Od 2 listopada 1925 roku pod arkadami dawnego Pałacu Saskiego w Warszawie spoczywa nieznany żołnierz poległy w obronie Lwowa. Grób przetrwał wysadzenie pałacu przez Niemców w grudniu 1944 roku i od 1946 roku znów jest miejscem państwowych uroczystości; wartę pełnią żołnierze Pułku Reprezentacyjnego WP przez cały rok.123
Skąd pomysł
11 listopada 1920 roku szczątki nieznanych żołnierzy pochowano pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu i w Londynie. W Warszawie w 1921 roku przy pomniku ks. Józefa Poniatowskiego pojawiła się spontanicznie tablica „Tu spoczywa nieznany żołnierz”, a w grudniu 1924 roku – duża płyta ufundowana przez organizacje społeczne. 24 stycznia 1925 roku Rada Ministrów wybrała na miejsce grobu kolumnadę Pałacu Saskiego.1
Wybór żołnierza
Pole bitwy wylosowano spośród kilkunastu miejsc; według dzieje.pl losowanie odbyło się 4 kwietnia 1925 roku spośród 15 pól, a los ciągnął – jak podaje Państwowa Straż Pożarna – najmłodszy żyjący kawaler Virtuti Militari, ogniomistrz Józef Buczkowski. Padło na Cmentarz Orląt Lwowskich.21
29 października 1925 roku ekshumowano trzy bezimienne groby. Trumnę wybrała Jadwiga Zarugiewiczowa, matka żołnierza poległego pod Zadwórzem i pochowanego w nieznanym miejscu. Pociągiem przewieziono ją do Warszawy, a 2 listopada złożono w grobie; rozpalono znicz i oddano salwę honorową. Zob. obrona Lwowa 1918.12
Źródła różnią się co do liczby pól bitewnych, z których ziemię złożono przy grobie: dzieje.pl podaje urny z 14 pól, Państwowa Straż Pożarna – ziemię z 24 pól.21
Wojna i odbudowa
15 sierpnia 1941 roku, mimo niemieckich patroli, przy grobie złożono wieniec od Rządu RP. 28 grudnia 1944 roku wycofujący się Niemcy wysadzili Pałac Saski; kolumnada runęła, ocalały tylko fragmenty arkad nad grobem. Grób ponownie odsłonięto 8 maja 1946 roku.1
Tablice z nazwami bitew zmieniano kilka razy: pierwotne wymieniały bitwy z lat 1914–1920, w 1945 i 1964 roku zastąpiono je tablicami o walce z faszyzmem, a po 1990 roku – tablicami obejmującymi tysiąc lat polskiej historii wojskowej.1
Warta
Pierwszą wartę zaciągnęli weterani powstania styczniowego. W 1954 roku powstała Kompania Reprezentacyjna WP, a dziś codziennie, przez cały rok, wartę pełnią żołnierze Pułku Reprezentacyjnego WP; opiekę nad miejscem sprawuje Dowódca Garnizonu Warszawa.132