Nad Bzurą we wrześniu 1939 roku armie „Poznań” i „Pomorze” uderzyły na skrzydło Niemców maszerujących na Warszawę i na kilka dni wstrzymały ich natarcie. Bitwa trwała od 9 do 20 września i zakończyła się okrążeniem polskich sił.1
Przebieg
Bitwę nazywaną też bitwą pod Kutnem rozpoczęła 9 września Armia „Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby uderzeniem z rejonu Łęczycy na lewe skrzydło niemieckiej 8 Armii; obok niej cofała się Armia „Pomorze” gen. Władysława Bortnowskiego. W pierwszej fazie grupa gen. Edmunda Knolla-Kownackiego miała trzy dywizje piechoty, wsparte Wielkopolską i Podolską Brygadą Kawalerii; rozbito niemieckie 30 i 17 Dywizję Piechoty.1
Od 9 do 13 września wojska polskie uderzyły z rejonu Łęczyca–Łowicz na południe, zdobyły Łęczycę, Piątek i Ozorków i doszły do Zgierza; zaskoczeni Niemcy wstrzymali szybkie natarcie na Warszawę.1
Od 14 września piechota armii Pomorze przeszła Bzurę, ale musiała się wycofać; od 15 września odwrót w stronę Puszczy Kampinoskiej odbywał się pod uderzeniami ok. 300 niemieckich samolotów. Od 16 września Niemcy okrążyli i rozbili wojska polskie; do Warszawy i Modlina przebiło się ok. 30 tys. żołnierzy.1
Do Warszawy i Modlina przebili się m.in. Kutrzeba ze sztabem, gen. Knoll i gen. Tokarzewski, dwie brygady kawalerii po ciężkich walkach pod Sierakowem oraz 15 i 25 Dywizja Piechoty; pozostali, wraz z gen. Bortnowskim, trafili do niewoli między 18 a 22 września.1
Mimo klęski bitwa opóźniła niemieckie wyjście nad Wisłę i odciążyła oblężoną Warszawę.1
W ujęciu IPN
Włodzimierz Suleja (IPN) datuje kontrnatarcie armii „Poznań” i „Pomorze” na 9–12 września; Bartosz Janczak opisuje bitwę jako trwającą od 8 do 18–22 września. Między 17 a 22 września do oblężonej Warszawy przedostały się oddziały obu armii. Epizod bitwy: bój o Walewice.234