Za symboliczny początek Wojska Polskiego odrodzonej Rzeczypospolitej uchodzi 11 listopada 1918 roku, gdy Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową. Tradycja sięga jednak dalej – do wojów Mieszka I spod Cedyni i do orderu Virtuti Militari, ustanowionego w 1792 roku.123
Pamięć o nich ma podstawę w prawie: ustawa z 30 lipca 1992 roku ustanowiła 15 sierpnia Świętem Wojska Polskiego, inne ustawy – dni pamięci żołnierzy Armii Krajowej czy „Żołnierzy Wyklętych”, a jednostki przejmują tradycje dawnych formacji decyzjami Ministra Obrony Narodowej – tak jak JW GROM w 1995 roku przejęła tradycje Cichociemnych.4567
Dzisiejsze jednostki dziedziczą też tradycje innych formacji historycznych: JW Komandosów – batalionów AK, 2 Korpus Polski – korpusu gen. Andersa.89
Trasy
Wojsko Polskie 1918–1992Od przejęcia dowództwa przez Piłsudskiego do rozwiązania Układu Warszawskiego – najważniejsze daty z kart historycznych.Wojsko Polskie 1918–2026Od dekretów z 1918 roku do armii 220 tysięcy: najważniejsze daty z kart mil.link, każda ze źródłem.
W tym dziale
Pamięć: święta, odznaczenia, miejsca 10
Święto Wojska Polskiego (15 sierpnia)Święto ustanowione ustawą z 30 lipca 1992 roku, w miejsce peerelowskiego Dnia WP z 12 października.Święta wojskowePełny kalendarz: święta państwowe związane z wojskiem, 42 święta rodzajów wojsk i służb oraz święta jednostek opisanych w serwisie.Żołnierze Wyklęci – Narodowy Dzień Pamięci (1 marca)Święto państwowe ustanowione ustawą z 3 lutego 2011 roku.Grób Nieznanego ŻołnierzaSkąd wziął się pomysł grobu, jak wybrano żołnierza, jak grób przetrwał wojnę i kto dziś trzyma wartę.Mazurek Dąbrowskiego – od pieśni Legionów do hymnuPieśń Józefa Wybickiego z lipca 1797 roku stała się hymnem państwowym 26 lutego 1927 roku.Odznaczenia wojskoweOrdery i odznaczenia za czyny wojenne i służbę: przegląd według ustawy o orderach i odznaczeniach.Order Wojenny Virtuti MilitariNajwyższe polskie odznaczenie wojenne, za wybitne czyny wojenne połączone z wyjątkową ofiarnością i odwagą.Krzyż WalecznychOdznaczenie wojenne za męstwo i odwagę w boju, ustanowione w sierpniu 1920 roku.Krzyż WojskowyOdznaczenie za męstwo i odwagę w walce z terroryzmem w kraju i na misjach w czasie pokoju – wprowadzone ustawą z 14 czerwca 2007 roku.Krzyż Zasługi z Mieczami i krzyże zasługi rodzajów siłOdznaczenia za zasługi w warunkach szczególnie niebezpiecznych – w wojnie i na misjach.
Po 1945 roku 6
Układ Warszawski (1955–1991)Sojusz wojskowy bloku wschodniego pod przywództwem ZSRS, podpisany w Warszawie i rozwiązany w Pradze.Poznański Czerwiec 1956Robotniczy protest stłumiony przez ponad 10 tys. żołnierzy i 359 czołgów; według IPN zginęło co najmniej 58 osób.Operacja „Dunaj” – inwazja na Czechosłowację (1968)Ok. 30 tys. żołnierzy LWP z 2 Armii gen. Siwickiego wzięło udział w stłumieniu Praskiej Wiosny.Grudzień 1970Największe do tego czasu użycie wojska przeciw ludności: 27 tys. żołnierzy i 550 czołgów na Wybrzeżu, 45 zabitych.Stan wojenny (1981–1983)Wojsko na ulicach: Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, 70 tys. żołnierzy, 10 tys. internowanych.Koniec poboru (2009)Nowelizacja z 27 sierpnia 2009 roku uzależniła zasadniczą służbę wojskową od zagrożenia – początek armii zawodowej.
