Hasła słownika na literę P (85) w porządku alfabetycznym. Kliknij hasło, aby przejść do pełnej definicji, omówienia i źródeł.
| Hasło | Definicja | Dział |
|---|---|---|
| Panzerbrigade 45 | Brygada pancerna Bundeswehry stacjonująca na stałe na Litwie. | Sojusze |
| państwo aspirujące | Państwo deklarujące wolę członkostwa w NATO; obecnie Bośnia i Hercegowina, Gruzja i Ukraina. | Sojusze |
| państwo-gospodarz (host nation) | Państwo, które na podstawie porozumienia przyjmuje siły lub materiały sojusznicze albo udziela im wsparcia. | HNS – wsparcie przez państwo-gospodarza |
| państwo ramowe | Państwo prowadzące wielonarodową jednostkę NATO; w grupie bojowej w Polsce są to Stany Zjednoczone. | Sojusze |
| Parasol Wyborczy | Operacja ochrony wyborów 2025 roku przed cyberatakami i dezinformacją. | Wojska Obrony Cyberprzestrzeni – jednostki |
| Partnerstwo dla Pokoju (PdP, PfP) | Program współpracy NATO z państwami partnerskimi, utworzony w styczniu 1994 roku; Polska przystąpiła 2 lutego 1994. | Sojusze |
| partnerzy na świecie (partners across the globe) | Państwa spoza europejskich i bliskowschodnich ram partnerstwa, m.in. Japonia, Republika Korei i Australia. | Sojusze |
| pasywna rezerwa | Rezerwa osób z uregulowanym stosunkiem do służby wojskowej, które nie pełnią innej służby i nie podlegają militaryzacji; można je powołać na ćwiczenia do 90 dni w roku. | Służba wojskowa |
| Patriot | Amerykański system obrony powietrznej i przeciwrakietowej średniego zasięgu, w Polsce w programie Wisła. | Uzbrojenie i modernizacja |
| patrol saperski | Pododdział wojsk inżynieryjnych usuwający niewybuchy i niewypały znalezione na terenie kraju. | Siły Zbrojne RP |
| pełna gotowość operacyjna WOT | Próg w ustawie o urzędzie MON: do jego osiągnięcia Dowódca WOT podlega bezpośrednio ministrowi, a Szef Sztabu Generalnego dowodzi SZ z wyłączeniem WOT. | Kierowanie i dowodzenie |
| PESCO (stała współpraca strukturalna) | Forma współpracy obronnej państw Unii Europejskiej oparta na art. 42 ust. 6 Traktatu o Unii Europejskiej, ustanowiona w grudniu 2017 roku. | Sojusze |
| PGZ (Polska Grupa Zbrojeniowa) | Państwowa grupa kapitałowa przemysłu obronnego: 68 spółek i ponad 20 tys. pracowników (dane z 2025 roku). | Przemysł obronny |
| Piorun | Polski przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy z zakładów Mesko. | Uzbrojenie i modernizacja |
| Pirat | Polski przeciwpancerny pocisk Mesko naprowadzany na odbitą wiązkę lasera, o zasięgu do 2,5 km. | Uzbrojenie i modernizacja |
| PIT-RADWAR | Główny polski producent radarów wojskowych. | Przemysł obronny |
| PJOS (Powietrzna Jednostka Operacji Specjalnych) | Jednostka lotnicza w Powidzu, następczyni 7 Eskadry Działań Specjalnych; w operacji podlega DKWS. | Wojska Specjalne – jednostki |
| PKW Irak (2003–2008) | Polski kontyngent w Iraku: pięć lat i dziesięć zmian w sektorze centralno-południowym. | Misje zagraniczne |
| PKW Kuwejt | Polski kontyngent z czterema F-16 w koalicji przeciw Państwu Islamskiemu (2016–2018). | Misje zagraniczne |
| PKW Rumunia | Polski kontyngent z Rosomakami w wielonarodowej grupie bojowej NATO w Rumunii. | Misje zagraniczne |
| PKW (Polski Kontyngent Wojskowy) | Zgrupowanie wysyłane za granicę postanowieniem Prezydenta na wniosek Rady Ministrów, z określoną liczebnością, zadaniami i okresem. | Misje zagraniczne |
