na Kolumnie Zwycięstwa.
• POLBATPolski batalion w misjach ONZ, m.in. w Chorwacji w latach 1995–1996.
• PolicjaUmundurowana i uzbrojona formacja ochrony bezpieczeństwa ludzi i porządku publicznego, działająca od 1990 roku.
• Policja PaństwowaPolicja II Rzeczypospolitej, utworzona ustawą z 24 lipca 1919 roku; zorganizowana na wzór wojskowy, podległa ministrowi spraw wewnętrznych.
• poligon wojskowyTeren do szkolenia wojsk w strzelaniu i manewrach; Wojska Lądowe mają pięć dużych ośrodków, lotnictwo – dwa poligony.
• POLSA (Polska Agencja Kosmiczna)Agencja z Gdańska nadzorowana przez premiera, z ustawowymi zadaniami obronnymi w obserwacji Ziemi i łączności satelitarnej.
• Polskie Państwo PodziemneKonspiracyjne struktury państwa w okupowanej Polsce – administracja, sądy, szkolnictwo i wojsko – podległe rządowi RP na uchodźstwie.
• Polskie Siły Powietrzne (1940–1947)Polskie lotnictwo w Wielkiej Brytanii: 15 dywizjonów i do 17 tys. ludzi.
• polskie TermopileOkreślenie obrony Wizny we wrześniu 1939 roku przez kilkuset żołnierzy kpt. Władysława Raginisa.
• Polski Korpus Przysposobienia i RozmieszczeniaBrytyjska formacja z lat 1946–1949 przygotowująca żołnierzy PSZ do życia cywilnego.
• POLUKRBATPolsko-ukraiński batalion pokojowy (1998–2010), służący m.in. w misji KFOR.
• pomoc Sił Zbrojnych dla PolicjiUżycie oddziałów wojska do wsparcia Policji postanowieniem Prezydenta na wniosek premiera, a w trybie pilnym decyzją MON na wniosek MSWiA; żołnierze mają wtedy uprawnienia policjantów.
• PopradSamobieżny zestaw przeciwlotniczy z pociskami Grom/Piorun dla brygad i pułków przeciwlotniczych.
• Poradnik bezpieczeństwaWspólna publikacja MON, MSWiA i RCB z 2025 roku z poradami na wypadek kryzysu i wojny.
• porozumienie z DaytonPorozumienie pokojowe kończące wojnę w Bośni, podpisane w Paryżu 14 grudnia 1995 roku.
• porucznikStopień wojskowy (oficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: porucznik marynarki.
• poświadczenie bezpieczeństwaDokument dopuszczający do informacji niejawnych, wydawany po postępowaniu sprawdzającym.
• potencjał bezpieczeństwa (strategiczny potencjał państwa)Zasoby ludzkie i materialne oraz poziom ich zorganizowania w system państwowy, z uwzględnieniem położenia i relacji z innymi podmiotami.
• potop szwedzkiNajazd Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 50. XVII wieku; symbolem oporu stała się obrona Jasnej Góry.
• powstania śląskieTrzy powstania z lat 1919–1921 i plebiscyt, po których Polska otrzymała część Górnego Śląska.
• powstanie listopadoweWojna regularnej armii Królestwa Polskiego z Rosją w latach 1830–1831.
• powstanie sejneńskiePowstanie z sierpnia 1919 roku, w którym mieszkańcy Suwalszczyzny opanowali Sejny.
• powstanie styczniowePowstanie z lat 1863–1864, od początku prowadzone jako wojna partyzancka.
• powstanie wielkopolskieZwycięskie powstanie, które wybuchło 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu.
• POW (Polska Organizacja Wojskowa)Tajna organizacja wojskowa z lat 1914–1918 przygotowująca kadry przyszłej armii; w listopadzie 1918 roku rozbrajała Niemców.
• Poznański CzerwiecRobotniczy protest z 1956 roku stłumiony przez wojsko – ponad 10 tys. żołnierzy i 359 czołgów.
• pracowniczy przydział mobilizacyjnyImienne przeznaczenie pracownika na stanowisko pracy na czas wojny.
• programy obronneDokumenty planistyczne określające zadania obronne w czasie pokoju i ich finansowanie.
• Program Ochrony Ludności i Obrony CywilnejProgram finansowania schronów, sprzętu, łączności i alarmowania; na lata 2027–2031 przyjęty 6 października 2026 roku.
• Program Rozwoju Sił ZbrojnychNiejawny program na lata 2025–2039, podpisany 22 grudnia 2025 roku – podstawa nowego planu modernizacji.
• projekt PESCOWspólny projekt państw UE w ramach stałej współpracy strukturalnej; Polska uczestniczy w kilkunastu.
• prokuratura do spraw wojskowychWyspecjalizowane komórki prokuratury powszechnej, które od 2016 roku zastępują odrębną prokuraturę wojskową.
• protokoły dodatkoweUzupełnienia konwencji genewskich: protokoły I i II z 1977 roku oraz III z 2005 roku.
• przedmiotowy (dziedzinowy) podział bezpieczeństwaPodział według dziedzin: w ujęciu BBN obronność, ochrona, bezpieczeństwo społeczne i gospodarcze, wraz z sektorami i obszarami transsektorowymi.
• przemoc zbrojnaUżycie siły zbrojnej; w ujęciu S. Kozieja wojna to zorganizowana przemoc zbrojna jednostek politycznych przeciwko sobie.
• przesmyk suwalskiPas polsko-litewskiej granicy między Obwodem Królewieckim a Białorusią, lądowe połączenie państw bałtyckich z resztą NATO.
• przydział mobilizacyjnyImienne przeznaczenie żołnierza zawodowego lub rezerwisty na stanowisko na czas wojny.
• przysięga wojskowaŚlubowanie żołnierza, którego rotę zapisano w art. 12 ustawy o obronie Ojczyzny.
• przystąpienie Polski do NATOProces od zaproszenia w Madrycie w lipcu 1997 roku do złożenia dokumentu przystąpienia 12 marca 1999 roku.
• PSP (Państwowa Straż Pożarna)Zawodowa formacja ratownicza, trzon krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.
• PSZ (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)Wojsko Polskie na uchodźstwie w czasie II wojny światowej, podległe rządowi RP w Londynie; zdemobilizowane po wojnie.
• PT-91 TwardyPolska modernizacja czołgu T-72M1 z lat 90.; część egzemplarzy przekazano w 2022 roku Ukrainie.
• pułkownikStopień wojskowy (oficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: komandor.
• Pułk Reprezentacyjny WPJednostka pełniąca wartę przy Grobie Nieznanego Żołnierza i wystawiająca kompanie honorowe.
• punkt kontaktowy HNSKomórka ministra, wojewody lub gminy, która koordynuje przygotowanie i udzielanie wsparcia wojskom sojuszniczym.
• PURLPrioritised Ukraine Requirements List: zakupy amerykańskiego sprzętu dla Ukrainy finansowane przez sojuszników.

