Bezpieczeństwo. Strategia. System.
Słownik

Słownik: litera S

96 haseł słownika terminów bezpieczeństwa narodowego.

Hasła słownika na literę S (96) w porządku alfabetycznym. Kliknij hasło, aby przejść do pełnej definicji, omówienia i źródeł.

Słownik alfabetycznie
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ0–9
Hasła na literę S
HasłoDefinicjaDział
SACEURNaczelny Dowódca Sojuszniczych Sił w Europie; kieruje Dowództwem Sojuszniczym ds. Operacji.Sojusze
SACTNaczelny Dowódca Sojuszniczy ds. Transformacji; kieruje Dowództwem Sojuszniczym ds. Transformacji.Sojusze
SAFEUnijny instrument do 150 mld euro pożyczek na wspólne zakupy uzbrojenia; Polska otrzymała największą pulę.Liczby
San (system)Polski system wykrywania i niszczenia dronów – 18 baterii za ok. 15 mld zł, głównie z programu SAFE.Uzbrojenie i modernizacja
sąd wojskowySąd sprawujący wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych w Siłach Zbrojnych; orzekają w nim oficerowie zawodowi.Prawo obronne
SBN (Strategia Bezpieczeństwa Narodowego)Dokument zatwierdzany przez Prezydenta na wniosek Prezesa Rady Ministrów; obowiązuje wersja z 12 maja 2020 roku.Strategia bezpieczeństwa
SB (Służba Bezpieczeństwa)Komunistyczna policja polityczna PRL, rozwiązana ustawami z 6 kwietnia 1990 roku.Służby bezpieczeństwa państwa
SCEPVAMechanizm NATO, w którym państwa dobrowolnie zapewniają suwerenne efekty w cyberprzestrzeni na potrzeby operacji Sojuszu.Doktryny
Sea GuardianNatowska operacja bezpieczeństwa morskiego na Morzu Śródziemnym, następczyni Active Endeavour od 2016 roku.Misje zagraniczne
securitologiaNauka o bezpieczeństwie człowieka i organizacji społecznych; bada warunki istnienia, rozwoju i normalnego funkcjonowania ludzi i organizacji.Strategia bezpieczeństwa
Sejmowa Komisja do Spraw Służb SpecjalnychKomisja sprawująca parlamentarną kontrolę nad ABW, AW, SKW, SWW i CBA; obraduje niejawnie.Służby bezpieczeństwa państwa
sektory bezpieczeństwaDyplomacja na rzecz bezpieczeństwa, wojskowość, wywiad i kontrwywiad, bezpieczeństwo publiczne, ratownictwo, bezpieczeństwo społeczne i gospodarcze.Strategia bezpieczeństwa
SHAPENaczelne Dowództwo Sojuszniczych Sił w Europie w Mons (Belgia) – szczebel strategiczny struktury dowodzenia NATO.Sojusze
sierżantStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: bosman.Służba wojskowa
Siły PowietrzneRodzaj Sił Zbrojnych; pierwszy lot bojowy polskiego samolotu 5 listopada 1918 roku.Siły Zbrojne RP
Siły Reagowania Sojuszu (ARF)Wielonarodowe siły wysokiej gotowości NATO we wszystkich domenach, aktywowane w lipcu 2024 roku, podległe SACEUR.Sojusze
Siły Systemów Bezzałogowych (Ukraina)Ukraiński rodzaj wojsk dronowych utworzony w czerwcu 2024 roku.Nowoczesne pole walki
skrzydło lotnictwaZwiązek taktyczny Sił Powietrznych skupiający bazy lotnicze, np. 2 Skrzydło Lotnictwa Taktycznego z F-16.Siły Powietrzne – jednostki
SKW (Służba Kontrwywiadu Wojskowego)Służba specjalna chroniąca Siły Zbrojne przed zagrożeniami wewnętrznymi; działa od 1 października 2006 roku.Instytucje
SKYctrlPolski system antydronowy firmy APS z radarami FIELDctrl.Przemysł obronny
służba hydrometeorologicznaWojskowi meteorolodzy przygotowujący prognozy dla lotnictwa i marynarki.Siły Zbrojne RP
Służba WięziennaUmundurowana i uzbrojona formacja podległa Ministrowi Sprawiedliwości, wykonująca kary pozbawienia wolności i areszt.Służby bezpieczeństwa państwa
służba zastępczaSłużba bez broni dla osób, którym przekonania nie pozwalają na służbę wojskową; możliwa tylko przy obowiązkowej zasadniczej służbie.Służba wojskowa
