Polskie Państwo Podziemne (1939–1945)

Pod okupacją Polacy zbudowali konspiracyjne państwo: administrację, sądy, tajne szkoły i wojsko podległe rządowi na uchodźstwie. Latem 1944 roku Armia Krajowa liczyła ok. 380 tys. zaprzysiężonych żołnierzy.¹

Struktura

Wymiar sprawiedliwości zapewniały Kierownictwo Walki Cywilnej i Cywilne Sądy Specjalne, porządek – Państwowy Korpus Bezpieczeństwa. W roku szkolnym 1943/1944 tajne nauczanie średnie w Generalnym Gubernatorstwie objęło ok. 83,8 tys. uczniów.¹

Wojsko

Siły zbrojne ewoluowały od Służby Zwycięstwu Polski przez Związek Walki Zbrojnej do Armii Krajowej (14 lutego 1942 roku). 19 stycznia 1945 roku gen. Leopold Okulicki rozwiązał AK; 21 czerwca 1945 roku sąd w Moskwie skazał przywódców podziemia, a 1 lipca Rada Jedności Narodowej ogłosiła Testament Polski Walczącej.¹

Struktura i liczby

Parlamentem podziemnym były kolejno Polityczny Komitet Porozumiewawczy (1940–1943), Krajowa Rada Polityczna (1943–1944) i Rada Jedności Narodowej (1944–1945). Administracją kierowała Delegatura Rządu na Kraj z 18 departamentami; od maja 1944 roku Delegat miał rangę wicepremiera. Kierownictwo Walki Cywilnej Stefana Korbońskiego nadzorowało Cywilne Sądy Specjalne, a rolę policji pełnił Państwowy Korpus Bezpieczeństwa; przy Delegaturze działała Rada Pomocy Żydom „Żegota”.¹

Służbę Zwycięstwu Polski z 27 września 1939 roku przekształcono w 1940 roku w ZWZ, a 14 lutego 1942 roku w Armię Krajową, która wchłonęła ok. 200 organizacji wojskowych. AK liczyła ok. 100 tys. zaprzysiężonych na początku 1942 roku i ok. 380 tys. latem 1944 roku (w tym ok. 10,8 tys. oficerów, 7,5 tys. podchorążych i 87,9 tys. podoficerów). W roku szkolnym 1943/44 tajnie uczyło się w Generalnym Gubernatorstwie 83,8 tys. uczniów szkół średnich; na tajnym uniwersytecie w Warszawie studiowało ok. 4,5 tys. osób.¹

Kalendarium kluczowych dat

13 listopada 1939 roku SZP przemianowano na ZWZ, a 14 lutego 1942 roku ZWZ – na Armię Krajową. 22 stycznia 1943 roku powstał Kedyw, 20 listopada 1943 roku wydano rozkaz o „Burzy”, a 1 sierpnia 1944 roku do Powstania Warszawskiego przystąpiło 40–50 tys. powstańców. 19 stycznia 1945 roku gen. Okulicki rozwiązał AK, a 1 lipca 1945 roku rozwiązano Delegaturę i RJN – to umowny koniec PPP.²

Powiązane

Armia KrajowaNajwiększa armia podziemna w okupowanej Europie: ponad 350 tys. żołnierzy w 1944 roku.Obrona Warszawy (1939)Blisko trzy tygodnie obrony stolicy: Armia „Warszawa” gen. Rómmla, prezydent Starzyński i kapitulacja 28 września.Rotmistrz Witold Pilecki (1901–1948)Ochotnik do Auschwitz, autor raportów o obozie, żołnierz Powstania Warszawskiego – zamordowany przez władze komunistyczne w 1948 roku.Delegatura Rządu na KrajPodziemna administracja cywilna Polskiego Państwa Podziemnego: 18 departamentów, sądy, policja i Rada Pomocy Żydom „Żegota”.Rada Jedności Narodowej (1944–1945)Podziemny parlament Polskiego Państwa Podziemnego, powołany 9 stycznia 1944 roku; rozwiązał się 1 lipca 1945 roku.Związek Walki Zbrojnej (1939–1942)Następca Służby Zwycięstwu Polski i poprzednik Armii Krajowej: od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942 roku.Bataliony Chłopskie (BCh)Zbrojna organizacja ruchu ludowego i druga co do wielkości formacja Polskiego Państwa Podziemnego – z otwartym sporem o skalę scalenia z AK.Narodowe Siły Zbrojne (NSZ)Konspiracyjna formacja obozu narodowego utworzona 20 września 1942 roku; jej Brygada Świętokrzyska do dziś budzi spory historyków.