| plany operacyjne | Dokumenty planistyczne organów i jednostek na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa i na czas wojny. | |
| Plan działań na rzecz członkostwa (MAP) | Program NATO z 1999 roku przygotowujący państwa aspirujące do możliwego członkostwa; udział nie gwarantuje zaproszenia. | Sojusze |
| plan „Peking” | Plan przerzutu polskich okrętów do Wielkiej Brytanii tuż przed wybuchem wojny w 1939 roku. | Historia Wojska Polskiego |
| plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu | Głosowanie z 11 lipca 1920 roku, w którym za Polską opowiedziało się ok. 3% głosujących. | Historia Wojska Polskiego |
| plutonowy | Stopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: bosmanmat. | Służba wojskowa |
| płk Stanisław Dąbek | Dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża we wrześniu 1939 roku. | Historia Wojska Polskiego |
| Płowce | Bitwa z 27 września 1331 roku kończąca wyprawę krzyżacką na ziemie Polski centralnej. | Historia Wojska Polskiego |
| PMT (Plan Modernizacji Technicznej) | Wieloletni plan zakupów uzbrojenia i sprzętu dla Sił Zbrojnych, oparty na programie rozwoju SZ. | Uzbrojenie i modernizacja |
| PMT 2021–2035 | Plan Modernizacji Technicznej zatwierdzony 10 października 2019 roku, zakładający 524 mld zł w horyzoncie 15 lat. | Uzbrojenie i modernizacja |
| pobór | Obowiązkowe powoływanie do zasadniczej służby wojskowej; w czasie pokoju zawieszone od 2009 roku. | Historia Wojska Polskiego |
| podchorąży | Tytuł studenta uczelni wojskowej kształcącego się na oficera, nadawany po złożeniu przysięgi wojskowej. | Uczelnie i szkolnictwo |
| podmiotowy podział bezpieczeństwa | Podział według podmiotu: bezpieczeństwo indywidualne, grupowe, narodowe (państwowe i terytorialne) oraz międzynarodowe (regionalne i globalne). | Strategia bezpieczeństwa |
| podoficer | Żołnierz korpusu podoficerów – od kaprala do starszego chorążego sztabowego; do służby zawodowej wymagane co najmniej wykształcenie średnie. | Służba wojskowa |
| podporucznik | Stopień wojskowy (oficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: podporucznik marynarki. | Służba wojskowa |
| podpułkownik | Stopień wojskowy (oficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: komandor porucznik. | Służba wojskowa |
| podręcznik taliński | Ekspercka wykładnia stosowania prawa międzynarodowego do operacji cybernetycznych, opracowana przy CCDCOE NATO. | Prawo konfliktów zbrojnych |
| podsystemy wykonawcze | Siły i środki do zadań w dziedzinie bezpieczeństwa: operacyjne (obronny i ochronne) oraz wsparcia (społeczne i gospodarcze). | Strategia bezpieczeństwa |
| podsystem kierowania bezpieczeństwem | Kluczowy element systemu: organy władzy, kierownicy jednostek, organy doradcze i sztabowe, procedury i infrastruktura kierowania. | Strategia bezpieczeństwa |
| Polacy w Berlinie (1945) | Udział ok. 12,7 tys. polskich żołnierzy w walkach o Berlin; 2 maja 1945 roku polska flaga zawisła na Kolumnie Zwycięstwa. | Historia Wojska Polskiego |
| POLBAT | Polski batalion w misjach ONZ, m.in. w Chorwacji w latach 1995–1996. | Misje zagraniczne |
