Art. 5 – obrona zbiorowa

Art. 5 to rdzeń Sojuszu, ale nie automat: każde państwo samo decyduje o formie pomocy. Użyto go tylko raz – po 11 września 2001 roku.¹

Co mówi art. 5

Zbrojna napaść na jednego lub kilku sojuszników w Europie lub Ameryce Północnej jest uważana za napaść na wszystkich. Każde państwo decyduje samo, jakiej pomocy udzieli – nie musi to być użycie siły – i może działać przez NATO, samodzielnie albo dwustronnie. Obszar, na którym napaść uruchamia ten artykuł, określa art. 6 traktatu.¹²

Jedyne użycie: 2001

2 października 2001 roku Rada Północnoatlantycka stwierdziła, że zamachy z 11 września są objęte art. 5. 4 października sojusznicy uzgodnili osiem środków wsparcia, m.in. wymianę informacji wywiadowczych, zgody na przeloty i dostęp do portów i lotnisk. W operacji Eagle Assist (od 9 października 2001 do połowy maja 2002 roku) siedem samolotów AWACS patrolowało niebo nad USA, a operacja Active Endeavour, rozpoczęta 26 października 2001 roku, patrolowała Morze Śródziemne do 2016 roku.¹

Obrona zbiorowa bez art. 5

Wzmocnienia po aneksji Krymu (2014) i po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę (2022) – wielonarodowe siły wysunięte w ośmiu państwach, więcej misji nadzoru przestrzeni powietrznej i silniejsza obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa – NATO opisuje jako środki odstraszania, a nie działania na podstawie art. 5. Konsultacje w razie zagrożenia przewiduje art. 4.¹

Według NATO art. 5 może mieć zastosowanie także do ataków w przestrzeni kosmicznej, z niej lub na nią, a poważne cyberataki i inne działania hybrydowe mogą zostać uznane za zbrojną napaść.¹

Powiązane

Traktat PółnocnoatlantyckiCzternaście artykułów podpisanych w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 roku – cała podstawa prawna NATO.Art. 4: konsultacje w NATODziewięć razy od 1949 roku państwa NATO prosiły o konsultacje z art. 4 – trzy razy była wśród nich Polska.Zagrożenia hybrydoweJak NATO definiuje działania hybrydowe i kiedy mogą one uruchomić art. 5.Odstraszanie i obrona NATONa czym opiera się odstraszanie Sojuszu, czym jest odstraszanie przez odmowę i jak zmieniała się postawa NATO od 2014 roku.Rada PółnocnoatlantyckaNajważniejszy organ decyzyjny NATO: kto w niej zasiada i jak podejmuje decyzje.Karta NZ a użycie siłyKiedy państwo może legalnie użyć siły: zakaz z art. 2 ust. 4, środki Rady Bezpieczeństwa i prawo do samoobrony z art. 51.