Narodowe Siły Zbrojne to konspiracyjna formacja obozu narodowego, utworzona 20 września 1942 roku. Jej Brygada Świętokrzyska do dziś budzi spory historyków.12
Organizacja
NSZ powstały z rozkazu płk. Ignacego Oziewicza „Czesława” z Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy, części Narodowej Organizacji Wojskowej i mniejszych grup; kierowała nimi Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna. Postulowały przedwojenną granicę wschodnią i granicę zachodnią na Odrze i Nysie Łużyckiej.1
Umowa scaleniowa z AK, zatwierdzona w marcu 1944 roku, doprowadziła do rozłamu na NSZ-AK i NSZ-ZJ. Pod koniec 1944 roku większość jednostek weszła do Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, którego ostatnie oddziały działały do połowy lat 50. – zob. żołnierze wyklęci.1
Brygada Świętokrzyska
Według Czesława Brzozy brygada powstała 10–11 sierpnia 1944 roku z 204 pułku piechoty Ziemi Kieleckiej, liczyła na starcie ok. 850 żołnierzy, jesienią 1944 roku blisko 1200, a 6 grudnia 1944 roku – 822. Jej dowództwo odrzuciło podporządkowanie AK; AK zarzucała jej przymusowy pobór i rekwizycje.21
W 1945 roku brygada przeszła na zachód, pertraktując z dowódcami niemieckimi, co jej krytycy uznają za dowód kolaboracji; Brzoza wskazuje, że odmówiła walki z Armią Czerwoną u boku Niemców. W maju 1945 roku połączyła się z wojskami USA, które uznały ją za jednostkę sprzymierzoną; 5 maja wyzwoliła obóz w Holiszowie, uwalniając ok. 200 więźniarek żydowskich.21