R

• RacławiceBitwa z 4 kwietnia 1794 roku, w której wojska Kościuszki z kosynierami rozbiły korpus rosyjski.
• Rada Bezpieczeństwa Narodowego (RBN)Konstytucyjny organ doradczy Prezydenta w sprawach bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego państwa.
• Rada NATO–Rosja (NRC)Forum NATO i Rosji utworzone 28 maja 2002 roku w Rzymie; nie zbiera się od stycznia 2022 roku.
• Rada NATO–Ukraina (NUC)Wspólny organ NATO i Ukrainy z 2023 roku, w którym strony zasiadają jako równe; zastąpił Komisję NATO–Ukraina z 1997 roku.
• Rada Państw Morza BałtyckiegoForum współpracy państw regionu Bałtyku; Rosję zawieszono 3 marca 2022 roku.
• Rada Partnerstwa Euroatlantyckiego (EAPC)Forum 50 państw NATO i partnerów, utworzone w 1997 roku w miejsce Północnoatlantyckiej Rady Współpracy z 1991 roku.
• Rada Północnoatlantycka (NAC)Główny organ decyzyjny NATO, ustanowiony art. 9 Traktatu; decyduje w drodze konsensusu.
• radiostacja SDRRadiostacja definiowana programowo; w Polsce produkuje je Radmor.
• RakPolski samobieżny moździerz 120 mm na podwoziu Rosomaka.
• raporty PileckiegoRaporty rtm. Witolda Pileckiego o obozie Auschwitz, do którego dobrowolnie trafił w 1940 roku.
• raport HarmelaRaport NATO z 1967 roku „Przyszłe zadania Sojuszu”, łączący odstraszanie i obronę z odprężeniem między Wschodem a Zachodem.
• RaszynBitwa z 19 kwietnia 1809 roku, w której ks. Józef Poniatowski stawił czoła liczniejszym Austriakom.
• Ratownik (program)Okręt do ratowania załóg okrętów podwodnych i ochrony infrastruktury dna Bałtyku, budowany w Gdyni.
• RBLog (regionalna baza logistyczna)Jedna z czterech baz Inspektoratu Wsparcia (Wałcz, Warszawa, Kraków, Wrocław).
• RBN (Rada Bezpieczeństwa Narodowego)Konstytucyjny organ doradczy Prezydenta w sprawach bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego.
• RCB (Rządowe Centrum Bezpieczeństwa)Krajowe centrum zarządzania kryzysowego: całodobowy dyżur, plan zarządzania kryzysowego i ostrzeżenia Alert RCB.
• ReArm Europe / Gotowość 2030Plan Komisji Europejskiej z 19 marca 2025 roku, który ma uruchomić do 800 mld euro na obronność, w tym 150 mld euro pożyczek SAFE.
• rekompensata dla weterana poszkodowanegoJednorazowe świadczenie za każdy procent uszczerbku na zdrowiu doznanego w działaniach poza granicami państwa.
• rekonwersjaPomoc w przejściu żołnierza zawodowego do pracy cywilnej: doradztwo, przekwalifikowanie, pośrednictwo pracy i praktyki.
• renta inwalidzka (wojskowa)Świadczenie dla żołnierza, który utracił zdrowie w związku ze służbą.
• Resolute SupportSzkoleniowo-doradcza misja NATO w Afganistanie, następczyni ISAF.
• resort obrony narodowejUrząd Ministra Obrony Narodowej oraz jednostki wojskowe i jednostki organizacyjne mu podległe lub przez niego nadzorowane.
• rezerwa aktywnaOchotnicy, którzy złożyli przysięgę i nie pełnią innej służby wojskowej; do 60 lat (podoficerowie i oficerowie do 63).
• rezerwa pasywnaOsoby z uregulowanym stosunkiem do służby wojskowej, niepełniące innej służby i niepodlegające militaryzacji.
• rezerwa wysokiej gotowościElement docelowej struktury armii według MON (2026): 200 tys. żołnierzy obok 300 tys. w czynnej służbie.
• rezerwy strategiczneZasoby materiałowe zgłaszane przez Ministra Obrony Narodowej na potrzeby planów zaopatrzenia obronnego.
• rodzaje rezerwyPodział żołnierzy rezerwy na aktywną, która regularnie ćwiczy, i pasywną, wzywaną na ćwiczenia.
• rodzaje wojskSpecjalności w ramach rodzajów Sił Zbrojnych, np. wojska pancerne, rakietowe i artyleria, inżynieryjne czy chemiczne.
• rodzaj Sił ZbrojnychPodstawowa część Sił Zbrojnych wymieniona w ustawie: Wojska Lądowe, Siły Powietrzne, Marynarka Wojenna, Wojska Specjalne i Wojska Obrony Terytorialnej.
• RoE (zasady użycia siły)Reguły wydawane przez właściwe władze, określające okoliczności i ograniczenia działania sił.
• Roman DmowskiPrzywódca Narodowej Demokracji, przewodniczący Komitetu Narodowego Polskiego, sygnatariusz traktatu wersalskiego.
• RosomakPodstawowy kołowy transporter opancerzony Wojska Polskiego, produkowany w Siemianowicach Śląskich.
• rozpoznanie obrazowe (IMINT)Zdobywanie informacji z obrazów – zdjęć lotniczych i satelitarnych; jedno z zadań JW Nil.
• rozpoznanie radioelektroniczneZdobywanie informacji z przechwytywania emisji elektromagnetycznych.
• RSOMPrzyjęcie, rozwinięcie i dalsze przemieszczenie wojsk: faza od portu wyładunku do miejsca przeznaczenia.
• rtm. Witold PileckiOchotnik do Auschwitz i autor raportów o obozie, zamordowany przez władze komunistyczne w 1948 roku.
• ryzyka (bezpieczeństwa)Możliwość negatywnych skutków własnego działania w sferze bezpieczeństwa.
• rzecznik dyscyplinarnyŻołnierz zawodowy prowadzący postępowanie dyscyplinarne, powoływany przez przełożonego dyscyplinarnego.

