Hasła słownika na literę S (96) w porządku alfabetycznym. Kliknij hasło, aby przejść do pełnej definicji, omówienia i źródeł.
| Hasło | Definicja | Dział |
|---|---|---|
| SACEUR | Naczelny Dowódca Sojuszniczych Sił w Europie; kieruje Dowództwem Sojuszniczym ds. Operacji. | Sojusze |
| SACT | Naczelny Dowódca Sojuszniczy ds. Transformacji; kieruje Dowództwem Sojuszniczym ds. Transformacji. | Sojusze |
| SAFE | Unijny instrument do 150 mld euro pożyczek na wspólne zakupy uzbrojenia; Polska otrzymała największą pulę. | Liczby |
| San (system) | Polski system wykrywania i niszczenia dronów – 18 baterii za ok. 15 mld zł, głównie z programu SAFE. | Uzbrojenie i modernizacja |
| sąd wojskowy | Sąd sprawujący wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych w Siłach Zbrojnych; orzekają w nim oficerowie zawodowi. | Prawo obronne |
| SBN (Strategia Bezpieczeństwa Narodowego) | Dokument zatwierdzany przez Prezydenta na wniosek Prezesa Rady Ministrów; obowiązuje wersja z 12 maja 2020 roku. | Strategia bezpieczeństwa |
| SB (Służba Bezpieczeństwa) | Komunistyczna policja polityczna PRL, rozwiązana ustawami z 6 kwietnia 1990 roku. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| SCEPVA | Mechanizm NATO, w którym państwa dobrowolnie zapewniają suwerenne efekty w cyberprzestrzeni na potrzeby operacji Sojuszu. | Doktryny |
| Sea Guardian | Natowska operacja bezpieczeństwa morskiego na Morzu Śródziemnym, następczyni Active Endeavour od 2016 roku. | Misje zagraniczne |
| securitologia | Nauka o bezpieczeństwie człowieka i organizacji społecznych; bada warunki istnienia, rozwoju i normalnego funkcjonowania ludzi i organizacji. | Strategia bezpieczeństwa |
| Sejmowa Komisja do Spraw Służb Specjalnych | Komisja sprawująca parlamentarną kontrolę nad ABW, AW, SKW, SWW i CBA; obraduje niejawnie. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| sektory bezpieczeństwa | Dyplomacja na rzecz bezpieczeństwa, wojskowość, wywiad i kontrwywiad, bezpieczeństwo publiczne, ratownictwo, bezpieczeństwo społeczne i gospodarcze. | Strategia bezpieczeństwa |
| SHAPE | Naczelne Dowództwo Sojuszniczych Sił w Europie w Mons (Belgia) – szczebel strategiczny struktury dowodzenia NATO. | Sojusze |
| sierżant | Stopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: bosman. | Służba wojskowa |
| Siły Powietrzne | Rodzaj Sił Zbrojnych; pierwszy lot bojowy polskiego samolotu 5 listopada 1918 roku. | Siły Zbrojne RP |
| Siły Reagowania Sojuszu (ARF) | Wielonarodowe siły wysokiej gotowości NATO we wszystkich domenach, aktywowane w lipcu 2024 roku, podległe SACEUR. | Sojusze |
| Siły Systemów Bezzałogowych (Ukraina) | Ukraiński rodzaj wojsk dronowych utworzony w czerwcu 2024 roku. | Nowoczesne pole walki |
| skrzydło lotnictwa | Związek taktyczny Sił Powietrznych skupiający bazy lotnicze, np. 2 Skrzydło Lotnictwa Taktycznego z F-16. | Siły Powietrzne – jednostki |
| SKW (Służba Kontrwywiadu Wojskowego) | Służba specjalna chroniąca Siły Zbrojne przed zagrożeniami wewnętrznymi; działa od 1 października 2006 roku. | Instytucje |
| SKYctrl | Polski system antydronowy firmy APS z radarami FIELDctrl. | Przemysł obronny |
| służba hydrometeorologiczna | Wojskowi meteorolodzy przygotowujący prognozy dla lotnictwa i marynarki. | Siły Zbrojne RP |
| Służba Więzienna | Umundurowana i uzbrojona formacja podległa Ministrowi Sprawiedliwości, wykonująca kary pozbawienia wolności i areszt. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| służba zastępcza | Służba bez broni dla osób, którym przekonania nie pozwalają na służbę wojskową; możliwa tylko przy obowiązkowej zasadniczej służbie. | Służba wojskowa |