Służba Zwycięstwu PolskiPierwsza konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona we wrześniu 1939 roku; jej następcą był ZWZ.Historia Wojska Polskiego
SMM OBWESpecjalna Misja Monitorująca OBWE na Ukrainie (2014–2022) – nieuzbrojona misja obserwacyjna.Organizacje i sojusze bezpieczeństwa
SOCC (Special Operations Component Command)Sojusznicze dowództwo komponentu operacji specjalnych Sił Odpowiedzi NATO; jego trzonem był personel DKWS.Wojska Specjalne – jednostki
SOFA (umowa o statusie sił)Umowa określająca status żołnierzy przebywających w innym państwie; NATO SOFA podpisano w Londynie 19 czerwca 1951 roku.Prawo obronne
SomosierraPrzełęcz w Hiszpanii zdobyta szarżą polskich szwoleżerów 30 listopada 1808 roku.Historia Wojska Polskiego
SOP (Służba Ochrony Państwa)Formacja chroniąca najważniejsze osoby w państwie, gości zagranicznych i wybrane obiekty; od 2018 roku następczyni BOR.Służby bezpieczeństwa państwa
SOW (Szanghajska Organizacja Współpracy)Organizacja z udziałem Chin i Rosji; od 2024 roku należy do niej Białoruś.Organizacje i sojusze bezpieczeństwa
SPBN (Strategiczny Przegląd Bezpieczeństwa Narodowego)Przegląd systemu bezpieczeństwa państwa zarządzony przez prezydenta 24 listopada 2010 roku.Strategia bezpieczeństwa
SpikeIzraelski przeciwpancerny pocisk kierowany, produkowany na licencji przez Mesko i używany w wojsku od 2003 roku.Uzbrojenie i modernizacja
spór o Śląsk CieszyńskiKonflikt z Czechosłowacją z lat 1918–1920 zakończony podziałem regionu.Historia Wojska Polskiego
SPZOZ (samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej)Forma prawna szpitali i przychodni wojskowych nadzorowanych przez MON.Wojskowa służba zdrowia
stały zespół przeciwminowy NATOStały zespół sił obrony przeciwminowej NATO, do którego Polska wydziela okręty – w 2026 roku ORP Mewa.Misje zagraniczne
Stambulska Inicjatywa Współpracy (ICI)Partnerstwo NATO z państwami Zatoki Perskiej ogłoszone 28 czerwca 2004 roku; uczestniczą Bahrajn, Katar, Kuwejt i ZEA.Sojusze
stanowisko służboweMiejsce żołnierza lub pracownika w hierarchii jednostki wojskowej.
Stany gotowości obronnej państwaOd 2025 roku dwa: stała i pełna gotowość obronna; o zmianie decyduje Prezydent na wniosek Rady Ministrów.Prawo obronne
stany nadzwyczajneStan wojenny, stan wyjątkowy i stan klęski żywiołowej – wprowadzane w razie szczególnych zagrożeń, gdy zwykłe środki nie wystarczają.Prawo obronne
stan klęski żywiołowejStan nadzwyczajny wprowadzany przez Radę Ministrów na czas nie dłuższy niż 30 dni, w związku z katastrofą naturalną lub awarią techniczną.Prawo obronne
stan wojennyStan nadzwyczajny wprowadzany przez Prezydenta na wniosek Rady Ministrów w razie zewnętrznego zagrożenia, zbrojnej napaści albo zobowiązania sojuszniczego do wspólnej obrony.Prawo obronne
stan wojnyDecyzja o wejściu państwa w wojnę, podejmowana przez Sejm, a gdy Sejm nie może się zebrać – przez Prezydenta. Nie jest tym samym co stan wojenny.Prawo obronne
stan wyjątkowyStan nadzwyczajny na czas do 90 dni (z możliwością jednego przedłużenia o 60 dni za zgodą Sejmu), wprowadzany w razie zagrożenia ustroju, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego.Prawo obronne
stan wyjątkowy (2021)Stan wyjątkowy przy granicy z Białorusią, wprowadzony 2 września 2021 roku w 183 obrębach Podlasia i Lubelszczyzny.Siły Zbrojne RP
starszy chorążyStopień wojskowy (podoficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy chorąży marynarki.Służba wojskowa
