Stany nadzwyczajne

Gdy zwykłe środki nie wystarczają, Konstytucja pozwala wprowadzić jeden z trzech stanów nadzwyczajnych: wojenny, wyjątkowy albo klęski żywiołowej. Każdy ma swoje przesłanki, limity czasu i ograniczenia praw, a Sejm może uchylić rozporządzenie Prezydenta o stanie wojennym lub wyjątkowym.¹

Stan wojenny

W razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na terytorium Polski lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie wspólnej obrony przeciwko agresji, Prezydent na wniosek Rady Ministrów może wprowadzić stan wojenny na części albo na całym terytorium państwa.¹

Stan wyjątkowy

W razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego Prezydent na wniosek Rady Ministrów może wprowadzić stan wyjątkowy na czas nie dłuższy niż 90 dni. Przedłużyć go można raz, za zgodą Sejmu, na nie dłużej niż 60 dni.¹

Kontrola Sejmu

Rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego albo wyjątkowego Prezydent przedstawia Sejmowi w ciągu 48 godzin. Sejm może je uchylić bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.¹

Stan klęski żywiołowej

Stan klęski żywiołowej wprowadza Rada Ministrów, na czas nie dłuższy niż 30 dni, w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych albo ich usunięcia. Przedłużenie wymaga zgody Sejmu.¹

Czego nie wolno

W czasie stanu nadzwyczajnego i w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie można skrócić kadencji Sejmu, przeprowadzić referendum ogólnokrajowego ani wyborów do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego i wyborów Prezydenta (wybory samorządowe są możliwe tam, gdzie stanu nadzwyczajnego nie wprowadzono). Nie można też zmieniać Konstytucji, ordynacji wyborczych ani ustaw o stanach nadzwyczajnych.¹

Stan wojny to co innego

Stan wojenny nie jest tym samym co stan wojny. O stanie wojny i o zawarciu pokoju decyduje Sejm. Gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, o stanie wojny postanawia Prezydent.¹

Wojsko w stanach nadzwyczajnych

W stanie wyjątkowym o użyciu oddziałów SZ postanawia Prezydent na wniosek premiera; zadania wyznacza MON z MSWiA, a żołnierze mają uprawnienia policjantów i mogą – na zasadach ustawy – użyć broni. Zestawienie: pokój, kryzys, wojna.²

Powiązane

Od pokoju do wojny: kto co uruchamiaProcedury państwa w kolejności: od stanu wojennego po obronę cywilną. Kto podejmuje każdą decyzję i na jakiej podstawie.Prawo obronneAkty, na których opiera się obronność państwa: od Konstytucji po ustawy i strategie.Naczelny Dowódca Sił ZbrojnychStanowisko obsadzane na czas wojny. Kto mianuje Naczelnego Dowódcę i jak przygotowuje się do tej roli.Stopnie alarmowe i stopnie alarmowe CRPCztery stopnie – ALFA, BRAVO, CHARLIE, DELTA – na zagrożenie terrorystyczne i cztery CRP na zagrożenia w cyberprzestrzeni; od 2025 roku w Polsce obowiązuje m.in. BRAVO w całym kraju i CHARLIE na kolei.Cztery fazy zarządzania kryzysowegoZapobieganie, przygotowanie, reagowanie i odtwarzanie – cykl, na którym opiera się ustawa o zarządzaniu kryzysowym.Stany gotowości obronnej państwaOd 29 marca 2025 roku dwa stany – stałej i pełnej gotowości obronnej; wcześniej trzy. Most między pokojem a stanem wojennym.