| Służba Zwycięstwu Polski | Pierwsza konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona we wrześniu 1939 roku; jej następcą był ZWZ. | Historia Wojska Polskiego |
| SMM OBWE | Specjalna Misja Monitorująca OBWE na Ukrainie (2014–2022) – nieuzbrojona misja obserwacyjna. | Organizacje i sojusze bezpieczeństwa |
| SOCC (Special Operations Component Command) | Sojusznicze dowództwo komponentu operacji specjalnych Sił Odpowiedzi NATO; jego trzonem był personel DKWS. | Wojska Specjalne – jednostki |
| SOFA (umowa o statusie sił) | Umowa określająca status żołnierzy przebywających w innym państwie; NATO SOFA podpisano w Londynie 19 czerwca 1951 roku. | Prawo obronne |
| Somosierra | Przełęcz w Hiszpanii zdobyta szarżą polskich szwoleżerów 30 listopada 1808 roku. | Historia Wojska Polskiego |
| SOP (Służba Ochrony Państwa) | Formacja chroniąca najważniejsze osoby w państwie, gości zagranicznych i wybrane obiekty; od 2018 roku następczyni BOR. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| SOW (Szanghajska Organizacja Współpracy) | Organizacja z udziałem Chin i Rosji; od 2024 roku należy do niej Białoruś. | Organizacje i sojusze bezpieczeństwa |
| SPBN (Strategiczny Przegląd Bezpieczeństwa Narodowego) | Przegląd systemu bezpieczeństwa państwa zarządzony przez prezydenta 24 listopada 2010 roku. | Strategia bezpieczeństwa |
| Spike | Izraelski przeciwpancerny pocisk kierowany, produkowany na licencji przez Mesko i używany w wojsku od 2003 roku. | Uzbrojenie i modernizacja |
| spór o Śląsk Cieszyński | Konflikt z Czechosłowacją z lat 1918–1920 zakończony podziałem regionu. | Historia Wojska Polskiego |
| SPZOZ (samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej) | Forma prawna szpitali i przychodni wojskowych nadzorowanych przez MON. | Wojskowa służba zdrowia |
| stały zespół przeciwminowy NATO | Stały zespół sił obrony przeciwminowej NATO, do którego Polska wydziela okręty – w 2026 roku ORP Mewa. | Misje zagraniczne |
| Stambulska Inicjatywa Współpracy (ICI) | Partnerstwo NATO z państwami Zatoki Perskiej ogłoszone 28 czerwca 2004 roku; uczestniczą Bahrajn, Katar, Kuwejt i ZEA. | Sojusze |
| stanowisko służbowe | Miejsce żołnierza lub pracownika w hierarchii jednostki wojskowej. | |
| Stany gotowości obronnej państwa | Od 2025 roku dwa: stała i pełna gotowość obronna; o zmianie decyduje Prezydent na wniosek Rady Ministrów. | Prawo obronne |
| stany nadzwyczajne | Stan wojenny, stan wyjątkowy i stan klęski żywiołowej – wprowadzane w razie szczególnych zagrożeń, gdy zwykłe środki nie wystarczają. | Prawo obronne |
| stan klęski żywiołowej | Stan nadzwyczajny wprowadzany przez Radę Ministrów na czas nie dłuższy niż 30 dni, w związku z katastrofą naturalną lub awarią techniczną. | Prawo obronne |
| stan wojenny | Stan nadzwyczajny wprowadzany przez Prezydenta na wniosek Rady Ministrów w razie zewnętrznego zagrożenia, zbrojnej napaści albo zobowiązania sojuszniczego do wspólnej obrony. | Prawo obronne |
| stan wojny | Decyzja o wejściu państwa w wojnę, podejmowana przez Sejm, a gdy Sejm nie może się zebrać – przez Prezydenta. Nie jest tym samym co stan wojenny. | Prawo obronne |
| stan wyjątkowy | Stan nadzwyczajny na czas do 90 dni (z możliwością jednego przedłużenia o 60 dni za zgodą Sejmu), wprowadzany w razie zagrożenia ustroju, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego. | Prawo obronne |
| stan wyjątkowy (2021) | Stan wyjątkowy przy granicy z Białorusią, wprowadzony 2 września 2021 roku w 183 obrębach Podlasia i Lubelszczyzny. | Siły Zbrojne RP |
| starszy chorąży | Stopień wojskowy (podoficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy chorąży marynarki. | Służba wojskowa |
| starszy chorąży sztabowy | Stopień wojskowy (podoficerowie starsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy chorąży sztabowy marynarki. | Służba wojskowa |
