Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Służby historyczne

Milicja Obywatelska (MO, 1944–1990)

Formacja porządkowa PRL, formalnie od zwalczania przestępczości, w praktyce narzędzie władzy – z ZOMO do tłumienia protestów.

Redakcja mil.linkAutor10 listopada 2026Publikacja10 listopada 2026Weryfikacja3 · 2 pierwotneŹródła

Milicja Obywatelska formalnie zwalczała przestępczość, ale w PRL była też narzędziem władzy – z oddziałami ZOMO do tłumienia protestów. Działała od 1944 roku; ustawy z 6 kwietnia 1990 roku zastąpiły ją Policją.12

Powstanie

Manifest PKWN z 22 lipca 1944 roku wzywał do tworzenia Milicji Obywatelskiej, a dekret z 7 października 1944 roku podporządkował ją kierownikowi resortu bezpieczeństwa publicznego.2

W 1945 roku MO liczyła 62 tys. funkcjonariuszy – głównie byłych partyzantów Armii Ludowej, żołnierzy oddelegowanych z wojska i członków PPR, PPS i SL.1

Rola w PRL

Formalnie milicja zwalczała przestępczość i dbała o bezpieczeństwo obywateli; według PAP w praktyce służyła władzy politycznej. Miała strukturę od Komendy Głównej przez komendy wojewódzkie, powiatowe i miejskie po posterunki.1

W 1946 roku utworzono Ochotniczą Rezerwę MO, a w 1956 roku Zmotoryzowane Odwody MO (ZOMO) do tłumienia większych rozruchów. ZOMO ostatni raz użyto 3 lipca 1989 roku. W latach 1965–1971 milicja obsługiwała też przejścia graniczne.13

Koniec

Na początku 1990 roku MO liczyła ok. 80 tys. funkcjonariuszy. 6 kwietnia 1990 roku Sejm uchwalił pakiet ustaw znoszących Milicję Obywatelską i Służbę Bezpieczeństwa; w ich miejsce powstały Policja i Urząd Ochrony Państwa. W toku weryfikacji ze służby odeszło 3027 funkcjonariuszy.1

Powiązane

Służby bezpieczeństwa państwaCywilne służby specjalne i formacje, które obok wojska chronią państwo: ABW, Agencja Wywiadu, SOP, Straż Graniczna i RCB.PolicjaUmundurowana i uzbrojona formacja ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, następczyni Milicji Obywatelskiej od 1990 roku; ok. 100 tys. funkcjonariuszy.Policja Państwowa (1919–1939)Policja II Rzeczypospolitej: ustawa z 24 lipca 1919 roku, organizacja na wzór wojskowy, wrzesień 1939 i zbrodnia w Twerze i Miednoje.Aparat bezpieczeństwa PRL: od MBP do Służby Bezpieczeństwa (1944–1990)Przemiany aparatu bezpieczeństwa PRL i jego działania wobec wojska.Urząd Ochrony Państwa (UOP, 1990–2002)Pierwsza służba specjalna III RP, utworzona w miejsce Służby Bezpieczeństwa; w 2002 roku podzielona na ABW i Agencję Wywiadu.