Karta NZ a użycie siły

Karta NZ zakazuje groźby i użycia siły, z dwoma wyjątkami: decyzją Rady Bezpieczeństwa i w samoobronie przed zbrojną napaścią.¹

Zakaz

Członkowie ONZ rozstrzygają spory środkami pokojowymi (art. 2 ust. 3) i powstrzymują się w stosunkach międzynarodowych od groźby lub użycia siły przeciw integralności terytorialnej lub niezależności politycznej innych państw (art. 2 ust. 4). To pytanie o legalność sięgnięcia po siłę (ius ad bellum); sposób prowadzenia walki reguluje odrębnie prawo humanitarne.¹

Rada Bezpieczeństwa

Członkowie powierzyli Radzie Bezpieczeństwa główną odpowiedzialność za pokój i bezpieczeństwo (art. 24) i zobowiązali się wykonywać jej decyzje (art. 25). Rada stwierdza istnienie zagrożenia pokoju, naruszenia pokoju lub aktu agresji (art. 39) i może zastosować środki bez użycia siły, np. sankcje (art. 41), a gdy są niewystarczające – działania sił powietrznych, morskich i lądowych, w tym blokadę (art. 42). Decyzje merytoryczne wymagają dziewięciu głosów, w tym zgodnych głosów stałych członków – stąd potoczne „weto” (art. 27 ust. 3).¹

Samoobrona i organizacje regionalne

Karta nie narusza przyrodzonego prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony w razie zbrojnej napaści – do czasu, gdy Rada podejmie niezbędne środki; o działaniach w samoobronie trzeba ją niezwłocznie zawiadomić (art. 51). Na tym artykule opiera się art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego.¹²

Karta dopuszcza układy i organizacje regionalne (art. 52), ale akcja przymusu przez nie wymaga co do zasady upoważnienia Rady (art. 53).¹

Powiązane

Międzynarodowe prawo humanitarne (MPH)Prawo, które ogranicza skutki wojny: chroni niewalczących i ogranicza metody oraz środki walki.Art. 5 – obrona zbiorowaCo naprawdę mówi art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, kiedy go użyto i co może go uruchomić.ONZ – Organizacja Narodów ZjednoczonychPolska w ONZ – od podpisania Karty po miejsca w Radzie Bezpieczeństwa – i polski udział w misjach pokojowych.Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK)Kompetencje Międzynarodowego Trybunału Karnego, udział Polski i spór o wyjście Węgier.Traktat PółnocnoatlantyckiCzternaście artykułów podpisanych w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 roku – cała podstawa prawna NATO.Okupacja wojenna w prawie humanitarnymKiedy terytorium jest okupowane, jakie obowiązki ma okupant, czego mu nie wolno i kiedy okupacja się kończy.AJP-3.24 – wojskowy wkład we wsparcie pokojuOd zapobiegania konfliktom po budowę pokoju: rodzaje operacji wsparcia pokoju, zasady zgody, bezstronności i ograniczonego użycia siły.