Podziemie antykomunistyczne 5
Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” (WiN)Największa powojenna organizacja podziemia niepodległościowego – kolejne zarządy rozbite przez bezpiekę, IV Zarząd stracony 1 marca 1951 roku.Obława augustowska (1945)Największa zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej: w lipcu 1945 roku Sowieci z udziałem UB zatrzymali i wywieźli setki ludzi.Rotmistrz Witold Pilecki (1901–1948)Ochotnik do Auschwitz, autor raportów o obozie, żołnierz Powstania Warszawskiego – zamordowany przez władze komunistyczne w 1948 roku.Gen. August Emil Fieldorf „Nil” (1895–1953)Legionista, dowódca Kedywu AK, zamordowany przez komunistyczne władze 24 lutego 1953 roku.Józef Franczak „Lalek” (1918–1963)Ostatni żołnierz podziemia niepodległościowego – ukrywał się do 21 października 1963 roku.
Wrzesień 1939 29
Wojna obronna 1939Od ataku Niemiec 1 września do bitwy pod Kockiem 6 października: kalendarium kampanii wrześniowej.Obrona Westerplatte (1939)Przebieg siedmiu dni obrony i najnowsze ustalenia IPN o liczbie poległych.Obrona Poczty Polskiej w Gdańsku (1939)1 września 1939 roku ok. 58 osób broniło gdańskiej poczty przez ok. 13 godzin; 38 obrońców Niemcy rozstrzelali po wyroku sądu wojennego.Bitwa pod Mokrą (1939)1 września 1939 roku Wołyńska Brygada Kawalerii przez cały dzień zatrzymywała niemiecką 4 Dywizję Pancerną.Bitwa pod Mławą (1939)20 Dywizja Piechoty Armii „Modlin” przez kilka dni zatrzymywała pod Mławą trzykrotnie liczniejszą niemiecką 3 Armię.Obrona Węgierskiej Górki (1939)Niedokończone schrony w dolinie Soły i ok. 70 żołnierzy kompanii fortecznej kpt. Tadeusza Semika przeciw niemieckiej 7 Dywizji Piechoty.Bój o Walewice (9–10 września 1939)Nocne natarcie 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich podczas bitwy nad Bzurą – nie szarża, lecz walka ogniowa i manewr oskrzydlający.Obrona Wizny (1939)„Polskie Termopile”: kilkuset żołnierzy kpt. Władysława Raginisa przeciw korpusowi pancernemu Guderiana.Bitwa nad Bzurą (1939)Największa bitwa kampanii wrześniowej: armie Poznań i Pomorze uderzyły na niemiecką 8 Armię, wstrzymując marsz na Warszawę.Obrona Warszawy (1939)Blisko trzy tygodnie obrony stolicy: Armia „Warszawa” gen. Rómmla, prezydent Starzyński i kapitulacja 28 września.Obrona Modlina (1939)Jeden z najdłuższych epizodów obronnych kampanii: twierdza skapitulowała 29 września 1939 roku, dzień po Warszawie.Obrona Kępy Oksywskiej (1939)Lądowa Obrona Wybrzeża płk. Stanisława Dąbka broniła głównej bazy floty do 19 września 1939 roku.Obrona Helu (1939)Ostatni punkt oporu na polskim wybrzeżu: ok. 3 tys. żołnierzy i marynarzy skapitulowało dopiero 1 października 1939 roku.Obrona Lwowa (1939)Dziesięć dni obrony przed Niemcami i Sowietami; po kapitulacji przed Armią Czerwoną większość oficerów zamordowano w Charkowie.Bitwy pod Tomaszowem Lubelskim (1939)Dwie największe bitwy końcowego etapu kampanii wrześniowej – zakończone kapitulacjami 21 i 27 września 1939 roku.Agresja sowiecka 17 września 1939Armia Czerwona wkroczyła do Polski, realizując tajny protokół paktu Ribbentrop–Mołotow; ok. 200–250 tys. polskich żołnierzy trafiło do niewoli.Obrona Grodna (1939)20–22 września 1939 roku żołnierze, policjanci i młodzież bronili Grodna przed Armią Czerwoną; symbolem stał się 13-letni Tadzio Jasiński.Szack i Wytyczno (1939)Ostatnie starcia regularnych wojsk polskich z Armią Czerwoną: zgrupowanie KOP gen. Orlika-Rückemanna pod Szackiem i Wytycznem.Korpus Ochrony Pogranicza we wrześniu 1939Strażnice KOP pierwsze stawiły opór Armii Czerwonej; zgrupowanie gen. Orlika-Rückemanna walczyło pod Szackiem i Wytycznem.Bitwa pod Kockiem (1939)Ostatnia bitwa kampanii 1939 roku: Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” gen. Kleeberga skapitulowała 6 października.10 Brygada Kawalerii – „Czarna Brygada” (1939)Zmotoryzowana brygada płk. Stanisława Maczka – jedyna wielka jednostka, która w 1939 roku przeszła w całości za granicę.Flotylla Pińska (1919–1939)Rzeczna flotylla Marynarki Wojennej na Polesiu: w sierpniu 1939 roku 40 jednostek bojowych; we wrześniu zatopiona, marynarze walczyli do Kocka.Mjr Henryk Dobrzański „Hubal” (1897–1940)Dowódca oddziału, który nie złożył broni po wrześniu 1939 roku – pierwszy partyzant okupowanej Polski.Płk Stanisław DąbekDowódca Lądowej Obrony Wybrzeża w 1939 roku; budował obronę Gdyni i Kępy Oksywskiej niemal od zera.Gen. Franciszek Kleeberg (1888–1941)Dowódca SGO „Polesie”, który stoczył ostatnią bitwę kampanii 1939 roku pod Kockiem; zmarł w niewoli w Dreźnie.Gen. Wiktor Thommée (1881–1962)Dowódca Grupy Operacyjnej „Piotrków”, potem obrońca Modlina; po powrocie do kraju nie przyjęty do wojska, pracował jako stróż.Gen. Wilhelm Orlik-Rückemann (1894–1986)Ostatni dowódca KOP we wrześniu 1939 roku – pod Szackiem i Wytycznem; zmarł na emigracji w Kanadzie.ORP Orzeł (1939–1940)Okręt podwodny, który uciekł z internowania w Tallinnie, a 8 kwietnia 1940 roku zatopił transportowiec Rio de Janeiro.Zbrodnia katyńska (1940)Na mocy decyzji Biura Politycznego z 5 marca 1940 roku NKWD zamordowało co najmniej 21 768 obywateli polskich – jeńców z obozów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz więźniów z zachodnich obwodów Ukrainy i Białorusi.
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie 23
Polskie Siły Zbrojne na ZachodzieArmia na uchodźstwie: od Bitwy o Anglię i Monte Cassino do demobilizacji w 1946 roku.Narwik i Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich (1940)Prawie 5 tys. podhalańczyków gen. Bohusza-Szyszki w alianckim szturmie na Narwik; w Norwegii zatonął też ORP Grom.Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii (1940–1947)15 dywizjonów i do 17 tys. ludzi; 745 pewnych zestrzeleń i prawie 2 tys. poległych lotników.Dywizjon 303 i Bitwa o AnglięNajskuteczniejszy dywizjon myśliwski Bitwy o Anglię: około 126 zestrzeleń.Polacy w bitwie o Anglię (1940)Ok. 145 polskich pilotów, dywizjony 302 i 303 – i spór o to, jaką część zestrzeleń przypisać Polakom.Polska Marynarka Wojenna na Zachodzie (1939–1945)Od planu „Peking” po Normandię: 787 eskortowanych konwojów, 24 stracone okręty i 404 poległych marynarzy.ORP Piorun i pościg za Bismarckiem (1941)Pościg za Bismarckiem, rola polskiego niszczyciela i rozbieżności w relacjach.ORP BłyskawicaNiszczyciel zbudowany w Cowes w latach 1935–1937, w czasie wojny przepłynął ponad 148 tys. mil morskich; od 1976 roku okręt-muzeum w Gdyni.Tobruk i Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich (1941)Brygada gen. Kopańskiego, formowana w Syrii i Palestynie, broniła oblężonego Tobruku od sierpnia do grudnia 1941 roku.Samodzielna Brygada Strzelców KarpackichBrygada utworzona w 1940 roku w Syrii, obrońcy Tobruku – „szczury pustyni” – i zalążek 3 Dywizji Strzelców Karpackich.Armia Polska na Wschodzie (1942–1944)Armia utworzona rozkazem gen. Sikorskiego z 12 września 1942 roku z ewakuowanych z ZSRS żołnierzy Andersa – zaplecze 2 Korpusu.2 Korpus Polski gen. Andersa (1943–1946)Korpus z żołnierzy wyprowadzonych z ZSRS: Monte Cassino, Ankona, Bolonia – i emigracja po wojnie.Bitwa o Monte Cassino (1944)18 maja 1944 roku żołnierze 2 Korpusu Polskiego gen. Andersa zdobyli ruiny klasztoru na Monte Cassino.Bitwa o Ankonę (1944)2 Korpus Polski zdobył 18 lipca 1944 roku Ankonę i jej port – ważny dla zaopatrzenia aliantów we Włoszech.Bitwa o Bolonię (1945)Ostatnia bitwa 2 Korpusu Polskiego: 3. Dywizja Strzelców Karpackich wkroczyła do Bolonii 21 kwietnia 1945 roku.1 Dywizja Pancerna gen. Maczka (1944–1945)Od Falaise przez Belgię i Bredę po Wilhelmshaven: ok. 1800 km szlaku i ponad 52 tys. jeńców.1 Dywizja Pancerna pod Falaise (1944)W sierpniu 1944 roku dywizja gen. Maczka zamknęła pod Chambois i na wzgórzu Mont Ormel („Maczuga”) okrążenie wojsk niemieckich w Normandii.Wyzwolenie Bredy (1944)29 października 1944 roku 1 Dywizja Pancerna gen. Maczka zdobyła Bredę, oszczędzając zabytkowe miasto – dziś spoczywa tam jej dowódca.Gen. Stanisław Maczek (1892–1994)Dowódca „Czarnej Brygady” i 1 Dywizji Pancernej; komuniści odebrali mu obywatelstwo, zmarł w Edynburgu.1 Samodzielna Brygada Spadochronowa pod Arnhem (1944)Ponad tysiąc polskich spadochroniarzy gen. Sosabowskiego w operacji Market Garden; 378 zabitych, rannych i zaginionych.Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia (1946–1949)Brytyjska formacja, która przygotowywała żołnierzy PSZ pozostających na Zachodzie do życia cywilnego; rozwiązana we wrześniu 1949 roku.Katastrofa gibraltarska – śmierć gen. Sikorskiego (1943)4 lipca 1943 roku samolot z Naczelnym Wodzem i premierem gen. Władysławem Sikorskim wpadł do morza 16 sekund po starcie z Gibraltaru.Złamanie EnigmyW grudniu 1932 roku Marian Rejewski złamał szyfr Enigmy; w lipcu 1939 roku Polacy przekazali metody Francuzom i Brytyjczykom.
