ABW i Agencję Wywiadu utworzyła ustawa z 24 maja 2002 roku; ich szefowie podlegają bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów, a działalność kontroluje Sejm. Wojskowe służby specjalne opisują karty SKW i SWW.1
W tym dziale
Służby specjalne 6
Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW)Służba ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku konstytucyjnego: kontrwywiad, terroryzm, ochrona informacji niejawnych.Agencja Wywiadu (AW)Cywilny wywiad zagraniczny: zagrożenia zewnętrzne, terroryzm międzynarodowy, proliferacja, wywiad elektroniczny.Służba Kontrwywiadu Wojskowego (SKW)Służba specjalna chroniąca wojsko przed zagrożeniami wewnętrznymi: kontrwywiad, ochrona informacji niejawnych, przestępstwa żołnierzy.Służba Wywiadu Wojskowego (SWW)Wojskowy wywiad zagraniczny: zagrożenia militarne, terroryzm międzynarodowy, obrót bronią i wywiad elektroniczny.Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA)Służba specjalna do zwalczania korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, działająca od 2006 roku; w 2026 roku Sejm uchwalił jej likwidację, ale ustawa została zawetowana.SKW i SWW w systemie obronnym – szczególne umocowanieWojskowe służby specjalne: urzędy administracji rządowej podległe MON, nadzorowane przez premiera, w czasie wojny – część Sił Zbrojnych.
Nadzór i koordynacja 3
Kolegium do Spraw Służb SpecjalnychOrgan opiniodawczo-doradczy przy Radzie Ministrów, koordynujący pracę służb specjalnych.Sejmowa Komisja do Spraw Służb SpecjalnychParlamentarna kontrola ABW, AW, SKW, SWW i CBA – najwyżej siedmiu posłów, obrady niejawne.Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB)Krajowe centrum zarządzania kryzysowego: całodobowy dyżur, plan zarządzania kryzysowego, ostrzeżenia Alert RCB.
Formacje mundurowe 8
PolicjaUmundurowana i uzbrojona formacja ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, następczyni Milicji Obywatelskiej od 1990 roku; ok. 100 tys. funkcjonariuszy.Straż GranicznaFormacja ochrony granic utworzona w 1990 roku w miejsce Wojsk Ochrony Pogranicza.Służba Ochrony Państwa (SOP)Następczyni Biura Ochrony Rządu: chroni najważniejsze osoby w państwie, gości zagranicznych i wybrane placówki.Państwowa Straż Pożarna i krajowy system ratowniczo-gaśniczyZawodowa formacja ratownicza – trzon KSRG z ponad 5,3 tys. jednostek OSP; filar ochrony ludności i obrony cywilnej.Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC)Zadania, struktura i wyniki policyjnego biura do walki z cyberprzestępczością.Służba Celno-Skarbowa (KAS)Umundurowana formacja Krajowej Administracji Skarbowej od 2017 roku: ochrona interesów Skarbu Państwa i obszaru celnego UE, także na granicy.Służba WięziennaUmundurowana i uzbrojona formacja podległa Ministrowi Sprawiedliwości: wykonanie kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania.Straż MarszałkowskaUmundurowana i uzbrojona formacja chroniąca Sejm i Senat, podległa Marszałkowi Sejmu; tradycja sięga XVII wieku.
Sprawy i zagrożenia 3
Szpiegostwo i dywersja – sprawy ABW 2024–202569 śledztw szpiegowskich w dwa lata – tyle, co w latach 1991–2023 łącznie.Podpalenia na zlecenie rosyjskiego wywiadu (2024)OBI w Warszawie, IKEA w Wilnie, przygotowania w Rydze, nagranie pożaru Marywilskiej 44 – akt oskarżenia przeciw pięciu osobom z 2026 roku.Dywersja na linii kolejowej Warszawa–Lublin (listopad 2025)Wysadzony tor pod Miką i zniszczona sieć trakcyjna pod Gołębiem: prokuratura zarzuca sprawcom dywersję o charakterze terrorystycznym na rzecz rosyjskiego wywiadu.
Służby historyczne 11
Od wywiadu II RP po formacje PRL i III RP, które już nie istnieją.
Urząd Ochrony Państwa (UOP, 1990–2002)Pierwsza służba specjalna III RP, utworzona w miejsce Służby Bezpieczeństwa; w 2002 roku podzielona na ABW i Agencję Wywiadu.Wojskowe Służby Informacyjne (WSI, 1991–2006)Wywiad i kontrwywiad wojskowy III RP po WSW i Zarządzie II; zlikwidowane w 2006 roku i zastąpione przez SKW i SWW.Biuro Ochrony Rządu (BOR, 1956–2018)Formacja ochrony najważniejszych osób w państwie przez ponad 60 lat; od 1 lutego 2018 roku zastąpiona przez Służbę Ochrony Państwa.Wojskowa Służba Wewnętrzna (WSW, 1957–1990)Kontrwywiad i policja wojskowa PRL – następczyni Informacji Wojskowej, pod nadzorem KGB.Informacja Wojskowa (GZI WP, 1944–1957)Kontrwywiad wojskowy pierwszych lat PRL, uznawany za jedną z najbrutalniejszych służb tamtego okresu; w 1957 roku zastąpiony przez WSW.Aparat bezpieczeństwa PRL: od MBP do Służby Bezpieczeństwa (1944–1990)Przemiany aparatu bezpieczeństwa PRL i jego działania wobec wojska.Milicja Obywatelska (MO, 1944–1990)Formacja porządkowa PRL, formalnie od zwalczania przestępczości, w praktyce narzędzie władzy – z ZOMO do tłumienia protestów.Wojska Ochrony Pogranicza (WOP, 1945–1991)Wojskowa formacja ochrony granic PRL: od rozkazu z września 1945 roku do zastąpienia przez Straż Graniczną w maju 1991 roku.Policja Państwowa (1919–1939)Policja II Rzeczypospolitej: ustawa z 24 lipca 1919 roku, organizacja na wzór wojskowy, wrzesień 1939 i zbrodnia w Twerze i Miednoje.Korpus Ochrony Pogranicza (KOP, 1924–1939)Wojskowa formacja ochrony wschodniej granicy II RP, podległa MSW: walka z sowiecką dywersją, przemytem i praca cywilizacyjna na Kresach.Oddział II Sztabu Generalnego – wywiad II RP („Dwójka”)Wywiad i kontrwywiad wojskowy II Rzeczypospolitej: od operacji Sosnowskiego w Berlinie po złamanie Enigmy.