Szanghajską Organizację Współpracy proklamowano 15 czerwca 2001 roku w Szanghaju. Założyły ją Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan; później dołączyły Indie, Pakistan, Iran, a w 2024 roku Białoruś. Dla Polski ważne jest to, że jej sąsiad należy jednocześnie do SOW i do prowadzonej przez Rosję ODKB.123
Od „szanghajskiej piątki” do SOW
Zalążkiem była „szanghajska piątka” – Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgistan i Tadżykistan – oparta na porozumieniach o budowie zaufania w sferze wojskowej z 1996 (Szanghaj) i 1997 roku (Moskwa). Po przystąpieniu Uzbekistanu w 2001 roku grupa przyjęła nazwę Szanghajskiej Organizacji Współpracy.1
Według dokumentów organizacji jej cele to wzajemne zaufanie i dobrosąsiedztwo, współpraca polityczna, gospodarcza, energetyczna i kulturalna oraz utrzymanie pokoju i stabilności w regionie. Stałymi organami są Sekretariat w Pekinie i Regionalna Struktura Antyterrorystyczna w Taszkencie.1
Rozszerzenia
Indie i Pakistan zostały pełnymi członkami na szczycie w Astanie w 2017 roku, Iran – w New Delhi w 2023 roku. 4 lipca 2024 roku, znów w Astanie, dziesiątym członkiem została Białoruś, wcześniej obserwator.12
Organizacja ma też partnerów dialogu – w 2023 roku było ich 14, m.in. Turcja, Arabia Saudyjska, Egipt, Azerbejdżan i Armenia.1
Znaczenie dla Polski
Polska nie utrzymuje relacji z SOW. Sąsiad na wschodniej granicy należy jednocześnie do ODKB – według strony tej organizacji jednego z jej sześciu członków – i do SOW. Zob. też kryzys na granicy z Białorusią.23