| starszy kapral | Stopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy mat. | Służba wojskowa |
| starszy sierżant | Stopień wojskowy (podoficerowie młodsi); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy bosman. | Służba wojskowa |
| starszy szeregowy | Stopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy marynarz. | Służba wojskowa |
| starszy szeregowy specjalista | Stopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: starszy marynarz specjalista. | Służba wojskowa |
| status weterana | Status osoby, która brała udział w działaniach poza granicami państwa; przyznawany decyzją na wniosek. | Weterani |
| Steadfast Defender | Ćwiczenia NATO; edycja z 2024 roku była największa od zimnej wojny – ponad 90 tys. żołnierzy wszystkich 32 państw. | Kierowanie i dowodzenie |
| Steadfast Noon | Coroczne ćwiczenie nuklearne NATO z udziałem samolotów DCA wielu państw, prowadzone bez prawdziwej broni jądrowej. | Sojusze |
| Stefan Czarniecki | Wódz wojny ze Szwecją w XVII wieku, hetman polny koronny. | Historia Wojska Polskiego |
| stopień alarmowy | Jeden z czterech poziomów zagrożenia terrorystycznego – ALFA, BRAVO, CHARLIE, DELTA – wprowadzany zarządzeniem premiera. | Prawo obronne |
| stopień alarmowy CRP | Stopień alarmowy dotyczący zagrożeń w cyberprzestrzeni (ALFA-CRP – DELTA-CRP). | Prawo obronne |
| stopień etatowy | Stopień albo stopnie wojskowe przewidziane w etacie dla danego stanowiska. | Służba wojskowa |
| stopień wojskowy | Oznaczenie pozycji żołnierza w hierarchii; w Marynarce Wojennej część stopni ma własne nazwy. | Służba wojskowa |
| Stopnie alarmowe (ALFA, BRAVO, CHARLIE, DELTA) | Cztery stopnie zagrożenia terrorystycznego i cztery stopnie CRP dla cyberprzestrzeni; wprowadza je premier zarządzeniem. | Prawo obronne |
| StratCom COE | Centrum Eksperckie Komunikacji Strategicznej NATO w Rydze, akredytowane w 2014 roku. | Sojusze |
| strategia AI NATO | Dokument NATO z 2021 roku (rewizja 2024) o zasadach odpowiedzialnego użycia sztucznej inteligencji w obronności. | Sojusze |
| Strategia Bezpieczeństwa Narodowego | Najważniejszy dokument strategiczny państwa, zatwierdzany przez Prezydenta na wniosek Prezesa Rady Ministrów; obowiązuje strategia z 12 maja 2020 roku. | Strategia bezpieczeństwa |
| Strategia Cyberbezpieczeństwa RP | Rządowy dokument wyznaczający cele i kierunki rozwoju krajowego systemu cyberbezpieczeństwa; obecna, na lata 2025–2029, przyjęta uchwałą Rady Ministrów z 10 marca 2026 roku. | Strategia bezpieczeństwa |
| strategia operacyjna | Część strategii bezpieczeństwa: zasady i sposoby osiągania celów strategicznych oraz wymagania operacyjne wobec systemu. | Strategia bezpieczeństwa |
| strategia preparacyjna | Część strategii bezpieczeństwa: zasady i sposoby przygotowania, utrzymania i transformacji systemu bezpieczeństwa narodowego. | Strategia bezpieczeństwa |
| Strategia Unii Gotowości | Unijny plan z 2025 roku przygotowania państw i obywateli na kryzysy – 30 działań kluczowych. | Strategia bezpieczeństwa |
| Strategiczna Koncepcja Bezpieczeństwa Morskiego | Propozycja BBN z 2017 roku dotycząca przyszłości Marynarki Wojennej. | Strategia bezpieczeństwa |
| Straż Graniczna | Umundurowana formacja ochrony granicy lądowej i morskiej oraz kontroli granicznej, działająca od 16 maja 1991 roku. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| Straż Marszałkowska | Umundurowana formacja chroniąca Sejm i Senat, podległa Marszałkowi Sejmu. | Służby bezpieczeństwa państwa |
| strefa buforowa | Pas przy granicy z Białorusią, w którym od 13 czerwca 2024 roku obowiązuje zakaz przebywania. | Siły Zbrojne RP |
