Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Zagrożenia · pojęcia

Przemoc zbrojna – definicja i podział

Przemoc zbrojna w konflikcie i poza nim, konflikt międzynarodowy i niemiędzynarodowy w prawie humanitarnym oraz trzy kategorie przemocy zorganizowanej UCDP.

Redakcja mil.linkAutor10 listopada 2026Publikacja10 listopada 2026Weryfikacja8 · 8 pierwotneŹródła

Definicja

Sekretariat Deklaracji genewskiej w sprawie przemocy zbrojnej i rozwoju definiuje przemoc zbrojną jako zamierzone użycie nieuprawnionej siły (rzeczywiste lub w formie groźby) z użyciem broni lub materiałów wybuchowych przeciw osobie, grupie, społeczności lub państwu, które podważa bezpieczeństwo ludzi lub zrównoważony rozwój.14

OECD ujmuje ją krócej: użycie lub groźba użycia broni w celu zadania obrażeń, śmierci albo szkody psychospołecznej. Sprawcami są m.in. powstańcy, gangi, grupy przestępczości zorganizowanej, ale też siły policyjne nadużywające siły.5

W konflikcie i poza nim

Klasyczny podział oddziela przemoc w konflikcie zbrojnym od przemocy poza konfliktem – zabójstw, uprowadzeń czy zaginięć. Raport Global Burden of Armed Violence z 2008 roku wykazał, że ogromna większość ze 540 tys. gwałtownych zgonów rocznie przypadała poza konfliktami (dane historyczne).4

Od wydania z 2011 roku Sekretariat odszedł od ostrego rozdziału obu kategorii na rzecz ujęcia łącznego, bo granice się zacierają: trudno ocenić, czy przemoc motywowana politycznie świadczy już o konflikcie.61

Podział prawny: konflikty zbrojne

Międzynarodowe prawo humanitarne rozróżnia międzynarodowy konflikt zbrojny (między państwami) i niemiędzynarodowy (między państwem a zorganizowaną grupą zbrojną lub między takimi grupami). O jego istnieniu decydują fakty na miejscu, a nie wypowiedzenie wojny czy uznanie stanu wojny; nie ma też centralnego organu, który by sytuację klasyfikował.2

Poniżej progu konfliktu pozostają wewnętrzne niepokoje i napięcia, takie jak zamieszki czy odosobnione i sporadyczne akty przemocy (art. 1 Protokołu dodatkowego II); wtedy obowiązuje prawo krajowe i prawa człowieka, a nie prawo konfliktów zbrojnych.7

Podział badawczy: UCDP

Uppsalski program danych o konfliktach (UCDP) dzieli przemoc zorganizowaną na trzy kategorie: konflikty z udziałem państwa, konflikty niepaństwowe (między zorganizowanymi grupami) i przemoc jednostronną wobec ludności cywilnej. Konflikt liczy się jako aktywny przy co najmniej 25 zgonach bitewnych w roku, a jako wojna – przy co najmniej 1000.38

Powiązane