Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Historia

Spór o Śląsk Cieszyński, Spisz i Orawę (1918–1920)

Po porozumieniu z listopada 1918 roku Czechosłowacja zaatakowała w styczniu 1919; latem 1920 roku podział przesądzono na korzyść Pragi.

Redakcja mil.linkAutor10 listopada 2026Publikacja10 listopada 2026Weryfikacja2 · 0 pierwotneŹródła

Po listopadzie 1918 roku Polska i Czechosłowacja porozumiały się co do podziału Śląska Cieszyńskiego, ale w styczniu 1919 roku Czechosłowacja zaatakowała. Ostatecznie Rada Ambasadorów w lipcu 1920 roku podzieliła region na korzyść Pragi.12

Konflikt

5 listopada 1918 roku polska Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego i czeska Narodowa Rada Ziemi Śląskiej podzieliły region według kryterium etnicznego (Polacy 55%, Czesi 27%, Niemcy 18%). 23 stycznia 1919 roku wojska czechosłowackie wkroczyły na Śląsk Cieszyński; broniły go nieliczne ochotnicze oddziały, bo główne siły walczyły o Galicję Wschodnią. Stawką były kolej Bogumin–Koszyce, zagłębie karwińskie i huty.1

Bitwa pod Skoczowem (28–31 stycznia) zatrzymała ofensywę; 26 stycznia w Stonawie żołnierze czechosłowaccy zamordowali 17 polskich jeńców. Konferencja pokojowa zdecydowała o plebiscycie, ale latem 1920 roku, podczas ofensywy bolszewickiej, delegacja czechosłowacka przeforsowała podział bez głosowania: Czechosłowacja otrzymała 1270 km² z 283 tys. mieszkańców (48,6% Polaków), wszystkie kopalnie i linię Bogumin–Jabłonków. Na Spiszu i Orawie Polska dostała 27 miejscowości, Czechosłowacja – 44.1

Rozstrzygnięcie z lipca 1920 roku

Od jesieni 1919 roku czescy kolejarze blokowali transporty broni do Polski. 4 maja 1920 roku Rada Ambasadorów zawiesiła plebiscyt, a arbitraż króla Belgów nie doszedł do skutku. 10 lipca w Spa premier Grabski zgodził się na rozstrzygnięcie mocarstw pod warunkiem neutralności Czechosłowacji i odblokowania tranzytu; 28 lipca 1920 roku Rada Ambasadorów w Paryżu przesądziła podział. Paderewski podpisał decyzję, protestując, że wykopała ona „przepaść” między narodami.2

Sebastian Pilarski (IPN) podaje, że Polska otrzymała ok. 1002 z 2220 km² i ok. 142 tys. z 435 tys. mieszkańców Śląska Cieszyńskiego, a po stronie czechosłowackiej zostało ok. 100 tys. Polaków; na Spiszu i Orawie – 27 wsi (ok. 30 tys. ludzi) dla Polski i 44 (ok. 40 tys.) dla Czechosłowacji. 9 sierpnia 1920 roku Praga ogłosiła neutralność w wojnie polsko-bolszewickiej, w praktyce wrogą.21

Powiązane