Żołnierze innych państw przyjeżdżają do Polski na ćwiczenia, na dłużej albo tylko przejazdem. Kto się na to zgadza i jak Polska ich wspiera, rozstrzyga ustawa z 1999 roku.12
Zakres
Ustawa z 23 września 1999 roku o zasadach pobytu wojsk obcych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasadach ich przemieszczania się przez to terytorium nie obejmuje wojsk, których status określają umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (art. 89 ust. 1 Konstytucji).1
Tytuł po zmianach: ustawa o zasadach pobytu wojsk obcych na terytorium RP, zasadach ich przemieszczania się przez to terytorium oraz zasadach udzielania pomocy wojskom sojuszniczym i organizacjom międzynarodowym (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 807). Od tego czasu ustawę zmieniła m.in. nowelizacja z 26 lipca 2024 roku.23
Według tekstu jednolitego MON może upoważnić dowódców do zgody na pobyt do 500 żołnierzy i do 2 miesięcy (art. 3 ust. 1a), a zgodę na wzmocnienie wojskowe w czasie pokoju wydaje Prezydent na wniosek MON po uzyskaniu zgody Prezesa Rady Ministrów (art. 3a). Ustawa reguluje też system HNS (art. 23a–23h) – zob. System HNS w Polsce.2
Zgoda na pobyt i przejazd
Minister Obrony Narodowej zgadza się na pobyt sił państw NATO do trzech miesięcy oraz innych wojsk liczących do 1000 żołnierzy, przebywających do trzech miesięcy w celu szkolenia wojskowego. W pozostałych przypadkach i przy przedłużeniu pobytu zgodę wyraża Rada Ministrów, na czas określony (art. 3).1
Zgoda określa państwo wysyłające, cel, czas pobytu, liczebność, przejścia graniczne, uzbrojenie, trasy i miejsce stacjonowania. Na przejazd zgadza się MON; przy ponad 1000 żołnierzy niezwłocznie informuje Radę Ministrów (art. 4).1
Obowiązki i jurysdykcja
Wojska obce muszą przestrzegać prawa polskiego (art. 6). Za przestępstwa popełnione w Polsce co do zasady odpowiadają przed sądami polskimi, z wyjątkami dotyczącymi czynów skierowanych wyłącznie przeciwko państwu wysyłającemu (art. 8); w sprawach dyscyplinarnych podlegają przepisom swojego państwa (art. 10).1
Żołnierze noszą własne mundury i mogą nosić broń na rozkaz swoich przełożonych; jej użycie podlega prawu polskiemu (art. 13). Pracę organów państwa przy pobycie wojsk obcych koordynuje MON (art. 5).1
Obecność amerykańskich żołnierzy opisuje karta Wojska USA w Polsce, a jej podstawę – umowa EDCA z 2020 roku.4