Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Słownik

Słownik: litera P

85 haseł słownika terminów bezpieczeństwa narodowego.

Hasła słownika na literę P (85) w porządku alfabetycznym. Kliknij hasło, aby przejść do pełnej definicji, omówienia i źródeł.

Słownik alfabetycznie
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ0–9
Hasła na literę P
HasłoDefinicjaDział
Panzerbrigade 45Brygada pancerna Bundeswehry stacjonująca na stałe na Litwie.Sojusze
państwo aspirującePaństwo deklarujące wolę członkostwa w NATO; obecnie Bośnia i Hercegowina, Gruzja i Ukraina.Sojusze
państwo-gospodarz (host nation)Państwo, które na podstawie porozumienia przyjmuje siły lub materiały sojusznicze albo udziela im wsparcia.HNS – wsparcie przez państwo-gospodarza
państwo ramowePaństwo prowadzące wielonarodową jednostkę NATO; w grupie bojowej w Polsce są to Stany Zjednoczone.Sojusze
Parasol WyborczyOperacja ochrony wyborów 2025 roku przed cyberatakami i dezinformacją.Wojska Obrony Cyberprzestrzeni – jednostki
Partnerstwo dla Pokoju (PdP, PfP)Program współpracy NATO z państwami partnerskimi, utworzony w styczniu 1994 roku; Polska przystąpiła 2 lutego 1994.Sojusze
partnerzy na świecie (partners across the globe)Państwa spoza europejskich i bliskowschodnich ram partnerstwa, m.in. Japonia, Republika Korei i Australia.Sojusze
pasywna rezerwaRezerwa osób z uregulowanym stosunkiem do służby wojskowej, które nie pełnią innej służby i nie podlegają militaryzacji; można je powołać na ćwiczenia do 90 dni w roku.Służba wojskowa
PatriotAmerykański system obrony powietrznej i przeciwrakietowej średniego zasięgu, w Polsce w programie Wisła.Uzbrojenie i modernizacja
patrol saperskiPododdział wojsk inżynieryjnych usuwający niewybuchy i niewypały znalezione na terenie kraju.Siły Zbrojne RP
pełna gotowość operacyjna WOTPróg w ustawie o urzędzie MON: do jego osiągnięcia Dowódca WOT podlega bezpośrednio ministrowi, a Szef Sztabu Generalnego dowodzi SZ z wyłączeniem WOT.Kierowanie i dowodzenie
PESCO (stała współpraca strukturalna)Forma współpracy obronnej państw Unii Europejskiej oparta na art. 42 ust. 6 Traktatu o Unii Europejskiej, ustanowiona w grudniu 2017 roku.Sojusze
PGZ (Polska Grupa Zbrojeniowa)Państwowa grupa kapitałowa przemysłu obronnego: 68 spółek i ponad 20 tys. pracowników (dane z 2025 roku).Przemysł obronny
PiorunPolski przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy z zakładów Mesko.Uzbrojenie i modernizacja
PiratPolski przeciwpancerny pocisk Mesko naprowadzany na odbitą wiązkę lasera, o zasięgu do 2,5 km.Uzbrojenie i modernizacja
PIT-RADWARGłówny polski producent radarów wojskowych.Przemysł obronny
PJOS (Powietrzna Jednostka Operacji Specjalnych)Jednostka lotnicza w Powidzu, następczyni 7 Eskadry Działań Specjalnych; w operacji podlega DKWS.Wojska Specjalne – jednostki
PKW Irak (2003–2008)Polski kontyngent w Iraku: pięć lat i dziesięć zmian w sektorze centralno-południowym.Misje zagraniczne
PKW KuwejtPolski kontyngent z czterema F-16 w koalicji przeciw Państwu Islamskiemu (2016–2018).Misje zagraniczne
PKW RumuniaPolski kontyngent z Rosomakami w wielonarodowej grupie bojowej NATO w Rumunii.Misje zagraniczne
PKW (Polski Kontyngent Wojskowy)Zgrupowanie wysyłane za granicę postanowieniem Prezydenta na wniosek Rady Ministrów, z określoną liczebnością, zadaniami i okresem.Misje zagraniczne
plany operacyjneDokumenty planistyczne organów i jednostek na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa i na czas wojny.
