Formoza zaczynała w 1975 roku jako wydział płetwonurków 3 Flotylli Okrętów w Gdyni. Przez kolejne dekady zmieniała nazwy i podległość – od Marynarki Wojennej po Wojska Specjalne – a nazwę Formoza nosi od 2011 roku, od dawnej niemieckiej torpedowni na Oksywiu, gdzie stacjonuje.1
| Data | Nazwa / zmiana | Podległość |
|---|---|---|
| 1974 | Zespół badawczy płetwonurków pod kmdr. Józefem Rembiszem | Oddział Rozpoznania Sztabu MW |
| 13 listopada 1975 | Wydział Płetwonurków (niejawnie: Wydział Działań Specjalnych) | 3 Flotylla Okrętów |
| 1987 | Wydział Działań Specjalnych | 3 Flotylla Okrętów |
| 12 listopada 1990 | Rozformowanie WDS; Grupy Specjalne Płetwonurków | Grupa Okrętów Hydrograficznych |
| 1992 | Grupa Okrętów Rozpoznawczych | Marynarka Wojenna |
| 2002 / 2004 | Sekcje Działań Specjalnych / ponownie Grupy Specjalne Płetwonurków | Marynarka Wojenna |
| 9 marca 2007 | Morska Jednostka Działań Specjalnych (dowódca kmdr por. Jan Pawłowski) | Dowódca MW |
| 12 września 2007 | Przekazanie do Wojsk Specjalnych | Dowódca Wojsk Specjalnych |
| 2011 | Jednostka Wojskowa Formoza | Wojska Specjalne |
| 1 stycznia 2014 | Reforma dowodzenia | Dowództwo Generalne RSZ |
| 23 września 2014 | Sztandar i patron: gen. broni Włodzimierz Potasiński | — |
| styczeń 2013 | Wejście w skład Sił Odpowiedzi NATO (NRF) | — |
| 2023 | Zespół bojowy C do ochrony infrastruktury energetycznej na morzu | — |
Od wydziału płetwonurków do MJDS
13 listopada 1975 roku rozkazem szefa Sztabu Generalnego utworzono przy 3 Flotylli Okrętów w Gdyni Wydział Płetwonurków (kryptonim Wydział Działań Specjalnych). Poprzedził go zespół badawczy płetwonurków bojowych z inicjatywy Oddziału Rozpoznania MW; pierwszym szefem wydziału był kmdr Józef Rembisz.1
W 1987 roku wydział przemianowano na Wydział Działań Specjalnych, a 12 listopada 1990 roku rozformowano; jego następcą były grupy specjalne płetwonurków w Grupie Okrętów Hydrograficznych. Kolejne nazwy to Grupa Okrętów Rozpoznawczych (1992), Sekcje Działań Specjalnych (2002) i ponownie Grupy Specjalne Płetwonurków (2004).1
9 marca 2007 roku dowódca MW utworzył Morską Jednostkę Działań Specjalnych – po raz pierwszy podporządkowaną bezpośrednio jemu; 12 września 2007 roku przeszła pod Dowódcę Wojsk Specjalnych.1
JW Formoza
W 2011 roku jednostka przyjęła nazwę Formoza. Od 1 stycznia 2014 roku, po reformie dowodzenia, podlegała Dowództwu Generalnemu RSZ, a od ok. połowy 2015 roku częściowo wróciła do struktur Dowództwa Wojsk Specjalnych. 23 września 2014 roku otrzymała sztandar i patrona – gen. Włodzimierza Potasińskiego; data nawiązuje do ustawy z 1922 roku o budowie portu w Gdyni.1
Od 1994 roku utrzymuje kontakty ze specjalnymi jednostkami flot NATO (USA, Francja, Wielka Brytania, Niemcy), co pozwoliło na wspólne szkolenia i zakupy sprzętu; współpracuje też z zespołem wodnym GROM i płetwonurkami JW Komandosów.1
Misje
W latach 2000–2001 płetwonurkowie działali z pokładów okrętów US Navy w Zatoce Perskiej w ramach Polskiego Kontyngentu Wojskowego, a w latach 2002–2003 uczestniczyli w drugiej wojnie w Zatoce, zaokrętowani na ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki”.2
Wydzielone grupy działały w IX zmianie PKW Afganistan w składzie Zadaniowego Zespołu Bojowego Wojsk Specjalnych (Task Force 50), a w styczniu 2013 roku weszły do Sił Odpowiedzi NATO.21