| Policja | Umundurowana i uzbrojona formacja ochrony bezpieczeństwa ludzi i porządku publicznego, działająca od 1990 roku. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| Policja Państwowa | Policja II Rzeczypospolitej, utworzona ustawą z 24 lipca 1919 roku; zorganizowana na wzór wojskowy, podległa ministrowi spraw wewnętrznych. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| poligon wojskowy | Teren do szkolenia wojsk w strzelaniu i manewrach; Wojska Lądowe mają pięć dużych ośrodków, lotnictwo – dwa poligony. | Siły Zbrojne RP |
| POLSA (Polska Agencja Kosmiczna) | Agencja z Gdańska nadzorowana przez premiera, z ustawowymi zadaniami obronnymi w obserwacji Ziemi i łączności satelitarnej. | Instytucje |
| Polskie Państwo Podziemne | Konspiracyjne struktury państwa w okupowanej Polsce – administracja, sądy, szkolnictwo i wojsko – podległe rządowi RP na uchodźstwie. | Historia Wojska Polskiego |
| Polskie Siły Powietrzne (1940–1947) | Polskie lotnictwo w Wielkiej Brytanii: 15 dywizjonów i do 17 tys. ludzi. | Historia Wojska Polskiego |
| polskie Termopile | Określenie obrony Wizny we wrześniu 1939 roku przez kilkuset żołnierzy kpt. Władysława Raginisa. | Historia Wojska Polskiego |
| Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia | Brytyjska formacja z lat 1946–1949 przygotowująca żołnierzy PSZ do życia cywilnego. | Historia Wojska Polskiego |
| POLUKRBAT | Polsko-ukraiński batalion pokojowy (1998–2010), służący m.in. w misji KFOR. | Misje zagraniczne |
| pomoc Sił Zbrojnych dla Policji | Użycie oddziałów wojska do wsparcia Policji postanowieniem Prezydenta na wniosek premiera, a w trybie pilnym decyzją MON na wniosek MSWiA; żołnierze mają wtedy uprawnienia policjantów. | Prawo obronne |
| Poprad | Samobieżny zestaw przeciwlotniczy z pociskami Grom/Piorun dla brygad i pułków przeciwlotniczych. | Uzbrojenie i modernizacja |
| Poradnik bezpieczeństwa | Wspólna publikacja MON, MSWiA i RCB z 2025 roku z poradami na wypadek kryzysu i wojny. | Prawo obronne |
| porozumienie z Dayton | Porozumienie pokojowe kończące wojnę w Bośni, podpisane w Paryżu 14 grudnia 1995 roku. | Misje zagraniczne |
| porucznik | Stopień wojskowy (oficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: porucznik marynarki. | Służba wojskowa |
| poświadczenie bezpieczeństwa | Dokument dopuszczający do informacji niejawnych, wydawany po postępowaniu sprawdzającym. | Służba wojskowa |
| potencjał bezpieczeństwa (strategiczny potencjał państwa) | Zasoby ludzkie i materialne oraz poziom ich zorganizowania w system państwowy, z uwzględnieniem położenia i relacji z innymi podmiotami. | Strategia bezpieczeństwa |
| potop szwedzki | Najazd Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 50. XVII wieku; symbolem oporu stała się obrona Jasnej Góry. | Historia Wojska Polskiego |
| powstania śląskie | Trzy powstania z lat 1919–1921 i plebiscyt, po których Polska otrzymała część Górnego Śląska. | Historia Wojska Polskiego |
| powstanie listopadowe | Wojna regularnej armii Królestwa Polskiego z Rosją w latach 1830–1831. | Historia Wojska Polskiego |
| powstanie sejneńskie | Powstanie z sierpnia 1919 roku, w którym mieszkańcy Suwalszczyzny opanowali Sejny. | Historia Wojska Polskiego |
| powstanie styczniowe | Powstanie z lat 1863–1864, od początku prowadzone jako wojna partyzancka. | Historia Wojska Polskiego |
| powstanie wielkopolskie | Zwycięskie powstanie, które wybuchło 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu. | Historia Wojska Polskiego |
