ABW to cywilny kontrwywiad i strażnik porządku konstytucyjnego: wykrywa szpiegostwo i terroryzm i chroni informacje niejawne. Utworzyła ją ustawa z 24 maja 2002 roku w miejsce Urzędu Ochrony Państwa, a jej szef podlega bezpośrednio premierowi.1
Zadania
ABW rozpoznaje, zapobiega i zwalcza zagrożenia dla bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku konstytucyjnego, w tym suwerenności, integralności terytorialnej i obronności. Wykrywa szpiegostwo, terroryzm, naruszenia tajemnicy państwowej i przestępstwa godzące w podstawy ekonomiczne państwa, m.in. handel bronią i towarami strategicznymi (art. 5).1
Jest też krajową władzą bezpieczeństwa w sprawach ochrony informacji niejawnych w stosunkach międzynarodowych. Za granicą działa tylko w zakresie zwalczania przestępstw. Szefa powołuje premier po opinii Prezydenta, Kolegium do Spraw Służb Specjalnych i komisji sejmowej (art. 14).1
W systemie służb specjalnych
Rządowy serwis służb specjalnych wymienia pięć służb: ABW i Agencję Wywiadu (ustawa z 24 maja 2002 roku), SKW i SWW (ustawa z 9 czerwca 2006 roku, działają od 1 października 2006) oraz CBA. Szefowie ABW i AW podlegają premierowi; nadzór sprawuje minister koordynator służb specjalnych, a opiniuje Kolegium do Spraw Służb Specjalnych.3
Raport za lata 2024–2025
W 2026 roku ABW opublikowała raport „Wybrane aktywności” za lata 2024–2025 – pierwszy taki od ponad dekady. Według relacji prasowych agencja wszczęła w tym czasie 69 śledztw kontrwywiadowczych – tyle samo co przez ponad trzy dekady wcześniej – zatrzymała 91 osób podejrzanych o działanie na rzecz rosyjskich i białoruskich służb i wyeliminowała 61 agentów. Celami dywersji były obiekty wojskowe, infrastruktura krytyczna, miejsca związane z pomocą dla Ukrainy i obiekty użyteczności publicznej.24
Raport podaje też, że w latach 2024–2025 ABW wydała ok. 23 tys. poświadczeń bezpieczeństwa – zob. poświadczenie bezpieczeństwa i szpiegostwo i dywersja w Polsce.5