S

• SACEURNaczelny Dowódca Sojuszniczych Sił w Europie; kieruje Dowództwem Sojuszniczym ds. Operacji.
• SACTNaczelny Dowódca Sojuszniczy ds. Transformacji; kieruje Dowództwem Sojuszniczym ds. Transformacji.
• SAFEUnijny instrument do 150 mld euro pożyczek na wspólne zakupy uzbrojenia; Polska otrzymała największą pulę.
• San (system)Polski system wykrywania i niszczenia dronów – 18 baterii za ok. 15 mld zł, głównie z programu SAFE.
• sąd wojskowySąd sprawujący wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych w Siłach Zbrojnych; orzekają w nim oficerowie zawodowi.
• SBN (Strategia Bezpieczeństwa Narodowego)Dokument zatwierdzany przez Prezydenta na wniosek Prezesa Rady Ministrów; obowiązuje wersja z 12 maja 2020 roku.
• SB (Służba Bezpieczeństwa)Komunistyczna policja polityczna PRL, rozwiązana ustawami z 6 kwietnia 1990 roku.
• SCEPVAMechanizm NATO, w którym państwa dobrowolnie zapewniają suwerenne efekty w cyberprzestrzeni na potrzeby operacji Sojuszu.
• Sea GuardianNatowska operacja bezpieczeństwa morskiego na Morzu Śródziemnym, następczyni Active Endeavour od 2016 roku.
• securitologiaNauka o bezpieczeństwie człowieka i organizacji społecznych; bada warunki istnienia, rozwoju i normalnego funkcjonowania ludzi i organizacji.
• Sejmowa Komisja do Spraw Służb SpecjalnychKomisja sprawująca parlamentarną kontrolę nad ABW, AW, SKW, SWW i CBA; obraduje niejawnie.
• sektory bezpieczeństwaDyplomacja na rzecz bezpieczeństwa, wojskowość, wywiad i kontrwywiad, bezpieczeństwo publiczne, ratownictwo, bezpieczeństwo społeczne i gospodarcze.
• SHAPENaczelne Dowództwo Sojuszniczych Sił w Europie w Mons (Belgia) – szczebel strategiczny struktury dowodzenia NATO.
• sierżantStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: bosman.
• Siły PowietrzneRodzaj Sił Zbrojnych; pierwszy lot bojowy polskiego samolotu 5 listopada 1918 roku.
• Siły Reagowania Sojuszu (ARF)Wielonarodowe siły wysokiej gotowości NATO we wszystkich domenach, aktywowane w lipcu 2024 roku, podległe SACEUR.
• Siły Systemów Bezzałogowych (Ukraina)Ukraiński rodzaj wojsk dronowych utworzony w czerwcu 2024 roku.
• skrzydło lotnictwaZwiązek taktyczny Sił Powietrznych skupiający bazy lotnicze, np. 2 Skrzydło Lotnictwa Taktycznego z F-16.
• SKW (Służba Kontrwywiadu Wojskowego)Służba specjalna chroniąca Siły Zbrojne przed zagrożeniami wewnętrznymi; działa od 1 października 2006 roku.
• SKYctrlPolski system antydronowy firmy APS z radarami FIELDctrl.
• służba hydrometeorologicznaWojskowi meteorolodzy przygotowujący prognozy dla lotnictwa i marynarki.
• Służba WięziennaUmundurowana i uzbrojona formacja podległa Ministrowi Sprawiedliwości, wykonująca kary pozbawienia wolności i areszt.
• służba zastępczaSłużba bez broni dla osób, którym przekonania nie pozwalają na służbę wojskową; możliwa tylko przy obowiązkowej zasadniczej służbie.
• Służba Zwycięstwu PolskiPierwsza konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona we wrześniu 1939 roku; jej następcą był ZWZ.
• SMM OBWESpecjalna Misja Monitorująca OBWE na Ukrainie (2014–2022) – nieuzbrojona misja obserwacyjna.
• SOCC (Special Operations Component Command)Sojusznicze dowództwo komponentu operacji specjalnych Sił Odpowiedzi NATO; jego trzonem był personel DKWS.
• SOFA (umowa o statusie sił)Umowa określająca status żołnierzy przebywających w innym państwie; NATO SOFA podpisano w Londynie 19 czerwca 1951 roku.
• SomosierraPrzełęcz w Hiszpanii zdobyta szarżą polskich szwoleżerów 30 listopada 1808 roku.
• SOP (Służba Ochrony Państwa)Formacja chroniąca najważniejsze osoby w państwie, gości zagranicznych i wybrane obiekty; od 2018 roku następczyni BOR.
• SOW (Szanghajska Organizacja Współpracy)Organizacja z udziałem Chin i Rosji; od 2024 roku należy do niej Białoruś.
• SPBN (Strategiczny Przegląd Bezpieczeństwa Narodowego)Przegląd systemu bezpieczeństwa państwa zarządzony przez prezydenta 24 listopada 2010 roku.
• SpikeIzraelski przeciwpancerny pocisk kierowany, produkowany na licencji przez Mesko i używany w wojsku od 2003 roku.
• spór o Śląsk CieszyńskiKonflikt z Czechosłowacją z lat 1918–1920 zakończony podziałem regionu.
• SPZOZ (samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej)Forma prawna szpitali i przychodni wojskowych nadzorowanych przez MON.
• stały zespół przeciwminowy NATOStały zespół sił obrony przeciwminowej NATO, do którego Polska wydziela okręty – w 2026 roku ORP Mewa.
• Stambulska Inicjatywa Współpracy (ICI)Partnerstwo NATO z państwami Zatoki Perskiej ogłoszone 28 czerwca 2004 roku; uczestniczą Bahrajn, Katar, Kuwejt i ZEA.
• stanowisko służboweMiejsce żołnierza lub pracownika w hierarchii jednostki wojskowej.
• Stany gotowości obronnej państwaOd 2025 roku dwa: stała i pełna gotowość obronna; o zmianie decyduje Prezydent na wniosek Rady Ministrów.
• stany nadzwyczajneStan wojenny, stan wyjątkowy i stan klęski żywiołowej – wprowadzane w razie szczególnych zagrożeń, gdy zwykłe środki nie wystarczają.
• stan klęski żywiołowejStan nadzwyczajny wprowadzany przez Radę Ministrów na czas nie dłuższy niż 30 dni, w związku z katastrofą naturalną lub awarią techniczną.
• stan wojennyStan nadzwyczajny wprowadzany przez Prezydenta na wniosek Rady Ministrów w razie zewnętrznego zagrożenia, zbrojnej napaści albo zobowiązania sojuszniczego do wspólnej obrony.
• stan wojnyDecyzja o wejściu państwa w wojnę, podejmowana przez Sejm, a gdy Sejm nie może się zebrać – przez Prezydenta. Nie jest tym samym co stan wojenny.
• stan wyjątkowyStan nadzwyczajny na czas do 90 dni (z możliwością jednego przedłużenia o 60 dni za zgodą Sejmu), wprowadzany w razie zagrożenia ustroju, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego.