| POW (Polska Organizacja Wojskowa) | Tajna organizacja wojskowa z lat 1914–1918 przygotowująca kadry przyszłej armii; w listopadzie 1918 roku rozbrajała Niemców. | Historia Wojska Polskiego |
| Poznański Czerwiec | Robotniczy protest z 1956 roku stłumiony przez wojsko – ponad 10 tys. żołnierzy i 359 czołgów. | Historia Wojska Polskiego |
| pracowniczy przydział mobilizacyjny | Imienne przeznaczenie pracownika na stanowisko pracy na czas wojny. | Świadczenia na rzecz obrony |
| programy obronne | Dokumenty planistyczne określające zadania obronne w czasie pokoju i ich finansowanie. | |
| Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej | Program finansowania schronów, sprzętu, łączności i alarmowania; na lata 2027–2031 przyjęty 6 października 2026 roku. | Prawo obronne |
| Program Rozwoju Sił Zbrojnych | Niejawny program na lata 2025–2039, podpisany 22 grudnia 2025 roku – podstawa nowego planu modernizacji. | Uzbrojenie i modernizacja |
| projekt PESCO | Wspólny projekt państw UE w ramach stałej współpracy strukturalnej; Polska uczestniczy w kilkunastu. | Sojusze |
| prokuratura do spraw wojskowych | Wyspecjalizowane komórki prokuratury powszechnej, które od 2016 roku zastępują odrębną prokuraturę wojskową. | Prawo obronne |
| protokoły dodatkowe | Uzupełnienia konwencji genewskich: protokoły I i II z 1977 roku oraz III z 2005 roku. | Prawo konfliktów zbrojnych |
| przedmiotowy (dziedzinowy) podział bezpieczeństwa | Podział według dziedzin: w ujęciu BBN obronność, ochrona, bezpieczeństwo społeczne i gospodarcze, wraz z sektorami i obszarami transsektorowymi. | Strategia bezpieczeństwa |
| przemoc zbrojna | Użycie siły zbrojnej; w ujęciu S. Kozieja wojna to zorganizowana przemoc zbrojna jednostek politycznych przeciwko sobie. | Strategia bezpieczeństwa |
| przesmyk suwalski | Pas polsko-litewskiej granicy między Obwodem Królewieckim a Białorusią, lądowe połączenie państw bałtyckich z resztą NATO. | Strategia bezpieczeństwa |
| przydział mobilizacyjny | Imienne przeznaczenie żołnierza zawodowego lub rezerwisty na stanowisko na czas wojny. | Służba wojskowa |
| przysięga wojskowa | Ślubowanie żołnierza, którego rotę zapisano w art. 12 ustawy o obronie Ojczyzny. | Służba wojskowa |
| przystąpienie Polski do NATO | Proces od zaproszenia w Madrycie w lipcu 1997 roku do złożenia dokumentu przystąpienia 12 marca 1999 roku. | Sojusze |
| PSP (Państwowa Straż Pożarna) | Zawodowa formacja ratownicza, trzon krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| PSZ (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie) | Wojsko Polskie na uchodźstwie w czasie II wojny światowej, podległe rządowi RP w Londynie; zdemobilizowane po wojnie. | Historia Wojska Polskiego |
| PT-91 Twardy | Polska modernizacja czołgu T-72M1 z lat 90.; część egzemplarzy przekazano w 2022 roku Ukrainie. | Uzbrojenie i modernizacja |
| pułkownik | Stopień wojskowy (oficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: komandor. | Służba wojskowa |
| Pułk Reprezentacyjny WP | Jednostka pełniąca wartę przy Grobie Nieznanego Żołnierza i wystawiająca kompanie honorowe. | Instytucje |
| punkt kontaktowy HNS | Komórka ministra, wojewody lub gminy, która koordynuje przygotowanie i udzielanie wsparcia wojskom sojuszniczym. | HNS – wsparcie przez państwo-gospodarza |
| PURL | Prioritised Ukraine Requirements List: zakupy amerykańskiego sprzętu dla Ukrainy finansowane przez sojuszników. | Sojusze |