Wojska sojusznicze mogą stacjonować i przemieszczać się przez Polskę, bo pozwala na to cała drabina umów – od Traktatu Północnoatlantyckiego z 1949 roku przez umowę o statusie sił NATO (SOFA) z 1951 roku po polskie ustawy i rozporządzenia. Gdy SOFA nie obowiązuje, sprawy immunitetów, roszczeń czy podatków muszą rozstrzygać same porozumienia HNS.1
| Akt | Co reguluje |
|---|---|
| Konstytucja RP, art. 117 | zasady użycia Sił Zbrojnych poza granicami i pobytu obcych wojsk w Polsce |
| Traktat Północnoatlantycki (1949) | podstawa działań NATO |
| Umowa o statusie sił (NATO SOFA), Londyn 1951 (Dz.U. 2000 nr 21 poz. 257) | status żołnierzy: jurysdykcja, roszczenia, cła |
| Umowa o statusie sił Partnerstwa dla Pokoju (PfP SOFA) z protokołem, Bruksela 1995 (Dz.U. 1998 nr 97 poz. 605) | rozszerzenie zasad SOFA na państwa partnerskie |
| Protokół paryski | status międzynarodowych dowództw wojskowych NATO |
| Ustawa o pobycie wojsk obcych (1999; t.j. Dz.U. 2024 poz. 1770) | zgody na pobyt i przejazd, system HNS (art. 23a–23h) |
| Ustawa o obronie Ojczyzny (2022) | obowiązki w zakresie obrony |
| Ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (1995) | infrastruktura i zakwaterowanie |
| Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 sierpnia 2005 r. (Dz.U. nr 160 poz. 1357) | opłaty za świadczenia zdrowotne dla żołnierzy wojsk obcych |
| Rozporządzenie MON z 14 grudnia 2004 r. (Dz.U. 2015 poz. 256) | komisja ds. roszczeń za szkody wyrządzone przez wojska obce |
Hierarchia
Doktryna NATO wskazuje jako podstawę HNS Traktat Północnoatlantycki, NATO SOFA, Protokół paryski oraz PfP SOFA z dodatkowymi protokołami; umowy tranzytowe i bazowe mogą odsyłać do istniejących porozumień HNS. Gdy SOFA nie obowiązuje, porozumienia HNS powinny same regulować immunitety, roszczenia, zwolnienia podatkowe i broń.1
Wykaz w tabeli opiera się na gminnej instrukcji z 2023 roku; ustawę o pobycie wojsk obcych podano według tekstu jednolitego z 2024 roku.23