Na tej umowie opiera się obecność wojsk amerykańskich w Polsce. Podpisana w Warszawie 15 sierpnia 2020 roku, reguluje ich pobyt oraz wsparcie infrastrukturalne i logistyczne.12
Umowa
Umowę między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi o wzmocnionej współpracy obronnej (Enhanced Defense Cooperation Agreement, EDCA) podpisano w Warszawie 15 sierpnia 2020 roku i ogłoszono w Dzienniku Ustaw (2020 poz. 2153).1
Prezydent ratyfikował umowę 9 listopada 2020 roku; ogłoszono ją 3 grudnia 2020 roku.3
Według uzasadnienia rządowego (druk nr 573 z 26 sierpnia 2020 roku) umowa ustanawia ogólne ramy współpracy obronnej z USA, reguluje pobyt sił USA w Polsce oraz wsparcie infrastrukturalne i logistyczne. Zastępuje polsko-amerykańską umowę SOFA z 2009 roku i porozumienia o uzgodnionych obiektach z 2015 i 2018 roku, uzupełnia NATO SOFA i jest regulacją szczególną wobec ustawy o pobycie wojsk obcych.2
Polska nieodpłatnie zapewnia infrastrukturę w uzgodnionych lokalizacjach i wsparcie logistyczne – z budżetu państwa i Funduszu Modernizacji Sił Zbrojnych, a MON zamierzał ubiegać się o refundację z programu NSIP NATO. Umowa preferuje polskie materiały, produkty i usługi.2
Umowa weszła w życie 13 listopada 2020 roku (art. 37 ust. 1). Uzupełnia natowską umowę SOFA z 1951 roku: określa status prawny sił USA w Polsce i ich dostęp do uzgodnionych obiektów wojskowych, a koszty infrastruktury i wsparcia dzielą obie strony – USA nadal pokrywają szkolenie, wyposażenie i rozmieszczenie swoich wojsk. Rozbudowana infrastruktura ma pozwolić na szybkie przerzucenie do 20 tys. dodatkowych żołnierzy USA w razie kryzysu.425
Porozumienie wykonawcze o pracownikach (2025)
Art. 35 EDCA uzależnia zatrudnianie miejscowych pracowników cywilnych przez siły USA od porozumienia wykonawczego. Podpisano je 20 lutego 2025 roku w Warszawie i 3 kwietnia 2025 roku w Stuttgarcie; rząd wniósł do Sejmu projekt ustawy o zgodzie na ratyfikację 3 października 2025 roku (druk nr 1796).1
Porozumienie ma zastąpić porozumienie z 2015 roku o Podkomisji ds. Pracy. Siły USA jako pracodawca płacą zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne; spory trafiają do Podkomisji ds. Pracy Wspólnej Komisji. Ustawę o ratyfikacji uchwalono 21 listopada 2025 roku, prezydent ratyfikował porozumienie 12 lutego 2026 roku, a weszło ono w życie 5 sierpnia 2026 roku.167