4 kwietnia 1794 roku wojska Tadeusza Kościuszki rozbiły pod Racławicami korpus rosyjski; o wyniku przesądził szturm kosynierów na armaty. Było to zwycięstwo taktyczne, które stało się legendą insurekcji.12
Bitwa
24 marca 1794 roku Tadeusz Kościuszko złożył przysięgę na krakowskim Rynku – zob. insurekcja kościuszkowska. Pod Racławicami stanęły dwie dywizje gen. Antoniego Madalińskiego i gen. Józefa Zajączka: według dzieje.pl ok. 4,2 tys. żołnierzy, 2 tys. kosynierów i 12 armat, według Muzeum Historii Polski ok. 4 tys. żołnierzy regularnych i blisko 2 tys. kosynierów.12
Rosjan dzieje.pl liczy na ok. 5 tys. (z oddziałami Denisowa), MHP – na ok. 6 tys. pod Tormasowem; Denisow, który miał oskrzydlić Polaków, przybył dopiero wieczorem – z powodu niechęci między generałami, późnej pory i zamieszania w terenie.12
Kościuszko odparł atak na lewe skrzydło. Za punkt zwrotny MHP uznaje zranienie i pojmanie dowódcy rosyjskiej jazdy płk. Muromcowa; potem ponad 300 kosynierów Jana Śląskiego, wspartych czterema kompaniami piechoty, zdobyło armaty w centrum, a drugi atak – ponad tysiąca kosynierów z jazdą i odwodem – zepchnął prawe skrzydło Rosjan. Wojciech Bartos, który zatkał czapką zapał działa, został chorążym i otrzymał nazwisko Głowacki.21
Skutki
Rosjanie stracili ok. 1 tys. zabitych i 12 armat, Polacy – mniej więcej połowę tej liczby. Kościuszko wycofał się nocą do Słomnik; zwycięstwa nie wykorzystano operacyjnie, bo brakowało sił do pościgu, ale dało ono impuls powstaniom w Warszawie i Wilnie oraz uniwersałowi połanieckiemu z 7 maja 1794 roku.21
Bartosz Głowacki zmarł dwa miesiące później od ran odniesionych pod Szczekocinami.23