Plan działań na rzecz członkostwa (MAP)Program NATO z 1999 roku przygotowujący państwa aspirujące do możliwego członkostwa; udział nie gwarantuje zaproszenia.Sojusze
plan „Peking”Plan przerzutu polskich okrętów do Wielkiej Brytanii tuż przed wybuchem wojny w 1939 roku.Historia Wojska Polskiego
plebiscyt na Warmii, Mazurach i PowiśluGłosowanie z 11 lipca 1920 roku, w którym za Polską opowiedziało się ok. 3% głosujących.Historia Wojska Polskiego
plutonowyStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: bosmanmat.Służba wojskowa
płk Stanisław DąbekDowódca Lądowej Obrony Wybrzeża we wrześniu 1939 roku.Historia Wojska Polskiego
PłowceBitwa z 27 września 1331 roku kończąca wyprawę krzyżacką na ziemie Polski centralnej.Historia Wojska Polskiego
PMT (Plan Modernizacji Technicznej)Wieloletni plan zakupów uzbrojenia i sprzętu dla Sił Zbrojnych, oparty na programie rozwoju SZ.Uzbrojenie i modernizacja
PMT 2021–2035Plan Modernizacji Technicznej zatwierdzony 10 października 2019 roku, zakładający 524 mld zł w horyzoncie 15 lat.Uzbrojenie i modernizacja
pobórObowiązkowe powoływanie do zasadniczej służby wojskowej; w czasie pokoju zawieszone od 2009 roku.Historia Wojska Polskiego
podchorążyTytuł studenta uczelni wojskowej kształcącego się na oficera, nadawany po złożeniu przysięgi wojskowej.Uczelnie i szkolnictwo
podmiotowy podział bezpieczeństwaPodział według podmiotu: bezpieczeństwo indywidualne, grupowe, narodowe (państwowe i terytorialne) oraz międzynarodowe (regionalne i globalne).Strategia bezpieczeństwa
podoficerŻołnierz korpusu podoficerów – od kaprala do starszego chorążego sztabowego; do służby zawodowej wymagane co najmniej wykształcenie średnie.Służba wojskowa
podporucznikStopień wojskowy (oficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: podporucznik marynarki.Służba wojskowa
podpułkownikStopień wojskowy (oficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: komandor porucznik.Służba wojskowa
podręcznik talińskiEkspercka wykładnia stosowania prawa międzynarodowego do operacji cybernetycznych, opracowana przy CCDCOE NATO.Prawo konfliktów zbrojnych
podsystemy wykonawczeSiły i środki do zadań w dziedzinie bezpieczeństwa: operacyjne (obronny i ochronne) oraz wsparcia (społeczne i gospodarcze).Strategia bezpieczeństwa
podsystem kierowania bezpieczeństwemKluczowy element systemu: organy władzy, kierownicy jednostek, organy doradcze i sztabowe, procedury i infrastruktura kierowania.Strategia bezpieczeństwa
Polacy w Berlinie (1945)Udział ok. 12,7 tys. polskich żołnierzy w walkach o Berlin; 2 maja 1945 roku polska flaga zawisła na Kolumnie Zwycięstwa.Historia Wojska Polskiego
POLBATPolski batalion w misjach ONZ, m.in. w Chorwacji w latach 1995–1996.Misje zagraniczne
PolicjaUmundurowana i uzbrojona formacja ochrony bezpieczeństwa ludzi i porządku publicznego, działająca od 1990 roku.Służby bezpieczeństwa państwa
Policja PaństwowaPolicja II Rzeczypospolitej, utworzona ustawą z 24 lipca 1919 roku; zorganizowana na wzór wojskowy, podległa ministrowi spraw wewnętrznych.Służby bezpieczeństwa państwa
poligon wojskowyTeren do szkolenia wojsk w strzelaniu i manewrach; Wojska Lądowe mają pięć dużych ośrodków, lotnictwo – dwa poligony.Siły Zbrojne RP
