Kto z powodu wiary lub przekonań moralnych nie może służyć z bronią, może odbyć służbę zastępczą – w szpitalu, urzędzie czy organizacji pożytku publicznego. To jednak możliwe tylko wtedy, gdy obowiązuje pobór.1
Kiedy jest możliwa
Służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie, gdy obowiązuje zasadnicza służba wojskowa; jej odbycie jest równoznaczne z odbyciem zasadniczej służby (art. 559 ust. 2–3). Dopóki obowiązkowa zasadnicza służba nie zostanie wprowadzona, przepisy pozostają uśpione.1
Służbę w podmiocie cywilnym pełnią osoby, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na służbę wojskową; wniosek musi wskazywać tę podstawę (art. 559, 571).1
Gdzie i jak długo
Służbę pełni się w jednostkach państwowych i samorządowych, niekomercyjnych podmiotach leczniczych i organizacjach pożytku publicznego (art. 560 ust. 1) albo w formacjach uzbrojonych spoza Sił Zbrojnych wskazanych przez Radę Ministrów (art. 560 ust. 3–4).1
W podmiocie trwa 9 miesięcy dla absolwentów szkół wyższych i 18 miesięcy dla pozostałych; w formacji uzbrojonej – 12 miesięcy (art. 561).1
O skierowaniu do podmiotu orzeka wojewódzka komisja do spraw służby zastępczej; odwołania rozpatruje komisja powoływana przez ministra pracy (art. 569, 573). Osoba odbywająca służbę nie zawiera z podmiotem stosunku pracy (art. 582).1
Stan prawny
Opis według ustawy o obronie Ojczyzny z 11 marca 2022 roku – tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 825 ze zmianami, w wersji obowiązującej od 4 lipca 2026 roku.234