Prawo okupacji zaczyna obowiązywać z chwilą efektywnej kontroli obcej armii i chroni ludność niezależnie od legalności samej okupacji.1
Kiedy jest okupacja
Według art. 42 regulaminu haskiego terytorium jest okupowane, gdy faktycznie znajduje się pod władzą wrogiej armii. Prawo okupacji obowiązuje od chwili efektywnej kontroli, także bez walk, i niezależnie od tego, czy okupacja jest legalna w świetle Karty NZ. Spór dotyczy progu: według węższego ujęcia okupacja istnieje dopiero, gdy okupant może wykonywać wszystkie obowiązki.1
Obowiązki i zakazy
Okupant musi przywrócić i zapewnić porządek i bezpieczeństwo publiczne, co do zasady szanować obowiązujące prawo, w pełni swoich możliwości zapewnić higienę, zdrowie, żywność i opiekę medyczną, dopuszczać pomoc humanitarną i zapewnić gwarancje sądowe. Nie wolno mu przymusowo przesiedlać ludności, przenosić na okupowany obszar własnych cywilów, stosować kar zbiorowych, brać zakładników, konfiskować mienia prywatnego ani zmuszać ludności do służby w swoich siłach. Ochrony nie mogą znieść porozumienia z władzami lokalnymi, a osoby chronione nie mogą się jej zrzec.1
Koniec okupacji
Okupacja zwykle kończy się wycofaniem lub wyparciem okupanta; sama obecność obcych wojsk nie oznacza jej trwania, jeśli władza przeszła na rząd lokalny, który się na nią zgadza. Gdy obce siły bez zgody ponownie obejmą kontrolę, prawo okupacji znów ma zastosowanie.1