Polskie Państwo Podziemne i AK 25
Polskie Państwo Podziemne (1939–1945)Podziemna administracja, parlament, sądy, szkoły i wojsko, podległe rządowi RP na uchodźstwie.Delegatura Rządu na KrajPodziemna administracja cywilna Polskiego Państwa Podziemnego: 18 departamentów, sądy, policja i Rada Pomocy Żydom „Żegota”.Rada Jedności Narodowej (1944–1945)Podziemny parlament Polskiego Państwa Podziemnego, powołany 9 stycznia 1944 roku; rozwiązał się 1 lipca 1945 roku.Związek Walki Zbrojnej (1939–1942)Następca Służby Zwycięstwu Polski i poprzednik Armii Krajowej: od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942 roku.Gen. Michał Karaszewicz-TokarzewskiDowódca odsieczy Lwowa w 1918 roku i twórca Służby Zwycięstwu Polski w 1939; w marcu 1940 roku aresztowany przez NKWD.Tajna Armia Polska (1939–1941)Konspiracja założona 9 listopada 1939 roku przez Jana Włodarkiewicza i Witolda Pileckiego; w 1941 roku scalona z ZWZ.Armia KrajowaNajwiększa armia podziemna w okupowanej Europie: ponad 350 tys. żołnierzy w 1944 roku.Kedyw – Kierownictwo Dywersji AKPion dywersji Armii Krajowej utworzony w styczniu 1943 roku; jego oddziały wykonały akcje „Góral” i „Kutschera”.Szare Szeregi (1939–1945)Konspiracyjne harcerstwo: od Zawiszaków po Grupy Szturmowe, które weszły do Kedywu i utworzyły batalion „Zośka”.Batalion „Parasol” (1943–1944)Oddział Kedywu z harcerzy Szarych Szeregów: od „Agatu” przez „Pegaza” do „Parasola” – akcje likwidacyjne i walki w Powstaniu Warszawskim.Bataliony Chłopskie (BCh)Zbrojna organizacja ruchu ludowego i druga co do wielkości formacja Polskiego Państwa Podziemnego – z otwartym sporem o skalę scalenia z AK.Narodowe Siły Zbrojne (NSZ)Konspiracyjna formacja obozu narodowego utworzona 20 września 1942 roku; jej Brygada Świętokrzyska do dziś budzi spory historyków.Cichociemni316 spadochroniarzy Armii Krajowej zrzuconych do okupowanej Polski z Wielkiej Brytanii i Włoch.Akcja „Wieniec” (1942)Przebieg akcji Związku Odwetu na warszawskim węźle kolejowym i niemiecki odwet.Akcja pod Arsenałem (1943)Przebieg akcji Szarych Szeregów, jej cena i rozbieżności w relacjach.Akcja „Góral” (1943)12 sierpnia 1943 roku żołnierze AK zdobyli w Warszawie ok. 105 mln zł z transportu Banku Emisyjnego – w ok. 150 sekund.Akcja „Kutschera” (1944)1 lutego 1944 roku żołnierze „Pegaza” zastrzelili w Alejach Ujazdowskich dowódcę SS i policji dystryktu warszawskiego.Akcja „Koppe” (1944)Nieudany zamach batalionu „Parasol” na wyższego dowódcę SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie, Kraków, 11 lipca 1944 roku.Bitwa pod Osuchami (1944)Jedna z największych bitew partyzanckich: w czerwcu 1944 roku Niemcy okrążyli w Puszczy Solskiej oddziały AK, BCh i AL.V-2 i operacja „Most III” (1944)Wywiad AK zabezpieczył części niemieckiej rakiety V-2 i w lipcu 1944 roku przerzucił je samolotem do Wielkiej Brytanii.Akcja „Burza” (1944)Plan Armii Krajowej, by przed nadejściem Armii Czerwonej wyzwalać ziemie II RP własnymi siłami; kończył się zwykle aresztowaniami.27 Wołyńska Dywizja Piechoty AK (1944)Dywizja AK zmobilizowana w styczniu 1944 roku – walczyła z UPA i Niemcami, a w lipcu rozbroiła ją Armia Czerwona.Operacja „Ostra Brama” (Wilno 1944)Ok. 10 tys. żołnierzy AK walczyło o Wilno w lipcu 1944 roku – po zwycięstwie Sowieci aresztowali ich dowódcę.Powstanie Warszawskie (1944)63 dni walki Armii Krajowej w Warszawie: od godziny „W” 1 sierpnia do kapitulacji 2 października 1944 roku.Desant na Czerniaków (1944)We wrześniu 1944 roku żołnierze 1 Armii WP przeprawili się przez Wisłę na pomoc powstańcom; większość zginęła lub trafiła do niewoli.
Wojsko Polskie na froncie wschodnim 5
Bitwa pod Lenino (1943)Pierwsza bitwa 1 Dywizji Piechoty im. Kościuszki: ponad 3 tys. strat w dwa dni i mit założycielski ludowego wojska.Walki o Kołobrzeg (1945)11 dni szturmu twierdzy przez 1. Armię WP i zaślubiny z morzem 18 marca 1945 roku.Walki o Kołobrzeg i zaślubiny z morzem (1945)18 marca 1945 roku 1 Armia Wojska Polskiego zdobyła Kołobrzeg; tego dnia odbyły się zaślubiny Polski z morzem.Polacy w szturmie Berlina (1945)12,7 tys. polskich żołnierzy w walkach o Berlin; 2 maja 1945 roku biało-czerwona flaga zawisła na Kolumnie Zwycięstwa.Bitwa pod Budziszynem (1945)Najkrwawsza bitwa ludowego Wojska Polskiego: 2 Armia gen. Świerczewskiego poniosła w tydzień ogromne straty.