• stan wyjątkowy (2021)Stan wyjątkowy przy granicy z Białorusią, wprowadzony 2 września 2021 roku w 183 obrębach Podlasia i Lubelszczyzny.
• starszy chorążyStopień wojskowy (podoficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy chorąży marynarki.
• starszy chorąży sztabowyStopień wojskowy (podoficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy chorąży sztabowy marynarki.
• starszy kapralStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy mat.
• starszy sierżantStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy bosman.
• starszy szeregowyStopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy marynarz.
• starszy szeregowy specjalistaStopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy marynarz specjalista.
• status weteranaStatus osoby, która brała udział w działaniach poza granicami państwa; przyznawany decyzją na wniosek.
• Steadfast DefenderĆwiczenia NATO; edycja z 2024 roku była największa od zimnej wojny – ponad 90 tys. żołnierzy wszystkich 32 państw.
• Stefan CzarnieckiWódz wojny ze Szwecją w XVII wieku, hetman polny koronny.
• stopień alarmowyJeden z czterech poziomów zagrożenia terrorystycznego – ALFA, BRAVO, CHARLIE, DELTA – wprowadzany zarządzeniem premiera.
• stopień alarmowy CRPStopień alarmowy dotyczący zagrożeń w cyberprzestrzeni (ALFA-CRP – DELTA-CRP).
• stopień etatowyStopień albo stopnie wojskowe przewidziane w etacie dla danego stanowiska.
• stopień wojskowyOznaczenie pozycji żołnierza w hierarchii; w Marynarce Wojennej część stopni ma własne nazwy.
• Stopnie alarmowe (ALFA, BRAVO, CHARLIE, DELTA)Cztery stopnie zagrożenia terrorystycznego i cztery stopnie CRP dla cyberprzestrzeni; wprowadza je premier zarządzeniem.
• StratCom COECentrum Eksperckie Komunikacji Strategicznej NATO w Rydze, akredytowane w 2014 roku.
• strategia AI NATODokument NATO z 2021 roku (rewizja 2024) o zasadach odpowiedzialnego użycia sztucznej inteligencji w obronności.
• Strategia Bezpieczeństwa NarodowegoNajważniejszy dokument strategiczny państwa, zatwierdzany przez Prezydenta na wniosek Prezesa Rady Ministrów; obowiązuje strategia z 12 maja 2020 roku.
• Strategia Cyberbezpieczeństwa RPRządowy dokument wyznaczający cele i kierunki rozwoju krajowego systemu cyberbezpieczeństwa; obecna, na lata 2025–2029, przyjęta uchwałą Rady Ministrów z 10 marca 2026 roku.
• strategia operacyjnaCzęść strategii bezpieczeństwa: zasady i sposoby osiągania celów strategicznych oraz wymagania operacyjne wobec systemu.
• strategia preparacyjnaCzęść strategii bezpieczeństwa: zasady i sposoby przygotowania, utrzymania i transformacji systemu bezpieczeństwa narodowego.
• Strategia Unii GotowościUnijny plan z 2025 roku przygotowania państw i obywateli na kryzysy – 30 działań kluczowych.
• Strategiczna Koncepcja Bezpieczeństwa MorskiegoPropozycja BBN z 2017 roku dotycząca przyszłości Marynarki Wojennej.
• Straż GranicznaUmundurowana formacja ochrony granicy lądowej i morskiej oraz kontroli granicznej, działająca od 16 maja 1991 roku.
• Straż MarszałkowskaUmundurowana formacja chroniąca Sejm i Senat, podległa Marszałkowi Sejmu.
• strefa buforowaPas przy granicy z Białorusią, w którym od 13 czerwca 2024 roku obowiązuje zakaz przebywania.
• strefa śmierciPas przy linii frontu w Ukrainie, szeroki na 10–15 km, w którym drony uniemożliwiają swobodny ruch.
• struktura sił NATOWojska państw członkowskich oddane do dyspozycji Sojuszu wraz z dowództwami, dostępne według kryteriów gotowości.
• Strzelnica w powiecieProgram MON dofinansowujący budowę i remont strzelnic samorządowych.
• Su-22Poradzieckie myśliwce-bombowce wycofane ze służby we wrześniu 2025 roku po 41 latach.
• SWW (Służba Wywiadu Wojskowego)Służba specjalna właściwa w sprawach zewnętrznych zagrożeń dla obronności; działa co do zasady za granicą.
• system bezpieczeństwa narodowegoCałość sił, środków i zasobów przeznaczonych przez państwo do realizacji zadań w dziedzinie bezpieczeństwa, zorganizowana w podsystemy.
• szanse (bezpieczeństwa)Niezależne od woli podmiotu okoliczności sprzyjające realizacji jego interesów.
• Szare SzeregiKonspiracyjne harcerstwo z lat 1939–1945; jego Grupy Szturmowe weszły do Kedywu AK.
• szarża pod RokitnąSzarża ok. 70 ułanów II Brygady Legionów w 1915 roku przez trzy linie rosyjskich okopów.
• szczury pustyniŻołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, którzy w 1941 roku bronili Tobruku.
• szczyt NATOSpotkanie szefów państw i rządów państw Sojuszu; pierwszy w Paryżu w grudniu 1957 roku.
• szczyt NATO w Ankarze (2026)Szczyt Sojuszu z 2026 roku, który uznał Rosję za długoterminowe zagrożenie i zapowiedział wsparcie dla Ukrainy.
• szczyt NATO w Madrycie (1997)Szczyt, na którym Polska, Czechy i Węgry otrzymały zaproszenie do rozmów akcesyjnych.
• szczyt NATO w Warszawie (2016)Szczyt, na którym Sojusz zdecydował o wysuniętej obecności wojsk na wschodniej flance.
• Szef Sztabu Wojsk PolskichStanowisko utworzone 25 października 1918 roku przez Radę Regencyjną – początek Sztabu Generalnego.
• szeregowyStopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: marynarz.
• Szkoła OrlątTradycyjna nazwa szkoły lotniczej w Dęblinie, działającej tam od 1927 roku.
• szkoła podoficerskaSzkoła wojskowa przygotowująca do pierwszych stanowisk w korpusie podoficerów; kończy się egzaminem na podoficera.
• Sztab Generalny Wojska PolskiegoCzęść Ministerstwa Obrony Narodowej; jego szef jest organem pomocniczym Prezydenta w zakresie kierowania obroną państwa.
• S-70i Black HawkŚmigłowce z Mielca używane przez Wojska Specjalne.

