Ochrona ludności to cywilna część obrony państwa: urzędy od gminy po ministra, które mają chronić życie, zdrowie i mienie ludzi w powodzi, katastrofie czy wojnie. Ustawa z 5 grudnia 2024 roku przewiduje, że po wprowadzeniu stanu wojennego system ten przechodzi w obronę cywilną, a finansowanie ma wynosić co najmniej 0,3% PKB.12
Dwa stany jednego systemu
Ochrona ludności to system organów administracji publicznej, które chronią życie, zdrowie, mienie, infrastrukturę, dobra kultury i środowisko w sytuacjach nadzwyczajnych. Obrona cywilna to zadania ochrony ludności cywilnej przed skutkami konfliktu zbrojnego, określone w I Protokole dodatkowym do Konwencji genewskich z 1977 roku.1
Po wprowadzeniu stanu wojennego i w czasie wojny ochrona ludności przechodzi w obronę cywilną, a jej organy i zasoby zmieniają odpowiednio status.1
Kto odpowiada
Organami ochrony ludności są wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, wojewoda i minister właściwy do spraw wewnętrznych, a także marszałek województwa i właściwi ministrowie.1
Gmina i powiat wskazują budowle ochronne i organizują miejsca doraźnego schronienia; wojewoda rozstrzyga o budowlach ochronnych i nadzoruje te zadania.1
Finansowanie
Podstawą finansowania jest Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej; środki przekazuje m.in. wojewoda, a samorządy ujmują je w swoich budżetach.1
Co wprowadziła ustawa
Ustawa weszła w życie 1 stycznia 2025 roku i wypełniła lukę po ustawie o obronie Ojczyzny z 2022 roku, która uchyliła przepisy o obronie cywilnej. Tworzy całodobowy system oparty na istniejących strukturach – PSP, OSP, zarządzaniu kryzysowym, powiadamianiu ratunkowym, ratownictwie medycznym i organizacjach pozarządowych; reguluje ostrzeganie i alarmowanie, ewidencję schronów i personel obrony cywilnej, wzmacnia rolę samorządów i przewiduje co najmniej 0,3% PKB na rozwój systemu.2
Programy ochrony ludności
Ustawa finansuje system przez programy: 2025–2026 (16,7 i 17,2 mld zł) oraz 2027–2031 (ponad 102 mld zł, przyjęty 6 października 2026 roku). Zarządzanie kryzysowe poniżej progu stanów nadzwyczajnych opisuje karta ustawy o zarządzaniu kryzysowym, znowelizowanej w 2026 roku.345