Józef Franczak „Lalek” był ostatnim żołnierzem podziemia niepodległościowego: ukrywał się przez lata po wojnie i zginął w obławie 21 października 1963 roku.1
Życie
Przedwojenny sierżant żandarmerii walczył w 1939 roku, działał w ZWZ, w 1944 roku zdezerterował z 2. Armii WP i wrócił do konspiracji. Od 1947 roku dowodził patrolem w oddziale WiN „Uskoka”, a od 1953 roku ukrywał się samotnie z pomocą okolicznych mieszkańców.1
Wydany przez informatora, zginął w obławie 37 funkcjonariuszy SB i ZOMO. Pochowano go bez głowy; czaszkę odnaleziono w 2014 roku. Pośmiertnie awansowany na podporucznika (2015).1
Według biogramu IPN
Przed wojną ukończył szkołę podoficerską żandarmerii w Grudziądzu i służył w Równem; we wrześniu 1939 roku walczył z Sowietami i uciekł z niewoli. W ZWZ i AK dowodził drużyną, potem plutonem, i uczył w konspiracyjnej szkole podoficerskiej. W czerwcu 1946 roku zbiegł z transportu UB; ukrywał się dzięki sieci ok. 200 pomocników.2
W ostatniej obławie 21 października 1963 roku uczestniczyło dwóch funkcjonariuszy SB i 35 ZOMO. W 1983 roku siostry przeniosły szczątki do grobu rodzinnego w Piaskach; czaszkę IPN odnalazł w zbiorach Uniwersytetu Medycznego w Lublinie w styczniu 2015 roku (dzieje.pl podaje 2014), pogrzeb odbył się 24 marca 2015 roku. W 2008 roku pośmiertnie otrzymał Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.21