Ś

• ŚnieżnikRodzina polskich symulatorów strzeleckich z wirtualną balistyką, rozwijana przez WITU.
• środowisko bezpieczeństwaZewnętrzne i wewnętrzne, militarne i niemilitarne warunki bezpieczeństwa, opisywane przez szanse, wyzwania, ryzyka i zagrożenia.
• świadczenia na rzecz obronyOsobiste i rzeczowe obowiązki nakładane decyzją wójta na rzecz obrony i zwalczania klęsk.
• świadczenie osobisteObowiązek wykonania doraźnych prac na rzecz obrony lub zwalczania klęsk, nakładany decyzją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.
• świadczenie rzeczoweOddanie do używania nieruchomości lub rzeczy ruchomej na potrzeby obrony, za ryczałtem.
• Święto Wojska PolskiegoŚwięto ustanowione ustawą o obronie Ojczyzny, obchodzone 15 sierpnia.

T

• Tajna Armia Polska (TAP)Konspiracja założona 9 listopada 1939 roku m.in. przez Witolda Pileckiego; w 1941 roku scalona z ZWZ.
• Tarcza WschódNarodowy Program Odstraszania i Obrony z 2024 roku: infrastruktura obronna na wschodniej granicy, ok. 10 mld zł do 2028 roku.
• terminal LNG w ŚwinoujściuTerminal skroplonego gazu – jedna z dwóch dróg dostaw gazu spoza Rosji, traktowana dziś jako infrastruktura krytyczna.
• termowizjaObrazowanie promieniowania cieplnego, kluczowe w nocnej obserwacji; w Polsce urządzenia produkuje m.in. PCO.
• terytorialna służba wojskowa (TSW)Służba pełniona od roku do sześciu lat, rotacyjnie albo dyspozycyjnie, łączona z pracą lub nauką.
• terytorialsPotoczne określenie żołnierza Wojsk Obrony Terytorialnej; tak nazywają się sami żołnierze WOT.
• Testament Polski WalczącejDeklaracja Rady Jedności Narodowej z 1 lipca 1945 roku, zamykająca działalność Polskiego Państwa Podziemnego.
• TobrukLibijska twierdza, której w 1941 roku broniła Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich.
• traktat CFETraktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie z 19 listopada 1990 roku; Rosja wystąpiła w 2023, sojusznicy zawiesili jego stosowanie.
• traktat INFTraktat USA–ZSRR z 8 grudnia 1987 roku o likwidacji lądowych pocisków o zasięgu 500–5500 km; USA wystąpiły 2 sierpnia 2019 roku.
• Traktat o otwartych przestworzachTraktat o lotach obserwacyjnych w życiu od 2002 roku; USA wystąpiły w 2020, Rosja w 2021.
• traktat polsko-brytyjski (2026)Traktat o bezpieczeństwie i obronności podpisany 27 maja 2026 roku przez premierów Polski i Wielkiej Brytanii.
• traktat ryskiPokój z 1921 roku kończący wojnę polsko-bolszewicką i wyznaczający wschodnią granicę II RP.
• traktat wersalskiTraktat z 28 czerwca 1919 roku, który dał Polsce m.in. Wielkopolskę i część Pomorza.
• Trenuj z wojskiemBezpłatne, jednodniowe szkolenia w jednostkach wojskowych dla cywilów.
• trotyl (TNT)Materiał wybuchowy produkowany w Polsce m.in. przez Nitro-Chem.
• Trójkąt LubelskiPlatforma współpracy Polski, Litwy i Ukrainy powołana w Lublinie 28 lipca 2020 roku.
• Trójkąt WeimarskiFormat konsultacji Polski, Francji i Niemiec powołany w 1991 roku.

