Trzy powstania z lat 1919–1921 i plebiscyt z 20 marca 1921 roku zdecydowały o podziale Górnego Śląska. Choć w plebiscycie większość głosowała za Niemcami, Polska otrzymała część z 46% ludności obszaru i 53 z 67 kopalń.12
Powstania
I powstanie wybuchło po decyzji o plebiscycie i niemieckich represjach, m.in. masakrze w kopalni Mysłowice; zostało stłumione. W II powstaniu powstańcy opanowali powiaty katowicki i bytomski oraz większość kilku innych. III powstanie wybuchło 2 maja 1921 roku po ogłoszeniu niekorzystnych dla Polski propozycji podziału i trwało dwa miesiące.1
Plebiscyt i podział
W plebiscycie 20 marca 1921 roku (frekwencja 97,5%) 59,4% głosowało za Niemcami, a 40,3% za Polską; Niemcy wygrały w 834 z 1510 gmin. Polskim Komisariatem Plebiscytowym w Bytomiu kierował Wojciech Korfanty.1
Po decyzjach Rady Ligi Narodów i Rady Ambasadorów z października 1921 roku Polska otrzymała 29% obszaru plebiscytowego z 46% ludności, m.in. powiaty katowicki i pszczyński oraz Królewską Hutę; Gliwice, Bytom i Zabrze pozostały w Niemczech.1
Liczby plebiscytu i podziału
Za Niemcami oddano 707 605 głosów, za Polską 479 359. Do głosowania sprowadzono ok. 180 tys. emigrantów z Niemiec (m.in. z Zagłębia Ruhry) i ok. 10 tys. z Polski – emigranci stanowili ponad 19% głosujących. 22 marca 1921 roku Wojciech Korfanty ogłosił zwycięstwo, domagając się liczenia wyników według gmin: za Polską opowiedziało się 903 gminy (77,5%), a „linia Korfantego” dawała Polsce 59,1% obszaru i 70,1% mieszkańców.2
III powstanie wybuchło w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku; kluczowe walki toczyły się o Górę Świętej Anny, a powstańcy opanowali niemal cały obszar plebiscytowy. W podziale Polska otrzymała m.in. Katowice, Świętochłowice, Królewską Hutę (Chorzów), Rybnik, Lubliniec, Tarnowskie Góry i Pszczynę – a wraz z nimi 53 z 67 kopalń, 22 z 37 wielkich pieców i 9 z 14 stalowni.2