Dezinformacja nie musi być kłamstwem od początku do końca – wystarczy, że wprowadza w błąd i ktoś rozpowszechnia ją celowo. Polska, według rządu, jest jej celem od lat, a po 2022 roku coraz częściej; państwo i Unia Europejska budują instytucje, które mają ją wykrywać, choć ich skuteczność bywa oceniana krytycznie.12
Czym jest dezinformacja
Komisja Europejska definiuje dezinformację jako możliwe do zweryfikowania nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje – tworzone, przedstawiane i rozpowszechniane w celu uzyskania korzyści gospodarczych lub wprowadzenia w błąd opinii publicznej, które mogą wyrządzić szkodę publiczną. NATO zalicza ją do narzędzi zagrożeń hybrydowych, łączących środki wojskowe i pozawojskowe.13
Materiały MEN i NASK odróżniają dezinformację od misinformacji i malinformacji; NASK zainicjował kodeks dobrych praktyk z partnerami (m.in. Demagog, Fake Hunter, Instytut Kościuszki), a Ministerstwo Cyfryzacji prowadzi formularz zgłaszania dezinformacji.4
Polska jako cel
Według Kancelarii Premiera (2022) Polska od dawna jest celem wrogich działań informacyjnych, głównie z Rosji i Białorusi. Operacja hybrydowa reżimu Łukaszenki ruszyła latem 2021 roku (kryzys na granicy), a pełnoskalowa inwazja na Ukrainę w lutym 2022 roku zwiększyła skalę i częstotliwość zagrożeń. Głównymi celami miały być polskie wojsko i współpraca wojskowa z sojusznikami, a od lutego 2022 roku – relacje polsko-ukraińskie.2
W 2023 roku pełnomocnik rządu opisywał rosyjskie działania jako długofalowe kształtowanie świadomości społecznej dla celów politycznych, m.in. przez promowanie obrazu Rosji słabej i niezagrażającej Europie (określił to jako operację decepcyjną) oraz wykorzystywanie historii w propagandzie przeciw Polsce.5
Odpowiedź państwa
9 września 2022 roku premier powołał Pełnomocnika Rządu ds. Bezpieczeństwa Przestrzeni Informacyjnej RP – do monitorowania zdarzeń w infosferze groźnych dla bezpieczeństwa, wzmacniania odporności państwa i podnoszenia świadomości społecznej, we współpracy ze służbami specjalnymi, które mogą wskazać rzeczywistych autorów kampanii.2
Incydenty w sieci obsługuje też CERT Polska. W NATO komunikacją strategiczną zajmuje się centrum eksperckie w Rydze.
Działania Unii Europejskiej i ich ocena
W 2015 roku w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych utworzono East StratCom Task Force (projekt EUvsDisinfo), w październiku 2018 roku platformy internetowe podpisały dobrowolny kodeks postępowania, w grudniu 2018 roku UE przyjęła plan działania przeciw dezinformacji, a w marcu 2019 roku uruchomiono system wczesnego ostrzegania.1
Europejski Trybunał Obrachunkowy ocenił w 2021 roku plan działania jako „adekwatny, ale niekompletny”: bez ram monitorowania i aktualizacji, z kodeksem, który nie rozliczył platform, bez spójnej strategii edukacji medialnej i z systemem ostrzegania, którego państwa nie wykorzystywały – do czasu kontroli nie wydał żadnego ostrzeżenia. Trybunał zwrócił też uwagę, że umiejscowienie EUvsDisinfo w ESDZ budzi wątpliwości co do jego niezależności.1