Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Terroryzm · BMR / CBRN

Terroryzm z użyciem broni masowego rażenia (BMR) i superterroryzm

Czym jest superterroryzm, jak polska terminologia BMR i ABC ma się do CBRN oraz jak rezolucja 1540 i Unia Europejska zapobiegają dostępowi terrorystów do broni masowego rażenia.

Redakcja mil.linkAutor10 listopada 2026Publikacja10 listopada 2026Weryfikacja32 · 27 pierwotneŹródła

Pojęcia: BMR, ABC, CBRN i superterroryzm

W polskiej terminologii broń masowego rażenia (BMR) tradycyjnie oznacza broń atomową, biologiczną i chemiczną, stąd skrót ABC. W nowszej literaturze zastępuje go skrót CBRN (chemiczna, biologiczna, radiologiczna i jądrowa), obejmujący także środki radiologiczne.45

Superterroryzm to terroryzm wykorzystujący broń masowego rażenia. Bartosz Bolechów wyróżnił trzy typy terroryzmu: klasyczny, superterroryzm i cyberterroryzm. Dla tego samego zjawiska używa się też określeń terroryzm katastroficzny, megaterroryzm, wielki terroryzm czy terroryzm z wykorzystaniem BMR.65

Pojęcie upowszechniło się w latach 90. XX wieku, gdy po zamachu sekty Aum Shinrikyo w Tokio amerykańskie analizy uznały terroryzm z użyciem broni jądrowej, biologicznej i chemicznej za nowe zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Część badaczy, m.in. Ehud Sprinzak w artykule „The Great Superterrorism Scare” (1998), ostrzegała jednak, że alarmistyczne prognozy nie muszą prowadzić do dobrej polityki.78910

Co oznaczają litery C, B, R, N i E

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa opisuje zagrożenia CBRNE jako chemiczne, biologiczne, radiacyjne, nuklearne oraz związane z eksplozją i prowadzi poradniki, jak się na nie przygotować i reagować.11

Zagrożenie chemiczne to uwolnienie niebezpiecznych dla ludzi, zwierząt i środowiska substancji chemicznych; biologiczne – działanie chorobotwórczych mikroorganizmów, wirusów lub toksyn.125

Zagrożenie radiologiczne (radiacyjne) i jądrowe łączy niekontrolowane uwolnienie substancji promieniotwórczych, ale to nie to samo: urządzenie radiologiczne, np. tzw. brudna bomba, rozprasza materiał promieniotwórczy konwencjonalnym wybuchem, bez reakcji jądrowej, którą wykorzystuje broń jądrowa.1314

Kto w Polsce odpowiada za reagowanie

Służby specjalne. Za zapobieganie zdarzeniom terrorystycznym odpowiada Szef ABW, a koordynację działań jednostek ochrony antyterrorystycznej zapewnia Centrum Antyterrorystyczne ABW. Biuro Badań Kryminalistycznych ABW bada przesyłki, które mogą stanowić zagrożenie chemiczne, biologiczne lub radiacyjne, według algorytmu postępowania i współdziałania instytucji.1516

Policja. Służbę kontrterrorystyczną tworzą Centralny Pododdział Kontrterrorystyczny Policji „BOA” i samodzielne pododdziały w województwach. W BOA działają wydziały bojowe o kilku specjalizacjach, w tym realizacji w środowisku skażonym CBRN.1718

Wojsko. Obronę przed bronią masowego rażenia prowadzą wojska chemiczne – m.in. 4. Pułk Chemiczny w Brodnicy, 5. Pułk Chemiczny w Tarnowskich Górach i Centralny Ośrodek Analizy Skażeń w Warszawie, który zarządza informacjami o zdarzeniach CBRN i wymienia je z krajowym systemem wykrywania skażeń i alarmowania oraz z sojusznikami. Do zadań tej obrony należą rozpoznanie, identyfikacja i monitorowanie skażeń, ograniczanie ich rozprzestrzeniania, likwidacja skażeń i medyczna ochrona przed zagrożeniami CBRN. Udział wojska w działaniach antyterrorystycznych opisuje strona Wojsko w działaniach antyterrorystycznych.1920212223

Ratownictwo. Państwowa Straż Pożarna rozpoznaje skażenia chemiczne, biologiczne i radiacyjne i bierze udział w likwidacji zagrożeń; specjalistyczne grupy ratownictwa chemiczno-ekologicznego mają kwalifikacje także w zakresie CBRN, a PSP jest przygotowana do masowej dekontaminacji. Dwie grupy otrzymały pierwsze w Polsce samochody-laboratoria do zagrożeń CBRNE.24252627

Granice. Straż Graniczna ćwiczy z instytucjami naukowymi, m.in. Wojskowym Instytutem Chemii i Radiometrii, reagowanie na zagrożenia terrorystyczne z użyciem broni masowego rażenia.28

Rezolucja 1540

Rezolucją 1540 z 2004 roku Rada Bezpieczeństwa zobowiązała wszystkie państwa, by nie udzielały żadnego wsparcia podmiotom niepaństwowym, które próbują wytwarzać, nabywać, posiadać, przewozić, przekazywać lub używać broni jądrowej, chemicznej lub biologicznej i środków jej przenoszenia, oraz by przyjęły i egzekwowały odpowiednie przepisy, szczególnie z myślą o celach terrorystycznych.1

Wykonanie rezolucji monitoruje Komitet 1540. Rezolucją 2663, przyjętą jednogłośnie 30 listopada 2022 roku, Rada przedłużyła mandat Komitetu i jego grupy ekspertów o dziesięć lat, do 30 listopada 2032 roku.229

Polityka Unii Europejskiej

Komisja Europejska przyjęła 18 października 2017 roku plan działania na rzecz gotowości na zagrożenia CBRN, oparty na planie z lat 2010–2015. W chwili jego przyjęcia organizacje terrorystyczne nie użyły takich środków w Europie, a prawdopodobieństwo ataku jądrowego przez podmiot niepaństwowy oceniano jako niższe niż chemicznego, biologicznego czy radiologicznego.330

Komisja traktuje zagrożenia CBRN jako typowe zagrożenia o niskim prawdopodobieństwie i wysokich skutkach. Badanie dla Parlamentu Europejskiego z 2019 roku wskazywało, że najbardziej prawdopodobny sposób działania to użycie środków chemicznych.3132

Powiązania

Rezolucja 1540 uzupełnia rezolucję 1373 i system sankcji ONZ; wojskowy wymiar obrony przed zagrożeniami CBRN opisuje strona o Centrum Eksperckim NATO ds. obrony CBRN.1

Powiązane