Straż Graniczna strzeże polskich granic od 1991 roku, gdy zastąpiła Wojska Ochrony Pogranicza. Utworzyła ją ustawa z 12 października 1990 roku; dziś na granicy z Białorusią współdziała z wojskiem.134
Formacja
Straż Graniczną utworzono ustawą z 12 października 1990 roku jako jednolitą, umundurowaną formację; służbę rozpoczęła 16 maja 1991 roku – to jej święto. Zastąpiła Wojska Ochrony Pogranicza, które strzegły granic od 1945 roku. W 2013 roku liczyła 14 314 funkcjonariuszy i 3712 pracowników cywilnych, a na koniec 2025 roku – rekordowe ponad 16,5 tys. funkcjonariuszy (w 2025 r. przyjęto niemal 1450 nowych). W 2025 roku SG odprawiła blisko 46 mln podróżnych, a cała granica z Białorusią (ponad 418 km) jest monitorowana całą dobę.156
Na granicy z Białorusią SG współdziała z wojskiem – zob. Bezpieczne Podlasie i strefa buforowa.7
Od WOP do Straży Granicznej
Ustawa z 12 października 1990 roku (w życiu od 11 listopada 1990 roku) powołała Straż Graniczną w miejsce Wojsk Ochrony Pogranicza; 16 maja 1991 roku minister spraw wewnętrznych zarządzeniem nr 47/91 rozformował WOP – dowództwo i wszystkie brygady – a SG formalnie rozpoczęła służbę. Formacja przejęła tradycje Korpusu Ochrony Pogranicza.38
Rok 2025
Według sprawozdania Komendanta Głównego wskaźnik skuteczności systemu ochrony granicy wyniósł w 2025 roku 94,36 proc. (cel: co najmniej 88 proc.). Odebrano barierę elektroniczną na odcinku Nadbużańskiego Oddziału SG (1848 słupów, 5028 kamer, centrum nadzoru; 26 listopada 2025 roku) i Podlaskiego Oddziału (1322 kamery; 10 marca 2025 roku).2
7 lipca 2025 roku przywrócono tymczasowe kontrole na granicach z Niemcami i Litwą (przedłużone do 4 kwietnia 2026 roku). Strefa buforowa przy granicy z Białorusią obejmowała 78,29 km; ruch osobowy z Białorusią ograniczono do przejścia Terespol–Brześć. Zob. strefa buforowa i Tarcza Wschód.2