| strefa śmierci | Pas przy linii frontu w Ukrainie, szeroki na 10–15 km, w którym drony uniemożliwiają swobodny ruch. | Nowoczesne pole walki |
| struktura sił NATO | Wojska państw członkowskich oddane do dyspozycji Sojuszu wraz z dowództwami, dostępne według kryteriów gotowości. | Sojusze |
| Strzelnica w powiecie | Program MON dofinansowujący budowę i remont strzelnic samorządowych. | Służba wojskowa |
| Su-22 | Poradzieckie myśliwce-bombowce wycofane ze służby we wrześniu 2025 roku po 41 latach. | Uzbrojenie i modernizacja |
| SWW (Służba Wywiadu Wojskowego) | Służba specjalna właściwa w sprawach zewnętrznych zagrożeń dla obronności; działa co do zasady za granicą. | Instytucje |
| system bezpieczeństwa narodowego | Całość sił, środków i zasobów przeznaczonych przez państwo do realizacji zadań w dziedzinie bezpieczeństwa, zorganizowana w podsystemy. | Strategia bezpieczeństwa |
| szanse (bezpieczeństwa) | Niezależne od woli podmiotu okoliczności sprzyjające realizacji jego interesów. | Strategia bezpieczeństwa |
| Szare Szeregi | Konspiracyjne harcerstwo z lat 1939–1945; jego Grupy Szturmowe weszły do Kedywu AK. | Historia Wojska Polskiego |
| szarża pod Rokitną | Szarża ok. 70 ułanów II Brygady Legionów w 1915 roku przez trzy linie rosyjskich okopów. | Historia Wojska Polskiego |
| szczury pustyni | Żołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, którzy w 1941 roku bronili Tobruku. | Historia Wojska Polskiego |
| szczyt NATO | Spotkanie szefów państw i rządów państw Sojuszu; pierwszy w Paryżu w grudniu 1957 roku. | Sojusze |
| szczyt NATO w Ankarze (2026) | Szczyt Sojuszu z 2026 roku, który uznał Rosję za długoterminowe zagrożenie i zapowiedział wsparcie dla Ukrainy. | Sojusze |
| szczyt NATO w Madrycie (1997) | Szczyt, na którym Polska, Czechy i Węgry otrzymały zaproszenie do rozmów akcesyjnych. | Sojusze |
| szczyt NATO w Warszawie (2016) | Szczyt, na którym Sojusz zdecydował o wysuniętej obecności wojsk na wschodniej flance. | Sojusze |
| Szef Sztabu Wojsk Polskich | Stanowisko utworzone 25 października 1918 roku przez Radę Regencyjną – początek Sztabu Generalnego. | Kierowanie i dowodzenie |
| szeregowy | Stopień wojskowy (korpus szeregowych); odpowiednik w Marynarce Wojennej: marynarz. | Służba wojskowa |
| Szkoła Orląt | Tradycyjna nazwa szkoły lotniczej w Dęblinie, działającej tam od 1927 roku. | Uczelnie i szkolnictwo |
| szkoła podoficerska | Szkoła wojskowa przygotowująca do pierwszych stanowisk w korpusie podoficerów; kończy się egzaminem na podoficera. | Uczelnie i szkolnictwo |
| Sztab Generalny Wojska Polskiego | Część Ministerstwa Obrony Narodowej; jego szef jest organem pomocniczym Prezydenta w zakresie kierowania obroną państwa. | Kierowanie i dowodzenie |
| S-70i Black Hawk | Śmigłowce z Mielca używane przez Wojska Specjalne. | Uzbrojenie i modernizacja |
| Śnieżnik | Rodzina polskich symulatorów strzeleckich z wirtualną balistyką, rozwijana przez WITU. | Nowoczesne pole walki |
| środowisko bezpieczeństwa | Zewnętrzne i wewnętrzne, militarne i niemilitarne warunki bezpieczeństwa, opisywane przez szanse, wyzwania, ryzyka i zagrożenia. | Strategia bezpieczeństwa |
| świadczenia na rzecz obrony | Osobiste i rzeczowe obowiązki nakładane decyzją wójta na rzecz obrony i zwalczania klęsk. | |
| świadczenie osobiste | Obowiązek wykonania doraźnych prac na rzecz obrony lub zwalczania klęsk, nakładany decyzją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. | Świadczenia na rzecz obrony |
| świadczenie rzeczowe | Oddanie do używania nieruchomości lub rzeczy ruchomej na potrzeby obrony, za ryczałtem. | Świadczenia na rzecz obrony |
| Święto Wojska Polskiego | Święto ustanowione ustawą o obronie Ojczyzny, obchodzone 15 sierpnia. | Historia Wojska Polskiego |