Lubliniecka jednostka ma długą i nie do końca jednolicie opisywaną historię: źródła wywodzą ją z krakowskiej kompanii rozpoznawczej z 1957 roku albo z batalionu sformowanego w 1961 roku. Przez Dziwnów i operację „Dunaj” w Czechosłowacji w 1968 roku doszła do Lublińca, gdzie stacjonuje od 1986 roku.21
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1957 | W Krakowie powstaje kompania rozpoznawcza, zakwaterowana w koszarach 16 Batalionu Szturmowo-Rozpoznawczego |
| 1986 | Przeniesienie do Lublińca |
| 1993 | 1 Pułk Specjalny, utworzony na bazie 1 Batalionu Szturmowego |
| 1995 | Nazwa wyróżniająca: 1 Pułk Specjalny Komandosów |
| 1 lipca 2011 | Zmiana nazwy na Jednostka Wojskowa Komandosów (według Altair) |
| 1 października 2011 | Początek działalności jako JWK (według Defence24) |
Początki: Kraków i Dziwnów
Defence24 wywodzi jednostkę od kompanii rozpoznawczej utworzonej w Krakowie w 1957 roku, która stała się potem 26 batalionem rozpoznawczym. Przegląd Historyczno-Wojskowy (R. Szewczyk, 2019) podaje jako początek sformowanie 26 batalionu rozpoznawczego (JW 4101) w Krakowie w listopadzie 1961 roku, bez wzmianki o kompanii z 1957 roku; jednostka obchodziła 60-lecie w 2021 roku.231
Batalion podlegał Zarządowi II Sztabu Generalnego. W 1964 roku przeniesiono go do Dziwnowa i przemianowano na 1 Batalion Szturmowy, przeznaczony do dalekiego rozpoznania i działań specjalnych.1
1968: interwencja w Czechosłowacji
W lipcu 1968 roku batalion wziął udział w ćwiczeniu „Pochmurne lato” i koleją przemieścił się do Świdnicy. 21 sierpnia 1968 roku został użyty w operacji „Dunaj”: jego 1 i 2 kompania zostały przydzielone do 10 i 11 Dywizji Pancernej. Z Czechosłowacji wycofano go 21 października 1968 roku.1
Lubliniec i kolejne nazwy
W 1986 roku jednostkę przeniesiono do Lublińca. W 1993 roku na bazie 1 Batalionu Szturmowego powstał 1 Pułk Specjalny, a w 1995 roku jednostka otrzymała sztandar i nazwę 1 Pułku Specjalnego Komandosów.23
1 października 2011 roku zaczęła działać jako Jednostka Wojskowa Komandosów w strukturze Wojsk Specjalnych. 8 października 2021 roku obchodziła 60-lecie; odsłonięto wtedy „Mur pamięci JW 4101”.243