Korpus Ochrony Pogranicza powstał w 1924 roku, gdy sowieckie oddziały dywersyjne napadały na posterunki i miasteczka Kresów. Strzegł ok. 3000 km wschodniej granicy, liczył do ok. 30 tys. żołnierzy, a jego tradycje kontynuuje dziś Straż Graniczna i Komponent Obrony Pogranicza WOT.123
Powstanie
Po pokoju ryskim Kresy nękały sowieckie oddziały dywersyjne napadające na posterunki, majątki i urzędy; przełomowe były napady z 1924 roku, m.in. na Stołpce. Rząd zdecydował o utworzeniu KOP 21–22 sierpnia 1924 roku, rozkaz Ministra Spraw Wojskowych wydano 12 września, a pierwsze jednostki objęły granicę 27 października 1924 roku; najwcześniej sformowano 1 Brygadę KOP „Wołyń”.12
Do końca 1924 roku utworzono 10 z 30 planowanych batalionów granicznych i 10 z 30 szwadronów. KOP był formacją wojskową, ale podlegał Ministrowi Spraw Wewnętrznych i współpracował z Oddziałem II Sztabu Generalnego i wywiadem Policji Państwowej.1
Służba
Strażnice liczyły zwykle 10–15 żołnierzy pod dowództwem podoficera. Korpus zwalczał sowieckie bandy dywersyjne i przemyt, a także prowadził kursy rolnicze i oświatowe, pomoc medyczną i weterynaryjną, w latach 30. wspierał spółdzielczość.2
1939 i pamięć
Mobilizacja odebrała KOP doświadczonych żołnierzy i większość ciężkiego uzbrojenia. 17 września strażnice stawiały kilkugodzinny opór Armii Czerwonej – według historyka T. Głowińskiego był to główny opór przeciw agresji sowieckiej; zgrupowanie gen. Orlika-Rückemanna walczyło do 1 października. Szczegóły: KOP we wrześniu 1939.2
Tradycje KOP przejęła Straż Graniczna, a od 2026 roku nazwę nawiązującą do niego nosi Komponent Obrony Pogranicza WOT.13