U

• uczelnia wojskowaUczelnia nadzorowana przez Ministra Obrony Narodowej, kształcąca kandydatów na oficerów i żołnierzy zawodowych, często także cywilów.
• UGV (bezzałogowy pojazd lądowy)Zdalnie sterowany lub autonomiczny pojazd naziemny – w Ukrainie dowozi amunicję i zaopatrzenie oraz ewakuuje rannych.
• Układ WarszawskiSojusz wojskowy państw bloku wschodniego pod przywództwem ZSRS (1955–1991).
• UNDOFSiły Obserwacyjne ONZ ds. Rozdzielenia na Wzgórzach Golan, w których polski kontyngent służył przez 35 lat.
• UNEF IIMisja ONZ w Egipcie, w której od 1973 roku służyła pierwsza polska jednostka wojskowa w operacji pokojowej ONZ.
• Unia AfrykańskaOrganizacja 55 państw Afryki utworzona w 2002 roku; prowadzi m.in. misję AUSSOM w Somalii.
• UNIFILSiły Tymczasowe ONZ w Libanie, działające od 1978 roku, z udziałem polskiego kontyngentu.
• UNIKOMMisja obserwacyjna ONZ na granicy Iraku i Kuwejtu (1991–2003), z udziałem Polski.
• UNPROFORSiły Ochronne ONZ w byłej Jugosławii, w których Polska uczestniczyła od 1992 roku.
• UNTACTymczasowa Administracja ONZ w Kambodży (1992–1993), z udziałem polskiej jednostki logistyczno-inżynieryjnej.
• UNTAESTymczasowa Administracja ONZ dla Wschodniej Slawonii (1996–1998), z udziałem polskich obserwatorów i operatorów GROM.
• UNTAGMisja ONZ w Namibii (1989–1990), w której polska jednostka wykonywała zadania logistyczne.
• UNTSOOrganizacja ONZ Nadzoru Rozejmu – najstarsza misja pokojowa ONZ, działająca od 1948 roku.
• UOP (Urząd Ochrony Państwa)Pierwsza służba specjalna III RP (1990–2002), utworzona w miejsce SB; podzielona na ABW i Agencję Wywiadu.
• uposażenieWynagrodzenie żołnierza zawodowego: uposażenie zasadnicze zależne od stanowiska oraz dodatki.
• uprawnienia weteranówŚwiadczenia i ułatwienia przysługujące każdemu weteranowi działań poza granicami państwa.
• uregulowany stosunek do służby wojskowejSytuacja osoby, która ma określoną kategorię zdolności do służby i została przeniesiona do rezerwy, odbyła służbę albo pełniła ją przez wymagany okres.
• urlop aklimatyzacyjnyUrlop do 22 dni przysługujący żołnierzowi zawodowemu po służbie za granicą.
• ustawa amunicyjnaUstawa z 2024 roku przeznaczająca ok. 3 mld zł na zwiększenie produkcji amunicji, głównie 155 mm.
• ustawa o obronie OjczyznyUstawa z 11 marca 2022 roku – podstawowy akt o organizacji obrony państwa, Siłach Zbrojnych i służbie wojskowej.
• ustawa o powszechnym obowiązku obronyUstawa z 1967 roku, przez 55 lat podstawa prawa obronnego, uchylona w 2022 roku przez ustawę o obronie Ojczyzny.
• USV (bezzałogowy statek nawodny)Dron morski, np. ukraińska Magura – tańszy od pocisku przeciwokrętowego środek rażenia okrętów i rozpoznania.
• użycie a pobyt Sił Zbrojnych poza granicamiRozróżnienie z ustawy z 1998 roku: użycie to m.in. konflikt zbrojny i misja pokojowa, pobyt – szkolenia, ćwiczenia i akcje ratownicze.

V

• VBSS (Visit, Board, Search and Seizure)Abordaż i zabezpieczanie statków – jedno z zadań JW Formoza.
• Virtuti MilitariOrder Wojenny Virtuti Militari – najwyższe polskie odznaczenie wojenne za wybitne czyny połączone z wyjątkową ofiarnością i odwagą.
• VSHORADNajniższa warstwa obrony powietrznej, bardzo krótkiego zasięgu; w Polsce m.in. zestawy Piorun.
• V Korpus US ArmyAmerykańskie dowództwo korpusu, którego wysunięte stanowisko działa w Poznaniu.
• V4 (Grupa Wyszehradzka)Format Polski, Czech, Słowacji i Węgier powołany deklaracją z 15 lutego 1991 roku.

