Nie każdy kryzys uzasadnia wprowadzenie stanu nadzwyczajnego. Na sytuacje poniżej tego progu państwo ma zarządzanie kryzysowe – od rządu po wójta – a gdy innych sił brakuje, z pomocą przychodzi wojsko.1
Organy i wojsko
Sytuacja kryzysowa narusza więzi społeczne, ale nie uzasadnia stanu nadzwyczajnego (art. 3). Zarządzanie sprawuje Rada Ministrów, w pilnych sprawach minister spraw wewnętrznych; Rządowemu Zespołowi Zarządzania Kryzysowego przewodniczy premier, a zastępcami są ministrowie obrony i spraw wewnętrznych. W terenie właściwi są wojewoda, starosta i wójt (burmistrz, prezydent miasta).1
Ustawa utworzyła RCB (art. 10). Gdy inne siły nie wystarczą, minister obrony na wniosek wojewody może przekazać mu pododdziały wojska; zadania przekazuje się wyłącznie ich dowódcom (art. 25).1
RCB w praktyce
Według MSWiA Rządowe Centrum Bezpieczeństwa jest państwową jednostką budżetową podległą premierowi, działającą na podstawie art. 10 ustawy i rozporządzenia premiera z 10 lipca 2008 roku. Pełni rolę krajowego centrum zarządzania kryzysowego: obsługuje Radę Ministrów i Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego, monitoruje i analizuje zagrożenia, prowadzi wykaz infrastruktury krytycznej, uruchamia procedury krajowe, planuje ćwiczenia i współpracuje z NATO i UE.3
Nowelizacja z 2026 roku: podmioty krytyczne
Ustawa z 29 maja 2026 roku (Dz.U. poz. 815, ogłoszona 19 czerwca 2026 roku) wdraża unijną dyrektywę 2022/2557 o odporności podmiotów krytycznych. Wprowadza m.in. Krajową Ocenę Ryzyka – przygotowywaną przez dyrektora RCB i przyjmowaną przez Radę Ministrów co najmniej raz na trzy lata – oraz Krajową Strategię Odporności Podmiotów Krytycznych; dodaje definicje zagrożenia hybrydowego i antagonistycznego.2
Plany zarządzania kryzysowego dzielą się teraz na plany zarządzania ryzykiem i plany reagowania kryzysowego; krajowy plan reagowania ma zawierać procedury związane z ochroną ludności i obroną cywilną. Dyrektor RCB prowadzi wykaz infrastruktury krytycznej (także potencjalnej, w budowie) i wykaz podmiotów krytycznych, które co dwa lata oceniają ryzyko i zgłaszają incydenty; operatorzy infrastruktury mają terminy na analizę zagrożeń i dokumentację ochrony, a organy sektorowe mogą nakładać kary.2
Związek z ustawą o ochronie ludności
Zarządzanie kryzysowe dotyczy sytuacji poniżej progu stanów nadzwyczajnych; ochronę ludności, a w czasie wojny obronę cywilną, reguluje odrębna ustawa z 5 grudnia 2024 roku, która korzysta z tych samych struktur – zob. ochrona ludności i obrona cywilna. Nowelizacja z 2026 roku zmieniła także tę ustawę.42