Niepodległość i granice 1914–1921 26
Pierwsza Kompania Kadrowa i Legiony (1914)6 sierpnia 1914 roku 144 strzelców wyruszyło z krakowskich Oleandrów – zalążek I Brygady Legionów Polskich.Bitwa pod Kostiuchnówką (1916)Najkrwawszy bój Legionów Polskich: 4–6 lipca 1916 roku na Wołyniu legioniści powstrzymywali ofensywę Brusiłowa.Szarża pod Rokitną (1915)Ok. 70 ułanów II Brygady Legionów przełamało trzy linie rosyjskich okopów; zginęło 15, rannych było 27.Polska Organizacja Wojskowa (1914–1918)Tajna organizacja Piłsudskiego, która przygotowywała kadry przyszłej armii i w listopadzie 1918 roku rozbrajała Niemców.Armia Polska we Francji – Błękitna Armia (1917–1919)Armia gen. Józefa Hallera: utworzona dekretem prezydenta Francji, uznana przez Ententę, w 1919 roku przerzucona do Polski z czołgami Renault FT.Gen. Józef Haller (1873–1960) – dowódca Błękitnej ArmiiLegionista, wódz Armii Polskiej we Francji, dowódca Frontu Pomorskiego i Armii Ochotniczej w 1920 roku, potem polityk i minister rządu na uchodźstwie.11 listopada 1918 – Piłsudski obejmuje dowództwo wojskaDzień, w którym Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo – dlatego Święto Niepodległości ma wymiar także wojskowy.Odrodzenie Wojska Polskiego (1918)Jak w listopadzie 1918 roku władza wojskowa przeszła w ręce Józefa Piłsudskiego.Obrona Lwowa (1918)Walki o Lwów z Ukraińcami w listopadzie 1918 roku, w których walczyła młodzież – Orlęta Lwowskie.Powstanie Wielkopolskie (1918–1919)Zwycięskie powstanie, które zaczęło się 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu po wizycie Ignacego Jana Paderewskiego.Powstanie sejneńskie (1919)23 sierpnia 1919 roku powstańcy z Suwalszczyzny opanowali Sejny i obronili je przed Litwinami.Powstania śląskie i plebiscyt (1919–1921)Trzy powstania i plebiscyt, po których Polska otrzymała część Górnego Śląska z 46 procentami ludności obszaru plebiscytowego.Spór o Śląsk Cieszyński, Spisz i Orawę (1918–1920)Po porozumieniu z listopada 1918 roku Czechosłowacja zaatakowała w styczniu 1919; latem 1920 roku podział przesądzono na korzyść Pragi.Traktat wersalski a Polska (1919)28 czerwca 1919 roku Paderewski i Dmowski podpisali traktat, który dał Polsce Wielkopolskę i część Pomorza, a Gdańsk uczynił Wolnym Miastem.Plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu (1920)11 lipca 1920 roku, w czasie ofensywy bolszewickiej, za Polską opowiedziało się ok. 3% głosujących; do Polski przyłączono kilka gmin.Front Pomorski i zaślubiny Polski z morzem (1920)Przejęcie Pomorza przyznanego Polsce w Wersalu i symboliczny pierścień gen. Hallera rzucony w Zatokę Pucką.Wojna polsko-bolszewicka (1919–1921)Od pierwszego starcia pod Mostami w lutym 1919 roku, przez Kijów i Warszawę, do pokoju ryskiego z marca 1921 roku.Wyprawa kijowska (1920)Wspólna ofensywa Polski i Ukraińskiej Republiki Ludowej Petlury: 7 maja 1920 roku zajęto Kijów, w czerwcu nastąpił odwrót.Konferencja w Spa (1920)Jakie warunki przyjęła Polska w Spa, co z nich wynikło i skąd się wzięła linia Curzona.Bitwa Warszawska (1920)Rozstrzygająca bitwa wojny polsko-bolszewickiej i źródło dzisiejszego Święta Wojska Polskiego.Obrona Płocka (1920)Przez ok. 21 godzin 18–19 sierpnia 1920 roku żołnierze i mieszkańcy bronili Płocka i