W

• Wakacje z wojskiemPłatne, 27-dniowe szkolenie wojskowe dla osób w wieku 18–35 lat, zakończone przysięgą.
• WAM (Wojskowa Akademia Medyczna)Uczelnia wojskowa w Łodzi, odtworzona i działająca od 1 lipca 2026 roku.
• WAT (Wojskowa Akademia Techniczna)Wojskowa politechnika w Warszawie, działająca od 1951 roku i kształcąca żołnierzy oraz cywilów.
• WBE (wojskowe biuro emerytalne)Wojskowy organ emerytalny ustalający prawo do emerytur i rent żołnierzy; w Polsce działa ich 15.
• WB GroupPrywatna grupa zbrojeniowa – producent Warmate, FlyEye i systemu Gladius.
• WCR (wojskowe centrum rekrutacji)Urząd prowadzący rekrutację do wojska i ewidencję wojskową na swoim terenie.
• WesterplatteWojskowa Składnica Tranzytowa w Gdańsku, broniona we wrześniu 1939 roku przez ok. 200 żołnierzy przez prawie siedem dni.
• weteran działań poza granicami państwaOsoba skierowana na misję poza granicami, która służyła nieprzerwanie co najmniej 60 dni albo łącznie 90 dni.
• weteran poszkodowanyWeteran, który w czasie działań poza granicami doznał uszczerbku na zdrowiu lub zachorował i otrzymał odszkodowanie.
• wGotowościProgram bezpłatnych, dobrowolnych szkoleń obronnych MON dla pełnoletnich obywateli, od listopada 2025 roku.
• WIHE (Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii)Instytut nadzorowany przez MON, zajmujący się higieną i epidemiologią w wojsku.
• WIML (Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej)Instytut, w którym badani są kandydaci do lotnictwa wojskowego i piloci.
• WIM (Wojskowy Instytut Medyczny)Państwowy instytut badawczy MON w Warszawie, centralny ośrodek kliniczny wojskowej służby zdrowia.
• Wincenty WitosPrzywódca PSL „Piast”, w lipcu 1920 roku premier Rządu Obrony Narodowej.
• WiN (Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”)Największa powojenna organizacja podziemia niepodległościowego; jej kolejne zarządy rozbił aparat bezpieczeństwa.
• Wisła (program)Program obrony powietrznej i przeciwrakietowej średniego zasięgu oparty na systemie Patriot.
• WOC (Wojska Obrony Cyberprzestrzeni)Część składowa Sił Zbrojnych odpowiedzialna za operacje w cyberprzestrzeni i ochronę infrastruktury wojskowej; utworzona 8 lutego 2022 roku.
• WOG (wojskowy oddział gospodarczy)Jednostka zaopatrująca i obsługująca finansowo-gospodarczo jednostki wojskowe na swoim terenie; podlega regionalnej bazie logistycznej.
• Wojciech KorfantyKomisarz plebiscytowy i przywódca III powstania śląskiego.
• wojnaWedług S. Kozieja: zorganizowana przemoc zbrojna jednostek politycznych przeciwko sobie; formalnie o stanie wojny decyduje Sejm.
• wojna dwunastodniowaKonflikt Izraela z Iranem w czerwcu 2025 roku: uderzenia na irańskie obiekty jądrowe i salwy rakiet oraz dronów na Izrael.
• wojska chemiczneRodzaj wojsk do obrony przed bronią masowego rażenia: rozpoznanie skażeń, odkażanie i analizy.
• wojska inżynieryjneSaperzy, pontonierzy i drogowcy: budują przeprawy, usuwają przeszkody i niewybuchy.
• Wojska LądoweRodzaj Sił Zbrojnych; według MON z 2023 roku pięć dywizji po utworzeniu 1. Dywizji Piechoty Legionów.
• wojska medyczneNowy rodzaj wojsk tworzony w Siłach Zbrojnych dla ratownictwa i leczenia na polu walki.
• wojska pancerne i zmechanizowaneRodzaj wojsk – od czołgów Renault FT armii Hallera po Abramsy, K2 i Borsuki.
• wojska radiotechniczneRodzaj wojsk Sił Powietrznych prowadzący radarowy dozór przestrzeni powietrznej.
• Wojska SpecjalneRodzaj Sił Zbrojnych przeznaczony do operacji specjalnych; osobny rodzaj od 2007 roku (m.in. GROM, JWK, Formoza, Agat, Nil).
• Wojskowa Ochrona PrzeciwpożarowaWojskowe straże pożarne w jednostkach i na poligonach.
• Wojskowe Biuro HistoryczneInstytucja resortu obrony, której podlega Centralne Archiwum Wojskowe i archiwa terenowe.
• Wojsko PolskieTradycyjna nazwa polskiego wojska używana w rocie przysięgi, nazwie Święta Wojska Polskiego i Sztabu Generalnego; ustawa jej nie definiuje – pojęciem prawnym są Siły Zbrojne RP.
• WOLIWojskowe Ogólnokształcące Liceum Informatyczne im. Polskich Kryptologów, działające przy WAT od 2019 roku.
• WOP (Wojska Ochrony Pogranicza)Wojskowa formacja ochrony granic z lat 1945–1991, podległa kolejno MON, MBP i MSW; zastąpiona przez Straż Graniczną.
• WOT (Wojska Obrony Terytorialnej)Piąty rodzaj Sił Zbrojnych, z własnym dowódcą; brygady w całym kraju.
• WPBiO (wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony)Polityka UE, w ramach której Unia prowadzi cywilne i wojskowe misje oraz operacje poza swoim terytorium.
• WRE (walka radioelektroniczna)Zagłuszanie, rozpoznanie i ochrona w widmie elektromagnetycznym – m.in. podstawowy sposób neutralizacji dronów.
• WRONWojskowa Rada Ocalenia Narodowego – organ wojskowy, który przejął władzę po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku.
• WR-40 LangustaPolska wieloprowadnicowa wyrzutnia rakiet 122 mm z Huty Stalowa Wola.
• WSG / WSO (wojskowy sąd garnizonowy / okręgowy)Sądy wojskowe pierwszej i drugiej instancji; w Polsce działa 7 sądów garnizonowych i 2 okręgowe.
• WSI (Wojskowe Służby Informacyjne)Wywiad i kontrwywiad wojskowy III RP do 2006 roku; zastąpione przez SKW i SWW.
• WSW (Wojskowa Służba Wewnętrzna)Kontrwywiad i policja wojskowa PRL (1957–1990), następczyni Informacji Wojskowej.
• wydatki obronne NATOUdział wydatków na obronność w PKB państw Sojuszu; w 2025 roku Polska miała najwyższy wskaźnik – 4,3%.
• wykaz jednostek MONObwieszczenie ministra obrony z listą jednostek mu podległych lub nadzorowanych; ostatnie z 12 maja 2026 roku.
• wyłączenie wojskowe w AI ActArt. 2 ust. 3 AI Act: rozporządzenie nie dotyczy systemów AI używanych wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub bezpieczeństwa narodowego.
• wyprawa kijowskaWspólna ofensywa Polski i Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1920 roku; 7 maja zajęto Kijów.
• wysunięta obecność NATO (eFP)Wielonarodowe grupy bojowe NATO na wschodniej flance, uzgodnione na szczycie w Warszawie w 2016 roku.
• Wyszehradzka Grupa BojowaGrupa bojowa UE Polski, Czech, Słowacji i Węgier pod polskim przywództwem.
• wyzwania (bezpieczeństwa)Sytuacje problemowe generujące dylematy decyzyjne; źle rozstrzygnięte mogą przerodzić się w zagrożenia.
• W-3PL GłuszecZmodernizowane śmigłowce Sokół z PZL-Świdnik do wsparcia bojowego i ratownictwa na polu walki.