starszy chorąży sztabowyStopień wojskowy (podoficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy chorąży sztabowy marynarki.Służba wojskowa
starszy kapralStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy mat.Służba wojskowa
starszy sierżantStopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy bosman.Służba wojskowa
starszy szeregowyStopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy marynarz.Służba wojskowa
starszy szeregowy specjalistaStopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy marynarz specjalista.Służba wojskowa
status weteranaStatus osoby, która brała udział w działaniach poza granicami państwa; przyznawany decyzją na wniosek.Weterani
Steadfast DefenderĆwiczenia NATO; edycja z 2024 roku była największa od zimnej wojny – ponad 90 tys. żołnierzy wszystkich 32 państw.Kierowanie i dowodzenie
Steadfast NoonCoroczne ćwiczenie nuklearne NATO z udziałem samolotów DCA wielu państw, prowadzone bez prawdziwej broni jądrowej.Sojusze
Stefan CzarnieckiWódz wojny ze Szwecją w XVII wieku, hetman polny koronny.Historia Wojska Polskiego
stopień alarmowyJeden z czterech poziomów zagrożenia terrorystycznego – ALFA, BRAVO, CHARLIE, DELTA – wprowadzany zarządzeniem premiera.Prawo obronne
stopień alarmowy CRPStopień alarmowy dotyczący zagrożeń w cyberprzestrzeni (ALFA-CRP – DELTA-CRP).Prawo obronne
stopień etatowyStopień albo stopnie wojskowe przewidziane w etacie dla danego stanowiska.Służba wojskowa
stopień wojskowyOznaczenie pozycji żołnierza w hierarchii; w Marynarce Wojennej część stopni ma własne nazwy.Służba wojskowa
Stopnie alarmowe (ALFA, BRAVO, CHARLIE, DELTA)Cztery stopnie zagrożenia terrorystycznego i cztery stopnie CRP dla cyberprzestrzeni; wprowadza je premier zarządzeniem.Prawo obronne
StratCom COECentrum Eksperckie Komunikacji Strategicznej NATO w Rydze, akredytowane w 2014 roku.Sojusze
strategia AI NATODokument NATO z 2021 roku (rewizja 2024) o zasadach odpowiedzialnego użycia sztucznej inteligencji w obronności.Sojusze
Strategia Bezpieczeństwa NarodowegoNajważniejszy dokument strategiczny państwa, zatwierdzany przez Prezydenta na wniosek Prezesa Rady Ministrów; obowiązuje strategia z 12 maja 2020 roku.Strategia bezpieczeństwa
Strategia Cyberbezpieczeństwa RPRządowy dokument wyznaczający cele i kierunki rozwoju krajowego systemu cyberbezpieczeństwa; obecna, na lata 2025–2029, przyjęta uchwałą Rady Ministrów z 10 marca 2026 roku.Strategia bezpieczeństwa
strategia operacyjnaCzęść strategii bezpieczeństwa: zasady i sposoby osiągania celów strategicznych oraz wymagania operacyjne wobec systemu.Strategia bezpieczeństwa
strategia preparacyjnaCzęść strategii bezpieczeństwa: zasady i sposoby przygotowania, utrzymania i transformacji systemu bezpieczeństwa narodowego.Strategia bezpieczeństwa
Strategia Unii GotowościUnijny plan z 2025 roku przygotowania państw i obywateli na kryzysy – 30 działań kluczowych.Strategia bezpieczeństwa
Strategiczna Koncepcja Bezpieczeństwa MorskiegoPropozycja BBN z 2017 roku dotycząca przyszłości Marynarki Wojennej.Strategia bezpieczeństwa
Straż GranicznaUmundurowana formacja ochrony granicy lądowej i morskiej oraz kontroli granicznej, działająca od 16 maja 1991 roku.Służby bezpieczeństwa państwa
Straż MarszałkowskaUmundurowana formacja chroniąca Sejm i Senat, podległa Marszałkowi Sejmu.Służby bezpieczeństwa państwa
strefa buforowaPas przy granicy z Białorusią, w którym od 13 czerwca 2024 roku obowiązuje zakaz przebywania.Siły Zbrojne RP
