Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Siły Zbrojne

Wojska Specjalne

Pięć jednostek specjalnych pod jednym dowództwem w Krakowie: czym się zajmują, gdzie stacjonują, jak się do nich dostać i gdzie walczyły.

Redakcja mil.linkAutor10 listopada 2026Publikacja10 listopada 2026Weryfikacja23 · 3 pierwotneŹródła

Wojska Specjalne to rodzaj Sił Zbrojnych do operacji o wysokim ryzyku, prowadzonych przez małe, wyspecjalizowane zespoły – w kraju i za granicą, w czasie pokoju, kryzysu i wojny. Odbijają zakładników, prowadzą rozpoznanie głęboko na tyłach przeciwnika, przejmują statki i naprowadzają uderzenia lotnictwa. Tworzy je pięć jednostek – GROM, Komandosów, Formoza, Agat i Nil – podległych Dowództwu Komponentu Wojsk Specjalnych w Krakowie. To ok. 3% liczebności wojska; jako osobny rodzaj sił istnieją od 2007 roku.543

Czym się zajmują

Typowe zadania to akcje bezpośrednie – rajdy i zasadzki – rozpoznanie specjalne, naprowadzanie uderzeń lotnictwa oraz odzyskiwanie i ewakuacja ludzi, w tym uwalnianie zakładników.57

W kraju Wojska Specjalne przygotowują się do udziału w operacji obronnej i są w gotowości, by wesprzeć Policję w zwalczaniu terroryzmu. Działania antyterrorystyczne na terytorium Polski prowadzą jednak służby podległe MSWiA – wojsko wchodzi do akcji na prośbę ministra spraw wewnętrznych, gdy jego siły mogą nie wystarczyć.48

Pięć jednostek

JW GROM z Warszawy prowadzi działania specjalne i przeciwterrorystyczne na lądzie i morzu. Jednostka Wojskowa Komandosów z Lublińca działa na lądzie – rozpoznanie, rajdy, odbijanie zakładników. JW Formoza z Gdyni-Oksywia to morskie operacje specjalne: rozpoznanie podwodne, abordaż statków, ochrona infrastruktury na Bałtyku.9710

JW Agat z Gliwic to jednostka powietrznodesantowa, która zabezpiecza i wspiera pozostałe, a JW Nil z Krakowa zbiera i analizuje informacje, zapewnia łączność, logistykę i zabezpieczenie medyczne operacji.1112

Żołnierzy szkoli Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych w Krakowie, a z powietrza wspiera ich Powietrzna Jednostka Operacji Specjalnych z Powidza – na co dzień w Siłach Powietrznych, w operacji pod dowództwem komponentu. Garnizony pokazuje mapa Wojsk Specjalnych.1314

Kto nimi dowodzi

Wszystkie jednostki podlegają Dowództwu Komponentu Wojsk Specjalnych, a ono – Dowódcy Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych. Z dowództwa można wydzielić sztab do kierowania operacjami specjalnymi w operacji narodowej, koalicyjnej lub sojuszniczej.153

Model zmieniał się kilka razy: w latach 2007–2013 Wojska Specjalne miały własne dowództwo i budżet, w latach 2014–2015 rozdzielono szkolenie i użycie operacyjne, a od 2015 roku wszystkie jednostki znów podlegają jednemu dowództwu – zob. zmiany systemu dowodzenia.8

Jak zostać specjalsem

Rekrutację opisuje decyzja MON nr 83/MON z 9 lipca 2024 roku: ankieta i rozmowa o motywacji, badania psychologiczne, komisja lekarska, testy sprawności i test językowy, potem kilkudniowa selekcja w terenie – często górskim – i rozmowa na konkretne stanowisko. Po przyjęciu zaczyna się szkolenie bazowe, które trwa ok. roku; odpaść można na każdym etapie.16

Kandydaci bez doświadczenia wojskowego mogą przejść przez program Centrum Szkolenia Wojsk Specjalnych. Jednostki same ustalają program selekcji – np. JW Agat od 2026 roku zaczyna od czterodniowego sprawdzianu, w którym trzeba m.in. przebiec 5 km poniżej 23 minut i podciągnąć się co najmniej 12 razy.1617

Na misjach i w NATO

Pierwszą misją był udział GROM w operacji na Haiti w 1994 roku. Potem żołnierze wojsk specjalnych służyli w kilkunastu misjach wysokiego ryzyka – m.in. w Kosowie, Macedonii, Iraku, Zatoce Perskiej, Kongu, Pakistanie i Afganistanie, skąd w 2021 roku pomagali ewakuować ludzi z Kabulu. Zestawienie: Wojska Specjalne na misjach.18119

W 2015 roku polskie dowództwo jako pierwsze z państw wschodniej flanki stanęło na czele komponentu Sił Odpowiedzi NATO – komponentu operacji specjalnych; kolejne dyżury przypadły na 2020 i 2024 rok. Zob. Wojska Specjalne w NATO.56

Skąd się wzięły

Najstarsze korzenie ma Formoza – wydział płetwonurków z 1975 roku – i lubliniecka jednostka komandosów, wywodzona z lat 1957–1961. W 1990 roku w resorcie spraw wewnętrznych powstał GROM, który w 1999 roku przeszedł do wojska.20219

24 maja 2007 roku prezydent podpisał ustawę, która z rozproszonych jednostek zrobiła osobny rodzaj Sił Zbrojnych z jednym dowództwem. W 2011 roku utworzono Agat i nadano jednostkom obecne nazwy, w 2019 roku powstało centrum szkolenia, a w 2023 roku – jednostka lotnicza. Daty zbiera trasa Wojska Specjalne 1990–2026.1221323

Powiązane

Wojska Specjalne – jednostkiPięć jednostek bojowych, dowództwo w Krakowie, centrum szkolenia i lotnictwo wsparcia: czym się zajmują, skąd się wzięły i gdzie walczyły.Dowództwo Komponentu Wojsk SpecjalnychDowództwo, któremu podlega pięć jednostek specjalnych; trzon sojuszniczego dowództwa operacji specjalnych NATO.Jednostka Wojskowa GROMJednostka z Warszawy do działań specjalnych i przeciwterrorystycznych na lądzie i morzu, od 1995 roku z imieniem Cichociemnych.Jednostka Wojskowa KomandosówJednostka z Lublińca do działań specjalnych na lądzie i wodach śródlądowych, w czasie pokoju, kryzysu i wojny.Jednostka Wojskowa FormozaMorskie operacje specjalne: rozpoznanie podwodne, abordaż i ochrona infrastruktury na morzu.Jednostka Wojskowa AgatPowietrznodesantowa jednostka z Gliwic, utworzona w 2011 roku do zabezpieczenia i wsparcia pozostałych jednostek specjalnych.Jednostka Wojskowa Nil„Oczy i uszy” Wojsk Specjalnych: wsparcie informacyjne (rozpoznanie i analiza), dowodzenie, logistyka i medycyna operacji specjalnych – z Krakowa.Centrum Szkolenia Wojsk SpecjalnychKrakowska jednostka od 2019 roku: selekcja i szkolenie kandydatów – także z cywila – oraz kursy dla sojuszników.Wojska Specjalne 1990–2026Od powołania GROM i grup płetwonurków po osiem Black Hawków i dowodzenie komponentem NATO.Siły Zbrojne RPZ jakich rodzajów składają się Siły Zbrojne i kto dowodzi każdym z nich.