Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Służby bezpieczeństwa · historia

Aparat bezpieczeństwa PRL: od MBP do Służby Bezpieczeństwa (1944–1990)

Przemiany aparatu bezpieczeństwa PRL i jego działania wobec wojska.

Redakcja mil.linkAutor10 listopada 2026Publikacja10 listopada 2026Weryfikacja3 · 0 pierwotneŹródła

Komunistyczna policja polityczna działała w PRL pod kilkoma nazwami: najpierw Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, od 1954 roku Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego, a od 1956 roku Służba Bezpieczeństwa w MSW. SB zlikwidowano 10 maja 1990 roku.1

Chronologia

Dokumenty zebrane przez IPN pokazują przemiany aparatu: w grudniu 1954 roku w miejsce Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego utworzono Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego; 13 listopada 1956 roku Komitet włączono do MSW, gdzie działała Służba Bezpieczeństwa; rozkaz z 10 maja 1990 roku zakończył jej działalność.1

Ustawami z 6 kwietnia 1990 roku zniesiono SB i Milicję Obywatelską; w ich miejsce powstały UOP i Policja.2

Wojsko

Odpowiednikiem w wojsku były Informacja Wojskowa (od 1944 roku) i Wojskowa Służba Wewnętrzna (1957–1990). Dokumenty aparatu bezpieczeństwa przechowuje i bada IPN.31

Powiązane

Urząd Ochrony Państwa (UOP, 1990–2002)Pierwsza służba specjalna III RP, utworzona w miejsce Służby Bezpieczeństwa; w 2002 roku podzielona na ABW i Agencję Wywiadu.Wojskowa Służba Wewnętrzna (WSW, 1957–1990)Kontrwywiad i policja wojskowa PRL – następczyni Informacji Wojskowej, pod nadzorem KGB.PolicjaUmundurowana i uzbrojona formacja ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, następczyni Milicji Obywatelskiej od 1990 roku; ok. 100 tys. funkcjonariuszy.