strefa śmierciPas przy linii frontu w Ukrainie, szeroki na 10–15 km, w którym drony uniemożliwiają swobodny ruch.Nowoczesne pole walki
struktura sił NATOWojska państw członkowskich oddane do dyspozycji Sojuszu wraz z dowództwami, dostępne według kryteriów gotowości.Sojusze
Strzelnica w powiecieProgram MON dofinansowujący budowę i remont strzelnic samorządowych.Służba wojskowa
Su-22Poradzieckie myśliwce-bombowce wycofane ze służby we wrześniu 2025 roku po 41 latach.Uzbrojenie i modernizacja
SWW (Służba Wywiadu Wojskowego)Służba specjalna właściwa w sprawach zewnętrznych zagrożeń dla obronności; działa co do zasady za granicą.Instytucje
system bezpieczeństwa narodowegoCałość sił, środków i zasobów przeznaczonych przez państwo do realizacji zadań w dziedzinie bezpieczeństwa, zorganizowana w podsystemy.Strategia bezpieczeństwa
szanse (bezpieczeństwa)Niezależne od woli podmiotu okoliczności sprzyjające realizacji jego interesów.Strategia bezpieczeństwa
Szare SzeregiKonspiracyjne harcerstwo z lat 1939–1945; jego Grupy Szturmowe weszły do Kedywu AK.Historia Wojska Polskiego
szarża pod RokitnąSzarża ok. 70 ułanów II Brygady Legionów w 1915 roku przez trzy linie rosyjskich okopów.Historia Wojska Polskiego
szczury pustyniŻołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, którzy w 1941 roku bronili Tobruku.Historia Wojska Polskiego
szczyt NATOSpotkanie szefów państw i rządów państw Sojuszu; pierwszy w Paryżu w grudniu 1957 roku.Sojusze
szczyt NATO w Ankarze (2026)Szczyt Sojuszu z 2026 roku, który uznał Rosję za długoterminowe zagrożenie i zapowiedział wsparcie dla Ukrainy.Sojusze
szczyt NATO w Madrycie (1997)Szczyt, na którym Polska, Czechy i Węgry otrzymały zaproszenie do rozmów akcesyjnych.Sojusze
szczyt NATO w Warszawie (2016)Szczyt, na którym Sojusz zdecydował o wysuniętej obecności wojsk na wschodniej flance.Sojusze
Szef Sztabu Wojsk PolskichStanowisko utworzone 25 października 1918 roku przez Radę Regencyjną – początek Sztabu Generalnego.Kierowanie i dowodzenie
szeregowyStopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: marynarz.Służba wojskowa
Szkoła OrlątTradycyjna nazwa szkoły lotniczej w Dęblinie, działającej tam od 1927 roku.Uczelnie i szkolnictwo
szkoła podoficerskaSzkoła wojskowa przygotowująca do pierwszych stanowisk w korpusie podoficerów; kończy się egzaminem na podoficera.Uczelnie i szkolnictwo
Sztab Generalny Wojska PolskiegoCzęść Ministerstwa Obrony Narodowej; jego szef jest organem pomocniczym Prezydenta w zakresie kierowania obroną państwa.Kierowanie i dowodzenie
S-70i Black HawkŚmigłowce z Mielca używane przez Wojska Specjalne.Uzbrojenie i modernizacja
ŚnieżnikRodzina polskich symulatorów strzeleckich z wirtualną balistyką, rozwijana przez WITU.Nowoczesne pole walki
środowisko bezpieczeństwaZewnętrzne i wewnętrzne, militarne i niemilitarne warunki bezpieczeństwa, opisywane przez szanse, wyzwania, ryzyka i zagrożenia.Strategia bezpieczeństwa
świadczenia na rzecz obronyOsobiste i rzeczowe obowiązki nakładane decyzją wójta na rzecz obrony i zwalczania klęsk.
świadczenie osobisteObowiązek wykonania doraźnych prac na rzecz obrony lub zwalczania klęsk, nakładany decyzją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.Świadczenia na rzecz obrony
świadczenie rzeczoweOddanie do używania nieruchomości lub rzeczy ruchomej na potrzeby obrony, za ryczałtem.Świadczenia na rzecz obrony
Święto Wojska PolskiegoŚwięto ustanowione ustawą o obronie Ojczyzny, obchodzone 15 sierpnia.Historia Wojska Polskiego