przyczółka na Wiśle przed bolszewikami.Bitwa pod Zadwórzem (1920)17 sierpnia 1920 roku ok. 330 ochotników kpt. Bolesława Zajączkowskiego przez 11 godzin zatrzymywało konnicę Budionnego pod Lwowem.Bitwa pod Komarowem (1920)31 sierpnia 1920 roku polska kawaleria rozbiła 1 Armię Konną Budionnego; rocznica jest Świętem Kawalerii Polskiej.Bitwa nad Niemnem (1920)Ostatnia wielka operacja wojny polsko-bolszewickiej: oskrzydlenie przez Litwę, zdobycie Grodna i odrzucenie Frontu Zachodniego Tuchaczewskiego.„Bunt” Żeligowskiego i Litwa Środkowa (1920–1922)Przygotowane przez Piłsudskiego zajęcie Wilna przez „zbuntowane” oddziały, które dało początek Litwie Środkowej, włączonej do Polski w 1922 roku.Traktat ryski (1921)Pokój kończący wojnę polsko-bolszewicką i wyznaczający wschodnią granicę II RP; ZSRS zerwał go 17 września 1939 roku.
Ojcowie Niepodległości 7
Ojcowie Niepodległości – kto i jak wywalczył Polskę (1914–1922)Piłsudski, Dmowski, Paderewski, Witos, Korfanty i Daszyński: wojsko, dyplomacja, rząd i powstania – drogi do niepodległości i granic Polski.Józef Piłsudski (1867–1935) – Naczelnik Państwa i Pierwszy MarszałekTwórca Legionów i POW, Naczelnik Państwa i dowódca w wojnie 1920 roku; po 1926 roku minister spraw wojskowych i Generalny Inspektor Sił Zbrojnych.Roman Dmowski (1864–1939) – dyplomata niepodległościPrzywódca Narodowej Demokracji, przewodniczący Komitetu Narodowego Polskiego uznanego przez Ententę, sygnatariusz traktatu wersalskiego.Ignacy Jan Paderewski (1860–1941) – pianista, premier, sygnatariusz WersaluŚwiatowej sławy pianista, który w USA zjednał Wilsona dla sprawy polskiej; w 1919 roku premier i minister spraw zagranicznych.Wincenty Witos (1874–1945) – premier Rządu Obrony NarodowejPrzywódca PSL „Piast”, trzykrotny premier; w lipcu 1920 roku stanął na czele rządu, który zmobilizował wieś do obrony przed bolszewikami.Wojciech Korfanty (1873–1939) – dyktator III powstania śląskiegoRzecznik Polaków w parlamencie Rzeszy, komisarz plebiscytowy i przywódca powstania, które przesądziło o polskim Górnym Śląsku.Ignacy Daszyński (1866–1936) – premier rządu lubelskiegoPrzywódca socjalistów, w listopadzie 1918 roku premier Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie, w 1920 roku wicepremier Rządu Obrony Narodowej.
Od Legionów Dąbrowskiego do powstań 7
Legiony Polskie we Włoszech (1797–1807)Formacja gen. Jana Henryka Dąbrowskiego u boku Francji – i kolebka hymnu narodowego.Szarża pod Somosierrą (1808)Szarża szwoleżerów Kozietulskiego i pamięć o niej w Hiszpanii.Bitwa pod Raszynem (1809)19 kwietnia 1809 roku ks. Józef Poniatowski stawił czoła dwukrotnie liczniejszemu korpusowi austriackiemu na przedpolach Warszawy.Powstanie listopadowe (1830–1831)Wojna regularnej armii Królestwa Polskiego z Rosją: Olszynka Grochowska, Ostrołęka i kapitulacja Warszawy.Bitwa o Olszynkę Grochowską (1831)Przebieg całodziennej bitwy, straty obu stron i jej miejsce w wojnie 1831 roku.Bitwa pod Ostrołęką (1831)26 maja 1831 roku armia polska gen. Skrzyneckiego, wycofująca się po wyprawie na gwardię, stoczyła nad Narwią krwawą bitwę z wojskami Dybicza.Powstanie styczniowe (1863–1864)Od pierwszego dnia wojna partyzancka: ponad tysiąc bitew i potyczek, przy dramatycznym braku broni.
