Armia Krajowa – mil.link

Armia Krajowa była wojskiem Polskiego Państwa Podziemnego, podległym Naczelnemu Wodzowi. Powstała 14 lutego 1942 roku z przemianowania Związku Walki Zbrojnej, scaliła ok. 200 organizacji konspiracyjnych i latem 1944 roku liczyła – zależnie od źródła – ponad 350 tys. albo ok. 380 tys. żołnierzy. Rozwiązano ją 19 stycznia 1945 roku. Od 2025 roku rocznica jej utworzenia jest świętem państwowym ustanowionym ustawą.¹²³

Od SZP do AK

Konspiracja wojskowa zaczęła się w oblężonej Warszawie: w nocy z 26 na 27 września 1939 roku powstała Służba Zwycięstwu Polski, przekształcona potem w Związek Walki Zbrojnej. 14 lutego 1942 roku Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski rozkazem przemianował ZWZ na Armię Krajową.²¹

Komendantami głównymi byli kolejno gen. Stefan Rowecki „Grot” (do aresztowania 30 czerwca 1943 roku), gen. Tadeusz Komorowski „Bór” (do kapitulacji Powstania Warszawskiego 2 października 1944 roku) i gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”, który 19 stycznia 1945 roku rozwiązał AK.²

Struktura

Komenda Główna miała oddziały od I do VII oraz Kierownictwo Dywersji – zob. Kedyw. W terenie AK dzieliła się na okręgi, obwody i placówki; na początku 1944 roku tworzyły ją cztery obszary i osiem samodzielnych okręgów.²

Akcja scaleniowa objęła ok. 200 organizacji konspiracyjnych. Tylko częściowo weszły do AK Narodowa Organizacja Wojskowa, Bataliony Chłopskie i Narodowe Siły Zbrojne.²

Liczebność i straty

Na początku 1942 roku AK miała ok. 100 tys. członków. Dla lata 1944 roku dzieje.pl podaje ok. 380 tys., w tym 10,8 tys. oficerów, 7,5 tys. podchorążych i 87,9 tys. podoficerów; Muzeum II Wojny Światowej – ponad 350 tys., w tym ok. 10 tys. oficerów i 35–40 tys. w oddziałach leśnych.²¹

Według dzieje.pl AK straciła ok. 100 tys. poległych, a ok. 50 tys. żołnierzy deportowano w głąb ZSRR. Po rozwiązaniu część konspiracji działała dalej, m.in. w Ruchu Oporu Armii Krajowej i zrzeszeniu „Wolność i Niezawisłość”; żołnierzy AK prześladowały władze komunistyczne – zob. żołnierze wyklęci.²

Tradycje

Tradycje AK dziedziczą m.in. JW Agat (patron gen. Rowecki), JW Nil (gen. Fieldorf) i JW Komandosów.⁴⁵⁶

Powiązane

Powstanie Warszawskie (1944)63 dni walki Armii Krajowej w Warszawie: od godziny „W” 1 sierpnia do kapitulacji 2 października 1944 roku.Cichociemni316 spadochroniarzy Armii Krajowej zrzuconych do okupowanej Polski z Wielkiej Brytanii i Włoch.Żołnierze Wyklęci – Narodowy Dzień Pamięci (1 marca)Święto państwowe ustanowione ustawą z 3 lutego 2011 roku.Akcja „Burza” (1944)Plan Armii Krajowej, by przed nadejściem Armii Czerwonej wyzwalać ziemie II RP własnymi siłami; kończył się zwykle aresztowaniami.V-2 i operacja „Most III” (1944)Wywiad AK zabezpieczył części niemieckiej rakiety V-2 i w lipcu 1944 roku przerzucił je samolotem do Wielkiej Brytanii.Rotmistrz Witold Pilecki (1901–1948)Ochotnik do Auschwitz, autor raportów o obozie, żołnierz Powstania Warszawskiego – zamordowany przez władze komunistyczne w 1948 roku.Polskie Państwo Podziemne (1939–1945)Podziemna administracja, parlament, sądy, szkoły i wojsko, podległe rządowi RP na uchodźstwie.Akcja pod Arsenałem (1943)Przebieg akcji Szarych Szeregów, jej cena i rozbieżności w relacjach.Akcja „Kutschera” (1944)1 lutego 1944 roku żołnierze „Pegaza” zastrzelili w Alejach Ujazdowskich dowódcę SS i policji dystryktu warszawskiego.Kedyw – Kierownictwo Dywersji AKPion dywersji Armii Krajowej utworzony w styczniu 1943 roku; jego oddziały wykonały akcje „Góral” i „Kutschera”.Związek Walki Zbrojnej (1939–1942)Następca Służby Zwycięstwu Polski i poprzednik Armii Krajowej: od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942 roku.Tajna Armia Polska (1939–1941)Konspiracja założona 9 listopada 1939 roku przez Jana Włodarkiewicza i Witolda Pileckiego; w 1941 roku scalona z ZWZ.Bataliony Chłopskie (BCh)Zbrojna organizacja ruchu ludowego i druga co do wielkości formacja Polskiego Państwa Podziemnego – z otwartym sporem o skalę scalenia z AK.Narodowe Siły Zbrojne (NSZ)Konspiracyjna formacja obozu narodowego utworzona 20 września 1942 roku; jej Brygada Świętokrzyska do dziś budzi spory historyków.