Cały Sojusz Północnoatlantycki opiera się na krótkim dokumencie: czternastu artykułach podpisanych w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 roku. Najważniejszy jest art. 5 – napaść na jednego członka jest napaścią na wszystkich – choć nie nakazuje on automatycznie użycia wojska.1
| Artykuł | Treść w skrócie |
|---|---|
| art. 1 | Spory międzynarodowe rozstrzygane pokojowo; bez groźby i użycia siły sprzecznych z celami ONZ. |
| art. 2 | Umacnianie wolnych instytucji, stabilności i współpracy gospodarczej. |
| art. 3 | Utrzymywanie i rozwijanie indywidualnej i zbiorowej zdolności do odparcia zbrojnej napaści – samopomoc i wzajemna pomoc. |
| art. 4 | Konsultacje, gdy któreś państwo uzna, że zagrożona jest integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo strony. |
| art. 5 | Zbrojna napaść na jedną lub kilka stron w Europie lub Ameryce Północnej jest napaścią na wszystkie; każda podejmuje działania, jakie uzna za konieczne, w tym użycie siły zbrojnej, i zawiadamia Radę Bezpieczeństwa ONZ. |
| art. 6 | Obszar, w którym działa art. 5: terytoria stron w Europie i Ameryce Północnej, Turcja, wyspy oraz siły, statki i samoloty w określonym obszarze. |
| art. 7 | Traktat nie narusza praw i obowiązków z Karty Narodów Zjednoczonych ani pierwszeństwa Rady Bezpieczeństwa. |
| art. 8 | Strony potwierdzają brak sprzecznych zobowiązań i nie zaciągną nowych. |
| art. 9 | Powołanie Rady oraz organów pomocniczych, w tym komitetu obrony dla art. 3 i 5. |
| art. 10 | Jednomyślne zaproszenie innych państw europejskich; przystąpienie przez złożenie dokumentu rządowi USA. |
| art. 11 | Ratyfikacja zgodnie z procedurami konstytucyjnymi; wejście w życie po ratyfikacji przez większość sygnatariuszy. |
| art. 12 | Po dziesięciu latach – możliwy przegląd traktatu na wniosek strony. |
| art. 13 | Po dwudziestu latach – możliwe wystąpienie, skuteczne rok po wypowiedzeniu złożonym rządowi USA. |
| art. 14 | Teksty angielski i francuski są jednakowo autentyczne; oryginał w archiwach rządu USA. |
Najważniejsze artykuły
Trzon traktatu to trzy artykuły: art. 3 (każdy członek sam utrzymuje zdolność do obrony), art. 4 (konsultacje przy zagrożeniu) i art. 5 (napaść na jednego jest napaścią na wszystkich). Art. 5 nie nakazuje automatycznie użycia wojska: każde państwo podejmuje działania, „jakie uzna za konieczne”, w tym użycie siły zbrojnej.1
Jak działały te artykuły w praktyce, opisują karty Art. 4 – konsultacje i NATO; drogę nowych członków na podstawie art. 10 – Państwa aspirujące do NATO.
Rada i wystąpienie
Art. 9 powołuje Radę, z której wyrosła Rada Północnoatlantycka. Art. 13 pozwala wystąpić z Sojuszu po dwudziestu latach obowiązywania traktatu, rok po złożeniu wypowiedzenia rządowi USA.1
Polska
Polska jest stroną traktatu od 12 marca 1999 roku.2