POLSA (Polska Agencja Kosmiczna)Agencja z Gdańska nadzorowana przez premiera, z ustawowymi zadaniami obronnymi w obserwacji Ziemi i łączności satelitarnej.Instytucje
Polskie Państwo PodziemneKonspiracyjne struktury państwa w okupowanej Polsce – administracja, sądy, szkolnictwo i wojsko – podległe rządowi RP na uchodźstwie.Historia Wojska Polskiego
Polskie Siły Powietrzne (1940–1947)Polskie lotnictwo w Wielkiej Brytanii: 15 dywizjonów i do 17 tys. ludzi.Historia Wojska Polskiego
polskie TermopileOkreślenie obrony Wizny we wrześniu 1939 roku przez kilkuset żołnierzy kpt. Władysława Raginisa.Historia Wojska Polskiego
Polski Korpus Przysposobienia i RozmieszczeniaBrytyjska formacja z lat 1946–1949 przygotowująca żołnierzy PSZ do życia cywilnego.Historia Wojska Polskiego
POLUKRBATPolsko-ukraiński batalion pokojowy (1998–2010), służący m.in. w misji KFOR.Misje zagraniczne
pomoc Sił Zbrojnych dla PolicjiUżycie oddziałów wojska do wsparcia Policji postanowieniem Prezydenta na wniosek premiera, a w trybie pilnym decyzją MON na wniosek MSWiA; żołnierze mają wtedy uprawnienia policjantów.Prawo obronne
PopradSamobieżny zestaw przeciwlotniczy z pociskami Grom/Piorun dla brygad i pułków przeciwlotniczych.Uzbrojenie i modernizacja
Poradnik bezpieczeństwaWspólna publikacja MON, MSWiA i RCB z 2025 roku z poradami na wypadek kryzysu i wojny.Prawo obronne
porozumienie z DaytonPorozumienie pokojowe kończące wojnę w Bośni, podpisane w Paryżu 14 grudnia 1995 roku.Misje zagraniczne
porucznikStopień wojskowy (oficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: porucznik marynarki.Służba wojskowa
poświadczenie bezpieczeństwaDokument dopuszczający do informacji niejawnych, wydawany po postępowaniu sprawdzającym.Służba wojskowa
potencjał bezpieczeństwa (strategiczny potencjał państwa)Zasoby ludzkie i materialne oraz poziom ich zorganizowania w system państwowy, z uwzględnieniem położenia i relacji z innymi podmiotami.Strategia bezpieczeństwa
potop szwedzkiNajazd Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 50. XVII wieku; symbolem oporu stała się obrona Jasnej Góry.Historia Wojska Polskiego
powstania śląskieTrzy powstania z lat 1919–1921 i plebiscyt, po których Polska otrzymała część Górnego Śląska.Historia Wojska Polskiego
powstanie listopadoweWojna regularnej armii Królestwa Polskiego z Rosją w latach 1830–1831.Historia Wojska Polskiego
powstanie sejneńskiePowstanie z sierpnia 1919 roku, w którym mieszkańcy Suwalszczyzny opanowali Sejny.Historia Wojska Polskiego
powstanie styczniowePowstanie z lat 1863–1864, od początku prowadzone jako wojna partyzancka.Historia Wojska Polskiego
powstanie wielkopolskieZwycięskie powstanie, które wybuchło 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu.Historia Wojska Polskiego
POW (Polska Organizacja Wojskowa)Tajna organizacja wojskowa z lat 1914–1918 przygotowująca kadry przyszłej armii; w listopadzie 1918 roku rozbrajała Niemców.Historia Wojska Polskiego
Poznański CzerwiecRobotniczy protest z 1956 roku stłumiony przez wojsko – ponad 10 tys. żołnierzy i 359 czołgów.Historia Wojska Polskiego
pracowniczy przydział mobilizacyjnyImienne przeznaczenie pracownika na stanowisko pracy na czas wojny.Świadczenia na rzecz obrony
programy obronneDokumenty planistyczne określające zadania obronne w czasie pokoju i ich finansowanie.
