Po wojnie Brytyjczycy utworzyli dla żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych pozostających na Zachodzie korpus przygotowujący do życia cywilnego. Działał od 1946 do września 1949 roku.1
Korpus
Po uznaniu przez Wielką Brytanię rządu w Warszawie (lipiec 1945) premier Attlee ogłosił demobilizację Polskich Sił Zbrojnych i popierał powroty do kraju. W 1946 roku Brytyjczycy utworzyli korpus do demobilizacji i rozmieszczenia żołnierzy, którzy zostali w Wielkiej Brytanii; wsparcie finansowe trwało do 18 lipca 1948 roku, a korpus rozwiązano we wrześniu 1949 roku.1
Do września 1949 roku do kraju wróciło ok. 120 tys. żołnierzy. Władze w Warszawie 26 września 1946 roku odebrały obywatelstwo 76 oficerom, w tym gen. Andersowi – uchwały unieważniono w 2009 roku. Zob. PSZ na Zachodzie.1
Według komunikatu IPN – i rozbieżności
PKPiR nie był jednostką wojskową: pomagał zdemobilizowanym w przystosowaniu do życia cywilnego – można było z niego wrócić do kraju, emigrować, wstąpić do armii brytyjskiej lub podjąć pracę. W ewidencji było ok. 120 tys. osób, a ok. 9 tys. pozostało poza nim. Uchwały z 26 września 1946 roku opierały się na liście oficerów przekazanej przez Brytyjczyków; Anders nie wstąpił do korpusu, ale pomagał go organizować. Obywatelstwo 76 oficerom przywrócono uchwałą rządu z 23 listopada 1971 roku, Andersowi – w 1989 roku.2
Liczby powrotów różnią się: IPN w komunikacie z 2022 roku podaje, że z niemal 250 tys. żołnierzy PSZ (koniec 1945) wróciło ok. 105 tys., a Bartosz Bolesławski (IPN) – ok. 120 tys. do września 1949 roku. Uwaga: unieważnienie z 2009 roku (wg Bolesławskiego) i uchwała z 1971 roku (wg komunikatu) to różne akty.21