Od Cedyni do Rzeczypospolitej Obojga Narodów 19
Bitwa pod Cedynią (972)Pierwsze zapisane zwycięstwo państwa Polan: Mieszko I i Czcibor pokonali margrabiego Hodona.Bitwa pod Legnicą (1241)Klęska rycerstwa polskiego w starciu z Mongołami i śmierć Henryka II Pobożnego.Bitwa pod Płowcami (1331)Bitwa z 27 września 1331 roku, która zakończyła wrześniową wyprawę krzyżacką na ziemie Polski centralnej.Bitwa pod Grunwaldem (1410)Zwycięstwo wojsk polsko-litewskich nad Zakonem Krzyżackim, po którym nie zdobyto Malborka, a pokój toruński przyniósł niewiele.Bitwa pod Orszą (1514)Tło, przebieg i skutki zwycięstwa nad wojskami moskiewskimi w 1514 roku.Bitwa pod Byczyną (1588)Przebieg bitwy, siły Zamoyskiego i skutki dla sporu o tron.Bitwa pod Kircholmem (1605)3600 żołnierzy Chodkiewicza rozbiło 11-tysięczną armię Karola IX w trzy godziny – taktyczny triumf husarii bez strategicznego zwycięstwa.Bitwa pod Kłuszynem (1610)4 lipca 1610 roku hetman Żółkiewski z niespełna 7 tys. żołnierzy pokonał ok. 35-tysięczną armię rosyjsko-szwedzką i otworzył sobie drogę do Moskwy.Bitwa pod Tczewem (1627)Tło, przebieg i spór o to, kto naprawdę wygrał starcie z Gustawem II Adolfem.Bitwa pod Trzcianą (1629)Zwycięstwo hetmana Koniecpolskiego nad Gustawem II Adolfem – największe od Kircholmu, ale bez rozstrzygnięcia wojny.Bitwa pod Batohem (1652)Klęska hetmana Kalinowskiego z Kozakami i Tatarami, rok po zwycięstwie pod Beresteczkiem; rzeź jeńców nazywana „sarmackim Katyniem”.Obrona Jasnej Góry (1655)40 dni oblężenia klasztoru przez Szwedów w czasie potopu; obroną kierował przeor o. Augustyn Kordecki.Hetman Stefan Czarniecki (1599–1665)Wódz wojny ze Szwecją: zwycięzca spod Warki, dowódca wyprawy duńskiej, hetman polny koronny na miesiąc przed śmiercią.Bitwa pod Chocimiem (1673)Nocne podejście pod obóz turecki i szturm 11 listopada 1673 roku – zwycięstwo, które dało Sobieskiemu koronę.Odsiecz wiedeńska (1683)12 września 1683 roku armia Jana III Sobieskiego rozbiła Turków pod Wiedniem – szarża husarii zakończyła okres osmańskich podbojów.Starcie pod Hodowem (1694)11 czerwca 1694 roku ok. 400 jeźdźców z Okopów Świętej Trójcy odparło na Podolu tatarski zagon – liczby przeciwnika rosły jednak wraz z dworską propagandą.Bitwa pod Zieleńcami (1792) i narodziny Virtuti Militari18 czerwca 1792 roku ks. Józef Poniatowski i Tadeusz Kościuszko rozbili korpus gen. Morkowa – cztery dni później król ustanowił Virtuti Militari.Bitwa pod Racławicami (1794)4 kwietnia 1794 roku wojska Kościuszki z kosynierami rozbiły korpus Tormasowa – zwycięstwo taktyczne, które stało się legendą insurekcji.Insurekcja kościuszkowska (1794)Od przysięgi Kościuszki na krakowskim Rynku 24 marca do kapitulacji Warszawy 5 listopada 1794 roku: powstanie, które objęło niemal wszystkie ziemie Rzeczypospolitej.