Wojska Ochrony Pogranicza strzegły granic PRL od września 1945 roku. Podlegały kolejno MON, MBP i MSW, a w maju 1991 roku zastąpiła je Straż Graniczna.1
Czym były
Przez blisko pół wieku granic Polski strzegła formacja wojskowa. Wojska Ochrony Pogranicza utworzono 13 września 1945 roku rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 0245; już w październiku na granicy działały Przejściowe Punkty Kontrolne, a na Bałtyku zaczęto tworzyć flotylle ścigaczy i motorówek.1
Do zadań WOP należało zwalczanie przestępczości granicznej, porządek w pasie granicznym, nadzór nad przepisami o ochronie granicy na lądzie i morzu oraz część czynności administracji celnej.1
Komu podlegały
Formacja kilka razy zmieniała resort. Do 1948 roku Departament WOP podlegał wiceministrowi obrony; od 1 stycznia 1949 roku WOP przeszły pod Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, a w 1954 roku – pod Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.1
1 lipca 1965 roku wróciły do MON, przy czym kontrolę ruchu granicznego przejęła Milicja Obywatelska. Decyzją rządu z 30 lipca 1971 roku dowodzenie ponownie trafiło do MSW, a od 1 stycznia 1972 roku WOP znów obsadzały wszystkie przejścia graniczne.1
Struktura
Podstawą były brygady i oddziały, a najmniejszą jednostką – strażnica. W 1958 roku jednostki dostały nazwy regionalne (np. 12 Pomorska Brygada WOP), a od 1976 roku, po reformie administracyjnej, odcinki dopasowano do granic województw i gmin; bataliony graniczne zastąpiły placówki zwiadu i kompanie odwodowe.1
Koniec
W ostatnich latach istnienia formacji w 1989 roku rozformowano Lubuską Brygadę WOP, a w 1990 roku Bałtycką Brygadę przeformowano w oddział. 15 maja 1991 roku WOP zlikwidowano, a ochronę granic przejęła Straż Graniczna.1
Przedwojenną poprzedniczką na granicy wschodniej był Korpus Ochrony Pogranicza.