Z

• ZadwórzeBój z 17 sierpnia 1920 roku, w którym ok. 330 ochotników przez 11 godzin zatrzymywało konnicę Budionnego.
• zagrożenia hybrydoweWedług NATO: połączenie środków wojskowych i pozawojskowych, jawnych i ukrytych – od dezinformacji po regularne siły.
• zagrożenia (bezpieczeństwa)Pośrednie lub bezpośrednie destrukcyjne oddziaływania na podmiot.
• zakaz fotografowania obiektów wojskowychOd 2025 roku bez zgody nie wolno filmować ani fotografować oznaczonych obiektów wojska i służb.
• Założenia polityki bezpieczeństwa (1992)Dokumenty z 2 listopada 1992 roku, które jako cel wskazały członkostwo w NATO i Unii Zachodnioeuropejskiej.
• ZapadCykliczne rosyjsko-białoruskie ćwiczenia wojskowe; edycja z września 2025 roku była mniejsza niż w 2021 roku.
• zapora na granicy z BiałorusiąStalowa bariera o długości ok. 187 km i wysokości 5,5 m, ukończona 30 czerwca 2022 roku.
• Zarząd Logistyki P4Komórka Sztabu Generalnego planująca rozwój logistyki Sił Zbrojnych.
• zaślubiny z morzemSymboliczne obrzędy przyłączenia morza do Polski – w Pucku w 1920 roku i w Kołobrzegu w 1945 roku.
• zbrodnia katyńskaWymordowanie przez NKWD wiosną 1940 roku co najmniej 21 768 obywateli polskich, na mocy decyzji z 5 marca 1940 roku.
• zmasowany odwetStrategia NATO z koncepcji MC 14/2 (1957): odstraszanie bronią jądrową i jej użycie od początku konfliktu.
• znaki ochronneCzerwony krzyż, czerwony półksiężyc i czerwony kryształ – emblematy chroniące personel i obiekty medyczne.
• ZOMOZmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej, utworzone w 1956 roku do tłumienia rozruchów; ostatni raz użyte 3 lipca 1989 roku.
• ZOP (zwalczanie okrętów podwodnych)Specjalność Brygady Lotnictwa MW, jedynej takiej formacji lotniczej w Polsce.
• ZSSW-30Polski bezzałogowy moduł wieżowy z armatą 30 mm i pociskami Spike-LR, montowany na Rosomakach i Borsukach.
• związek organizacyjnyZorganizowana grupa jednostek wojskowych, np. korpus, dywizja lub brygada.
• zwierzchnictwo nad Siłami ZbrojnymiKonstytucyjna rola Prezydenta jako najwyższego zwierzchnika Sił Zbrojnych; w czasie pokoju sprawowana za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej.
• zwierzchnik Sił ZbrojnychPrezydent RP – najwyższy zwierzchnik Sił Zbrojnych, w czasie pokoju sprawujący zwierzchnictwo przez ministra obrony.
• ZWZ (Związek Walki Zbrojnej)Konspiracyjna organizacja wojskowa z lat 1939–1942, następca Służby Zwycięstwu Polski i poprzednik Armii Krajowej.

Ż

• Żandarmeria WojskowaWyodrębniona i wyspecjalizowana służba w Siłach Zbrojnych, odpowiedzialna m.in. za dyscyplinę wojskową, porządek na terenach wojskowych i ściganie przestępstw.
• Żelazna Dywizja18 Dywizja Zmechanizowana, utworzona w 2018 roku na wschodzie Polski, z dowództwem w Siedlcach.
• żołnierzOsoba pełniąca czynną służbę wojskową.
• żołnierz-sportowiecSportowiec pełniący służbę wojskową; na igrzyskach w Paryżu ok. 80 polskich olimpijczyków było żołnierzami.
• żołnierz zawodowyOsoba pełniąca zawodową służbę wojskową.

„

• „Bezpieczny Bałtyk”Ustawa z 2026 roku dająca Marynarce Wojennej nowe uprawnienia w ochronie infrastruktury na morzu.
• „Maczuga”Wzgórze Mont Ormel, na którym 1 Dywizja Pancerna w sierpniu 1944 roku zamykała okrążenie pod Falaise.
• „wojskowe Schengen”Potoczna nazwa ogólnounijnej przestrzeni mobilności wojskowej, którą proponuje pakiet Komisji z 19 listopada 2025 roku.
• „Za Rany i Kontuzje”Wojskowa odznaka ustanowiona ustawą o weteranach, nadawana przez MON weteranom poszkodowanym-żołnierzom.

3

• 3 Brygada Rakietowa Obrony PowietrznejBrygada z dywizjonami od Mrzeżyna po Bytom, pierwsza jednostka z Patriotami.

1

• 1 Dywizja PancernaDywizja gen. Stanisława Maczka, która w latach 1944–1945 przeszła szlak od Falaise po Wilhelmshaven.
• 1 Dywizja Piechoty LegionówNajmłodsza dywizja Wojsk Lądowych, formowana od 2023 roku na Podlasiu.
• 11 listopada 1918Dzień, w którym Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę wojskową – dziś Narodowe Święto Niepodległości.
• 12 Szczecińska Dywizja ZmechanizowanaDywizja z Pomorza Zachodniego, sformowana w 1945 roku.

8

• 8 Dywizja Piechoty Armii KrajowejDywizja im. Romualda Traugutta formowana od grudnia 2023 roku, z dowództwem w Kielcach.
• 8 Flotylla Obrony WybrzeżaFlotylla ze Świnoujścia skupiająca siły minowe i przeciwminowe Marynarki Wojennej.

2

• 2 Korpus PolskiZwiązek taktyczny gen. Władysława Andersa z żołnierzy wyprowadzonych z ZSRS; walczył m.in. pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią.
• 2 Korpus Polski (od 2023)Dowództwo korpusu w Krakowie budowane od 2023 roku na wzór amerykańskiego V Korpusu.
• 27 Wołyńska Dywizja Piechoty AKDywizja AK zmobilizowana w 1944 roku na Wołyniu, rozbrojona przez Armię Czerwoną.

5

• 5% PKBZobowiązanie państw NATO ze szczytu w Hadze (25 czerwca 2025 roku) do przeznaczania 5% PKB rocznie na obronę do 2035 roku.