Program Ochrony Ludności i Obrony CywilnejProgram finansowania schronów, sprzętu, łączności i alarmowania; na lata 2027–2031 przyjęty 6 października 2026 roku.Prawo obronne
Program Rozwoju Sił ZbrojnychNiejawny program na lata 2025–2039, podpisany 22 grudnia 2025 roku – podstawa nowego planu modernizacji.Uzbrojenie i modernizacja
projekt PESCOWspólny projekt państw UE w ramach stałej współpracy strukturalnej; Polska uczestniczy w kilkunastu.Sojusze
prokuratura do spraw wojskowychWyspecjalizowane komórki prokuratury powszechnej, które od 2016 roku zastępują odrębną prokuraturę wojskową.Prawo obronne
protokoły dodatkoweUzupełnienia konwencji genewskich: protokoły I i II z 1977 roku oraz III z 2005 roku.Prawo konfliktów zbrojnych
przedmiotowy (dziedzinowy) podział bezpieczeństwaPodział według dziedzin: w ujęciu BBN obronność, ochrona, bezpieczeństwo społeczne i gospodarcze, wraz z sektorami i obszarami transsektorowymi.Strategia bezpieczeństwa
przemoc zbrojnaUżycie siły zbrojnej; w ujęciu S. Kozieja wojna to zorganizowana przemoc zbrojna jednostek politycznych przeciwko sobie.Strategia bezpieczeństwa
przesmyk suwalskiPas polsko-litewskiej granicy między Obwodem Królewieckim a Białorusią, lądowe połączenie państw bałtyckich z resztą NATO.Strategia bezpieczeństwa
przydział mobilizacyjnyImienne przeznaczenie żołnierza zawodowego lub rezerwisty na stanowisko na czas wojny.Służba wojskowa
przysięga wojskowaŚlubowanie żołnierza, którego rotę zapisano w art. 12 ustawy o obronie Ojczyzny.Służba wojskowa
przystąpienie Polski do NATOProces od zaproszenia w Madrycie w lipcu 1997 roku do złożenia dokumentu przystąpienia 12 marca 1999 roku.Sojusze
PSP (Państwowa Straż Pożarna)Zawodowa formacja ratownicza, trzon krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.Służby bezpieczeństwa państwa
PSZ (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)Wojsko Polskie na uchodźstwie w czasie II wojny światowej, podległe rządowi RP w Londynie; zdemobilizowane po wojnie.Historia Wojska Polskiego
PT-91 TwardyPolska modernizacja czołgu T-72M1 z lat 90.; część egzemplarzy przekazano w 2022 roku Ukrainie.Uzbrojenie i modernizacja
pułkownikStopień wojskowy (oficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: komandor.Służba wojskowa
Pułk Reprezentacyjny WPJednostka pełniąca wartę przy Grobie Nieznanego Żołnierza i wystawiająca kompanie honorowe.Instytucje
punkt kontaktowy HNSKomórka ministra, wojewody lub gminy, która koordynuje przygotowanie i udzielanie wsparcia wojskom sojuszniczym.HNS – wsparcie przez państwo-gospodarza
PURLPrioritised Ukraine Requirements List: zakupy amerykańskiego sprzętu dla Ukrainy finansowane przez sojuszników.Sojusze